Nga Mark Robert Rank/

Pak ide janë aq qendrore për identitetin e një kombi sa ajo e Ëndrrës Amerikane.

Me 250-vjetorin e Shteteve të Bashkuara që afrohet në korrik 2026, ia vlen të ndalemi dhe të shqyrtojmë një koncept thelbësor për mënyrën se si vendi e sheh veten.

Termi "Ëndrra Amerikane" u krijua në vitet 1930 nga historiani James Truslow Adams. Megjithatë, që nga themelimi i kolonive, Amerika është parë si një vend ku shpresat dhe aspiratat, si individuale ashtu edhe kolektive, mund të realizohen.

Nga ideja e Amerikës si një "qytet mbi kodër" që ndriçon, deri te garancia e Deklaratës së Pavarësisë për "jetë, liri dhe ndjekjen e lumturisë", vendi është ndërtuar mbi aspirata të larta. Koncepti i Ëndrrës Amerikane i ka përmbledhur këto shpresa dhe vazhdon të jetë i pranishëm në gjithë kulturën amerikane.

Si shkencëtar social, u përpoqa të kuptoj se çfarë mendojnë amerikanët sot për Ëndrrën Amerikane. Intervistova dhjetëra njerëz, nga një burrë i moshuar që flinte në rrugë deri te një sipërmarrës miliarder.

Doja të dija si e përkufizonin saktësisht Ëndrrën Amerikane, dhe nëse sot është bërë më e vështirë për t'u arritur sesa në të kaluarën.

Përkufizimi i ëndrrës

Nga reklamat e kamionçinave dhe kositëseve të barit, deri te quajtja e fëmijëve emigrantë pa dokumente si "Dreamers", referencat për Ëndrrën Amerikane janë kudo në jetën e përditshme. Uashingtoni ka tashmë edhe një muze të ri prej 500 milionë dollarësh, Milken Center for Advancing the American Dream, kushtuar kësaj ideje dhe historisë së saj.

Nga intervistat e mia doli se për shumicën e njerëzve, Ëndrra Amerikane përbëhet nga tri ide kryesore.

E para është ajo që mund të quhet një marrëveshje ekonomike: nëse punon fort dhe respekton rregullat, duhet të presësh një jetë financiarisht të sigurt. Kjo përfshin zotërimin e një shtëpie, mundësinë për të rritur fëmijë dhe për t'u pensionuar rehat.

Së dyti, Ëndrra Amerikane lidhet me shpresën dhe optimizmin. Ajo ka të bëjë me përparimin personal dhe besimin se ditët më të mira të vendit janë përpara. Është ideja që çdo brez duhet të jetojë më mirë se ai i mëparshmi dhe se lëvizja ekonomike lart është thelbësore për këtë.

Ideja e tretë dhe e fundit është liria për të ndjekur shpresat dhe për të arritur potencialin e plotë. Për shumë njerëz, ky është thelbi i Ëndrrës Amerikane.

Në formën e saj më të mirë, SHBA shihet si një vend që u jep individëve lirinë për të jetuar jetën që duan. Liria dhe individualizmi i fortë kanë qenë shenja dalluese të Amerikës që nga fillimet e saj, ndaj nuk është çudi që ato janë qendrore edhe për Ëndrrën Amerikane.

Më e vështirë ekonomikisht?

A është bërë pra Ëndrra Amerikane më e vështirë apo më e lehtë për t'u arritur me kalimin e kohës? Fatkeqësisht, për një numër gjithnjë e më të madh amerikanësh, ajo duket më e vështirë.

Së pari, synimi për një jetë ekonomikisht të sigurt në këmbim të punës së ndershme është bërë më i paarritshëm. Të dhënat e Byrosë së Regjistrimit tregojnë se pagat mesatare për burrat që punojnë me orar të plotë kanë mbetur pothuajse të pandryshuara që nga viti 1973. Ekonomia ka krijuar më shumë vende pune me paga të ulëta dhe me kohë të pjesshme, shpesh pa përfitime si sigurimi shëndetësor.

Punëtorët me më pak aftësi, si shoferët e kamionëve apo punonjësit e postës, madje kanë humbur të ardhura. Ndërkohë, kostot e banesave, shëndetësisë, kujdesit për fëmijët dhe arsimit të lartë janë rritur ndjeshëm gjatë 40 viteve të fundit.

Po lëvizja ekonomike lart dhe shpresa që çdo brez të jetojë më mirë se i mëparshmi? Ka disa prova se një arsye pse klasa e mesme po tkurret është se më shumë njerëz kanë hyrë në shtresat me të ardhura të larta.

Megjithatë, brezat e rinj do të fitojnë mesatarisht më pak si të rritur sesa prindërit e tyre. Kjo është hera e parë në historinë e SHBA-së që ndodh një gjë e tillë. Ideja dikur e vetëkuptueshme e përparimit brez pas brezi duket se është ndalur.

Edhe lëvizja ekonomike lart për punëtorët me të ardhura të ulëta është ngadalësuar gjatë 50 viteve të fundit, duke e bërë më të vështirë ngjitjen në shkallët e mundësive.

Të pakënaqur, jo duke ëndërruar

Po liria personale? Të dhënat nga sondazhet tregojnë se gjithnjë e më shumë amerikanë ndihen se kanë më pak kontroll mbi jetën dhe të ardhmen e tyre sesa më parë.

Për më shumë se 20 vjet, Gallup ka bërë pyetjen: "Në këtë vend, a jeni të kënaqur apo të pakënaqur me lirinë për të zgjedhur çfarë të bëni me jetën tuaj?" Përqindja e amerikanëve që thonë se janë të kënaqur ka rënë dukshëm. Në vitin 2007 ishte 87%, ndërsa në vitin 2024 ra në 72%. Për gratë, shifra ishte edhe më e ulët, nga 85% në 2007 në 66% në 2024.

Për krahasim, mesatarja për vendet më të pasura në sondazhin e Gallup ishte 86%. Si përfundim, në të tre aspektet duket se Ëndrra Amerikane po bëhet më e vështirë për t'u arritur.

Një shpresë aspirante

Këto prirje ndihmojnë për të kuptuar polarizimin dhe negativitetin e sotëm në Amerikë. Shumë amerikanë ndihen të lënë pas dhe mendojnë se Ëndrra Amerikane është bërë një realitet i largët.

Për ta, fjalët e komedianit dhe komentatorit social George Carlin tingëllojnë të vërteta: "Quhet Ëndrra Amerikane sepse duhet të jesh në gjumë për ta besuar."

Megjithatë, Ëndrra Amerikane mbetet një metaforë dhe aspiratë e fuqishme që vazhdon të frymëzojë shumë njerëz. Shumica e atyre që intervistova ranë dakord se ajo përfaqëson më të mirën që Amerika ka për të ofruar.

Nuk ka asnjë vend tjetër që ka diçka vërtet të barasvlershme me Ëndrrën Amerikane. Teksa vendi hyn në 250 vitet e ardhshme, përpjekja për ta kthyer këtë koncept në realitet për miliona njerëz që kanë mbetur pas mund të jetë vendimtare për të ruajtur thelbin e premtimit amerikan.