Vendet e Bashkimit Europian kanë një detyrim pak të njohur për të mbrojtur njëri-tjetrin. Ekspertët paralajmërojnë se ai nuk mund ta zëvendësojë NATO-n.

Nga Steven Erlanger dhe Jeanna Smialek - NYT/

Europianët kanë gjithnjë e më shumë dyshime nëse Presidenti Trump mbetet i përkushtuar ndaj aleancës së NATO-s dhe mbrojtjes së përbashkët që ajo garanton. Prandaj, ata po flasin më seriozisht për garancinë e tyre, pak të njohur, për mbrojtje kolektive, një nen i fshehur në dokumentet themeluese të Bashkimit Europian.

I shpërfillur prej kohësh nga shumëkush si i pazbatueshëm dhe madje i panevojshëm, për shkak të ekzistencës së NATO-s, Neni 42.7 i Traktatit të Lisbonës i detyron vendet anëtare të japin ndihmë ushtarake, humanitare dhe financiare për anëtarët e tjerë në rast sulmi. I menduar si plotësues i NATO-s, ai është përdorur vetëm një herë, kur Franca e aktivizoi pas sulmeve terroriste të nëntorit 2015 në Paris dhe në rrethinat e tij.

Por me Trump-in që herë pas here kërcënon të largohet nga NATO për shkak të refuzimit të vendeve anëtare për të mbështetur luftën në Iran, ky moment po ndryshon thellësisht si aleancën, ashtu edhe Bashkimin Europian, tha Camille Grand, ish-zyrtar i NATO-s dhe sekretar i përgjithshëm i ASD Europe, një shoqatë e industrive të mbrojtjes.

Ai tha se qëndrimi i ndryshueshëm i administratës Trump"krijon nevojën për të mbrojtur Europën me më pak Amerikë."

Ndërsa liderët e BE-së u mblodhën këtë javë për një takim joformal në Qipro, në agjendën e tyre ishte edhe diskutimi i këtij neni të Traktatit të Lisbonës. Ata planifikojnë të zhvillojnë një ushtrim muajin e ardhshëm, ku diplomatët e lartë të sigurisë do të shqyrtojnë se si mund të funksionojë në praktikë.

RadoslawSikorski, ministri i jashtëm i Polonisë dhe ish-ministër i mbrojtjes, është skeptik se kjo do të funksionojë mirë.

"Nuk mund të bësh një mbrojtje serioze europiane pa ndryshime në traktate, dhe tani për tani kjo është e pamundur," tha ai.

Ai thekson se Bashkimi Europian nuk mund të financojë operacione ushtarake nga buxheti i tij dhe se vendet anëtare hezitojnë të angazhojnë trupat dhe fondet e tyre në operacione që nuk i kontrollojnë drejtpërdrejt. Çdo vend ka kërkesat e veta ligjore dhe rregullat e angazhimit, si edhe probleme gjuhe dhe paqartësi se kush do të komandonte një operacion pan-europian.

"S'e di ç'duhet të ndodhë që ne ta marrim seriozisht mbrojtjen," tha Sikorski.

Neni 5 i famshëm i NATO-s, që parashikon mbrojtjen kolektive, në fakt kërkon vetëm që vendet anëtare të konsultohen për mënyrën e reagimit ndaj një sulmi. Ai është përdorur gjithashtu vetëm një herë, kur u aktivizua për të mbrojtur Shtetet e Bashkuara pas sulmeve të 11 Shtatorit.

Në letër, dispozita e BE-së duket më e fortë, sepse kërkon angazhim për të ndihmuar një vend anëtar që sulmohet. Por NATO është një organizatë e përqendruar vetëm te mbrojtja, me vendimmarrje më të shpejtë, strukturë të qartë hierarkike dhe një fuqi dominuese, Shtetet e Bashkuara, që merr vendimet kryesore.

Bashkimi Europian, nga ana tjetër, është një "makinë kompromisesh" shumë më komplekse dhe më pak efikase, tha JanTechau, ish-zyrtar gjerman i mbrojtjes dhe analist i sigurisë europiane në EurasiaGroup.

Kur flitet për sigurinë europiane, disa e shohin dispozitën e BE-së si rrugën e duhur, tha ai. "Por nuk mendoj se ka shumë të ardhme, sepse askush nuk dëshiron ta menaxhojë sigurinë europiane përmes strukturave të BE-së, që janë shumë të ndërlikuara."

Testi praktik i Nenit 42.7 synon të simulojë se si do të funksiononte ai politikisht në një emergjencë, dhe më pas do të pasohet nga një dokument pune.

Para Trump-it, askush nuk e merrte seriozisht këtë dispozitë të BE-së, tha BrunoMaçães, ish-sekretar shteti për Europën nga Portugalia. Por meqë Neni 5 i NATO-s "është më pak i rëndësishëm", ai tha se "42.7 është bërë më i rëndësishëm."

Europianët po përpiqen gjithashtu të zhvillojnë idenë e një "koalicioni të vullnetshëm", që ka diskutuar vendosjen e trupave europiane në Ukrainë për të monitoruar çdo marrëveshje paqeje. I udhëhequr nga Britania dhe Franca, i njëjti model është përdorur edhe për të diskutuar kontributin europian në mbajtjen e hapur të Ngushticës së Hormuzit pasi të përfundojnë armiqësitë.

Me Britaninë që nuk është më pjesë e Bashkimit Europian, disa analistë e shohin këtë koalicion si bazën për një shtyllë më të fortë europiane brenda NATO-s, e cila mund të veprojë edhe jashtë saj.

Për vendet jo anëtare të NATO-s, si Irlanda, Austria dhe Malta, kjo dispozitë e BE-së ka një rëndësi të shtuar. Por disa vende të BE-së, veçanërisht nga Europa Qendrore dhe rajoni Baltik, shqetësohen se diskutimi i tepërt për mbrojtjen kolektive të BE-së mund t'i japë Trump-it një justifikim për të ulur më tej angazhimin ndaj NATO-s.

Ngjarjet e fundit e kanë rritur urgjencën e këtij neni të mbrojtjes. Fillimisht ishte kërcënimi i Trump-it për të marrë Groenlandën, dhe më pas një sulm me dron iranian ndaj një baze britanike në Qipro, anëtare e BE-së, në fillim të luftës me Iranin. Italia, Gjermania dhe vende të tjera anëtare dërguan ndihmë, edhe pse dispozita e mbrojtjes nuk ishte aktivizuar zyrtarisht.

Për këtë arsye, zyrtarët europianë kanë vendosur se është e dobishme të sqarojnë qartë se si funksionon kjo masë.

Megjithatë, përpjekja e Bashkimit Europian për të hyrë më thellë në fushën e mbrojtjes ka krijuar tensione me vendet anëtare dhe me institucione ekzistuese si NATO, dhe Grand sheh mundësi për më shumë përplasje.

"Ripozicionimi mund të krijojë fërkime," tha ai, duke shtuar se nëse palët bashkëpunojnë, parandalimi europian do të jetë më efektiv dhe më i besueshëm. /New YorkTimes – Syri.net