Magyarët duan të rikthejnë Perandorinë Austro-Hungareze në hartë

Udhëheqësi i ardhshëm i Hungarisë dëshiron të ringjallë ndikimin e Evropës Qendrore, duke përdorur të kaluarën e saj perandorake.

Kryeministri i zgjedhur Péter Magyar thotë se do të thellojë lidhjet me shtetet fqinje, veçanërisht me Austrinë, duke u mbështetur në lidhje të forta ekonomike dhe një histori të përbashkët të rrënjosur në Perandorinë Austro-Hungareze të fundit të shekullit të nëntëmbëdhjetë.

«Ne dikur ndanim të njëjtin vend dhe Austria është një partner kyç ekonomik i Hungarisë», tha Magyar pas fitores së tij ndaj Viktor Orbán në zgjedhjet hungareze në fillim të këtij muaji. «Do të doja të forcoja marrëdhënien midis Hungarisë dhe Austrisë për arsye historike, por edhe për arsye kulturore dhe ekonomike».

Magyari e mundi Orbánin pjesërisht në premtimin për të rivendosur marrëdhëniet e Hungarisë me BE-në, por ai parashikon ta bëjë këtë brenda një blloku të guximshëm të kombeve të Evropës Qendrore, të udhëhequra nga udhëheqës të krahut të djathtë me të njëjtat mendime, të cilët ai beson se ndajnë të njëjtin këndvështrim kulturor, interesa ekonomike dhe pikëpamje konservatore për gjithçka, nga migracioni te politika energjetike. Me përjashtim të rëndësishëm të Polonisë, këto vende - të pozicionuara midis Evropës Perëndimore dhe Rusisë - kanë treguar gjithashtu tradicionalisht një gatishmëri më të madhe për të ruajtur lidhjet e biznesit me Moskën.

Udhëheqësi i ardhshëm hungarez ka përshkruar publikisht se si mund ta arrijë vizionin e tij për një bllok të Evropës Qendrore. Në një konferencë për shtyp më parë këtë muaj, ai propozoi bashkimin e Grupit të Vishegradit - një aleancë joformale e Hungarisë, Polonisë, Republikës Çeke dhe Sllovakisë - me formatin Slavkov, një kuadër bashkëpunimi që përfshin Austrinë, Republikën Çeke dhe Sllovakinë.

«Unë besoj se kjo është në interes të çdo vendi, përfshirë Austrinë dhe Hungarinë», tha Magyar. «Kështu që shpresoj se do të jemi në gjendje të bëjmë përparim këtu».

Si një sinjal i qartë i kësaj strategjie, Magyar tha se udhëtimet e tij të para si udhëheqës i ri i Hungarisë në fillim të majit do të jenë në Varshavë dhe Vjenë.

Ndërsa e sheh Austrinë si një aleat më të natyrshëm, Magyari pritet të mësojë shumë nga kryeministri polak Donald Tusk dhe përpjekjet e tij për të rivendosur demokracinë liberale pas viteve të sundimit populist, duke përfshirë edhe mënyrën e zhbllokimit të fondeve të BE-së të bllokuara për shkak të shqetësimeve për sundimin e ligjit. Një nga prioritetet kryesore të Magyarit është të sigurojë lirimin e 18 miliardë eurove në fondet e ngrira të BE-së; ai gjithashtu po shtyn për akses në 16 miliardë euro në kreditë evropiane të mbrojtjes dhe për t'i dhënë fund një gjobe prej 1 milion eurosh në ditë ndaj Hungarisë, për shkak të refuzimit të saj për t'u pajtuar me ligjin e BE-së për migracionin.

“Vizita në Varshavë ka të bëjë me ndarjen e përvojave në lidhje me tranzicionin përsëri në një demokraci liberale”, tha Emil Brix, një ish-diplomat dhe historian austriak i cili ka studiuar fundin e Perandorisë Austro-Hungareze. “Vizita në Vjenë ka më shumë të bëjë me politikën evropiane dhe me faktin se është e nevojshme të zhvillojmë propozimet tona nga brenda këtij rajoni.”

Qeveria austriake duket se është e hapur ndaj kësaj ideje.

Një diplomat i lartë austriak, duke folur në kushte anonimiteti për të diskutuar mendimin e brendshëm, tha se ekziston një logjikë e natyrshme në forcimin e bashkëpunimit midis shteteve të Evropës Qendrore brenda BE-së, përgjatë vijave të modelit të Beneluksit. 

“Ne jemi të gjithë shtete me përafërsisht të njëjtën madhësi me shumë interesa të përbashkëta, dhe së bashku do të ishim më të rëndësishëm për sa i përket kapacitetit të votimit”, tha diplomati.

Ambiciet strategjike

Për qeverinë e udhëhequr nga konservatorët e Austrisë, thellimi i lidhjeve me Hungarinë ka qenë prej kohësh një ambicie strategjike.

Në fillim të viteve 2000, përpara pranimit në BE të disa vendeve ish-komuniste, udhëheqësit e Austrisë propozuan një aleancë të rinovuar me Evropën Qendrore. Përpjekja në fund dështoi, e penguar nga frika në Poloni dhe Slloveni se Vjena po kërkonte të rivendoste hegjemoninë e saj më shumë se 80 vjet pas rënies së Perandorisë Austro-Hungareze.

Tani është një Hungari më e sigurt dhe e begatë që po propozon aleancën më të ngushtë. Edhe udhëheqësit polakë, me fuqinë në rritje ekonomike dhe ushtarake të vendit të tyre, nuk ndihen më të kërcënuar nga kjo perspektivë, thonë ekspertët. Zyra e kryeministrit polak nuk iu përgjigj një kërkese për koment.

Konservatorët austriakë gjithashtu shohin një mundësi të re tani që Orbán është larguar.

 “Ne punuam ngushtë me Orbán-in në vitet 1990 dhe gjithmonë them se Orbáni i ri me siguri do të kishte qenë një nga kritikët më të mëdhenj të Orbán-it të vjetër sot”, tha Reinhold Lopatka, një eurodeputet i Partisë Popullore të Austrisë, partisë konservatore në pushtet. “Pavarësisht të gjitha problemeve që hasëm, arritëm të bashkëpunonim për disa çështje, por me kalimin e viteve kjo u bë gjithnjë e më e vështirë dhe përfundimisht e pamundur.”

Sipas dy personave që ishin të pranishëm në takim, hungarezët dhe kancelari konservator austriak Christian Stocker, filluan të hidhnin themelet për marrëdhëniet pas Orbanit midis vendeve të tyre në Konferencën e Sigurisë në Mynih në shkurt. Udhëheqësit diskutuan vizitën e parë të hungarezëve në Vjenë dhe mënyrën e përmirësimit të kushteve për firmat austriake që bëjnë biznes në Hungari, sipas një zyrtari të lartë të qeverisë austriake.

Në Vjenë, pritet që hungarezët të përpiqen të hartojnë një qëndrim të përbashkët mbi migracionin dhe të diskutojnë fatin e Universitetit të Evropës Qendrore — i cili e zhvendosi kampusin e tij kryesor nga Budapesti në Vjenë në vitin 2019 pas fushatës së Orbán kundër institucionit — tha diplomati i lartë austriak.

Të dy kombet janë tashmë të lidhura ngushtë në aspektin ekonomik. Austria është investitori i dytë më i madh në Hungari pas Gjermanisë me një  vëllim investimesh prej mbi 11.7 miliardë eurosh. Rreth 134,000 hungarezë punojnë në Austri, shumë prej të cilëve si udhëtues të përditshëm.

Banka Kombëtare e Austrisë tha në një raport vitin e kaluar, se lidhjet tregtare në rritje me vendet e Evropës Qendrore dhe Juglindore po kanë një efekt stabilizues në ekonominë austriake në një kohë të rritjes së pasigurisë tregtare në nivel global.

Megjithatë, mbeten dallime kyçe midis vendeve të Evropës Qendrore, që me siguri do të ndërlikojnë përpjekjet për të krijuar një aleancë më të ngushtë. Për shembull, në Ukrainë, Austria dhe Polonia mbështesin në mënyrë aktive ndihmën shtesë të BE-së për vendin e sforcuar. Ndërsa Hungaria nën qeverisjen e Hungarisë nuk pritet më të pengojë ndihmën siç bëri Orbán, ajo i bashkohet Republikës Çeke dhe Sllovakisë në zgjedhjen e mos mbështetjes së paketës së kredisë prej 90 miliardë eurosh të BE-së për Kievin. Vendet gjithashtu kanë pikëpamje të ndryshme mbi pranimin e Ukrainës në bllok.

Pavarësisht këtyre dallimeve, ekspertët argumentojnë se mbeten interesa të forta të përbashkëta midis vendeve të Evropës Qendrore, veçanërisht kur bëhet fjalë për iniciativa ekonomike dhe projekte infrastrukturore në shkallë të gjerë.

«Nëse këto vende mund të paraqisnin propozime të integruara dhe projekte të integruara të koordinuara, kjo do të forconte pozicionin e tyre kur bëhet fjalë për shpërndarjen e fondeve dhe parave të kohezionit nga Brukseli», tha Reinhard Heinisch, një shkencëtar politik nga Universiteti i Salzburgut.

Shtytja e hungarezëve për të ndërtuar një aleancë të Evropës Qendrore mund të jetë e rrënjosur, edhe në kuptimin se si funksionon në të vërtetë pushteti në Bruksel. Kryeministri i ardhshëm kaloi gati një dekadë atje si diplomat nën Orbán, përpara se të shkëputej nga partia populiste Fidesz dhe të bëhej eurodeputet me forcën e tij politike konservatore, Tisza.

“Ai është në thelb kryeministri i parë hungarez që ka një kuptim të përsosur se si funksionon makineria e Brukselit dhe BE-së”, tha Stefano Bottoni, një profesor i fokusuar në Evropën Lindore në Universitetin e Firences. “Dhe nëse doni të keni më shumë rëndësi në Bruksel, nëse doni të jeni një kundërpeshë ndaj vendeve të mëdha - Francës, Gjermanisë - atëherë duhet të bashkoni forcat.”/ Politico.