Nga Andrew Latham – The Conversation/

Tarifat vendosen… derisa hiqen. Ndërhyrja ushtarake është një opsion… pastaj nuk është më.

Sjellja e çrregullt dhe e paparashikueshme po shihet gjithnjë e më shumë në qarqet e politikës së jashtme. Në Shtëpinë e Bardhë dhe gjetkë, duket se po trajtohet si një avantazh strategjik, jo si dobësi.

Por kjo nuk është strategji e re. Kërcënime të egra, kthesa të papritura politike dhe gjuhë qëllimisht çoroditëse janë përdorur prej kohësh për të mbajtur kundërshtarët në pasiguri dhe për të fituar avantazh.

Në fakt, ky koncept ka edhe një emër në marrëdhëniet ndërkombëtare: "teoria e të çmendurit". Siç e përshkruan strategët e Luftës së Ftohtë Daniel Ellsberg dhe Thomas Schelling, ideja është se paraqitja si i gatshëm për veprime ekstreme mund të ndikojë llogaritjet e kundërshtarit, duke rritur frikën nga përshkallëzimi.

Edhe pse teoria u mendua fillimisht si shpjeguese, për të shpjeguar sjellje që dukeshin irracionale, ndonjëherë ajo është përdorur edhe si recetë, pra si një qasje e zgjedhur me vetëdije nga udhëheqësit.

Tri kushtet për suksesin e të çmendurit

Teoria e të çmendurit ka rrënjë historike që shkojnë deri te Makiaveli, por lidhet më fort me Richard Nixon-in, i cili, si president i sapozgjedhur, thuhet se e përdori këtë term për të shpjeguar qasjen e tij ndaj përpjekjeve për ta detyruar Vietnamin e Veriut të dorëzohej.

Historianët shohin prova të zbatimit të kufizuar të kësaj teorie në episode si vendosja e ushtrisë amerikane në gatishmëri bërthamore nga Nixon në vitin 1969, gjë që duket se e bëri Bashkimin Sovjetik më të kujdesshëm, edhe pse nuk e përfundoi Luftën e Vietnamit.

Teoria funksiononte më shumë në kohën e Nixon-it për shkak të tri kushteve që ekzistonin atëherë.

Kushti i parë ishte mungesa e informacionit. Gjatë Luftës së Ftohtë, sinjalet udhëtonin më ngadalë se sot dhe përmes kanalesh të kufizuara. Mesazhet filtroheshin nga diplomatët, analistët e inteligjencës dhe oficerët ushtarakë.

Paqartësia mund të mbahej. Një udhëheqës mund të dukej i paqëndrueshëm pa u analizuar menjëherë nga publiku. Sinjalizimi i "të çmendurit" varej nga kjo errësirë e kontrolluar.

Kushti i dytë ishte një kundërshtar i qëndrueshëm me një kuptim të përbashkët të rrezikut. Strategjia e Nixon-it funksiononte, kur funksiononte, sepse udhëheqësit sovjetikë ishin shumë të kujdesshëm dhe vepronin brenda një hierarkie të ngurtë. Ata kishin frikë nga gabimet, sepse besonin se mund të sillnin rënien e Bashkimit Sovjetik, ose të paktën rënien e tyre brenda tij.

Kushti i tretë ishte besueshmëria e ndërtuar përmes vetëpërmbajtjes diku tjetër. Roli i "të çmendurit" funksionon vetëm nëse është përjashtim. Nixon dukej i rrezikshëm pikërisht sepse sistemi amerikan zakonisht dukej i kontrolluar. Sjellja e tij e çrregullt binte në sy në një mjedis normalisht të rregullt.

Por bota e këtyre tri kushteve nuk ekziston më.

Sot, kërcënimet postohen në rrjete sociale, shkurtohen, riformulohen, rrjedhin, përqeshen dhe komentohen në kohë reale. Paaftësia për t'u parashikuar nuk ka kohë të krijojë frikë publike; përkundrazi, shpesh shndërrohet në zhurmë.

Ndërkohë, vende si Irani, Rusia dhe Kina veprojnë në një botë që ata tashmë e shohin si të paqëndrueshme dhe të padrejtë. Paqëndrueshmëria nuk i tremb; është mjedisi që presin. Në këto kushte, sjellja e dukshëm irracionale mund të ftojë testime kufijsh ose përshkallëzim të ndërsjellë.

Në të njëjtën kohë, sjellja e çrregullt nuk është më e rrallë apo e papritur.

Shumë "të çmendur" do ta kishin të vështirë sot

Paparashikueshmëria funksionon vetëm nëse është strategjike, jo e improvizuar. Trump ka kërcënuar, ka kundërshtuar veten publikisht, ka rritur tonin dhe më pas është tërhequr, zakonisht pa marrë lëshime të dukshme.

Sa më shpesh ndodh kjo, aq më e parashikueshme bëhet vetë paparashikueshmëria.

Dhe kur paparashikueshmëria pritet, ajo humbet fuqinë e saj shtrënguese.

Kjo shihet qartë në mënyrën si Trump-i u mor me Iranin dhe Groenlandën. Në rastin e Iranit, presioni, përfshirë goditje ushtarake, u aplikua pa u përcaktuar qartë se ku do të ndalej përshkallëzimi.

Me Groenlandën, kërcënimet ndaj një aleati vetëm sa e tensionuan NATO-n, pa sjellë bindje.

Në asnjërin rast paparashikueshmëria nuk u kthye në ndikim të qëndrueshëm. Përkundrazi, krijoi paqartësi për qëllimet dhe kufijtë.

Një problem edhe më i madh për çdo udhëheqës që do të përdorte strategjinë e të çmendurit është se rendi ndërkombëtar dhe media e sotme janë më të mësuara me paqëndrueshmërinë. Kërcënimet nuk i shtyjnë më kundërshtarët të jenë të matur.

Vendet mike sigurohen nga të gjitha anët. Për shembull, përballë kërcënimeve amerikane për tarifa, India forcoi lidhjet me Kinën.

Ndërkohë, armiqtë testojnë kufijtë. Rusia, për shembull, i ka parë sinjalet e paqarta të Trump-it për Ukrainën si një dritë jeshile për të vazhduar përpjekjet për të pushtuar rajonin e Donbasit.

A ka të ardhme "i çmenduri"?

Ka ende rrethana të kufizuara ku paqartësia mund të shërbejë për qëllime strategjike.

Një pasiguri e kufizuar për reagime të caktuara mund të forcojë parandalimin, duke i mbajtur kundërshtarët të kujdesshëm. Paqartësia strategjike e SHBA-së ndaj Tajvanit, për shembull, lë të paqartë nëse Uashingtoni do të ndërhynte ushtarakisht në rast të një sulmi nga Pekini, duke frenuar përshkallëzimin automatik.

Kjo pjesë e qasjes së të çmendurit ende funksionon. Por ajo që nuk funksionon më është paqëndrueshmëria pa qëllime të qarta dhe kufij të dukshëm.

Teoria e të çmendurit u ndërtua për një botë të ngurtë, të rregulluar me rregulla. Ajo është më pak efikase pikërisht aty ku politika e sotme duket më kaotike. / Conversation - Syri.net