Evropa përballet me pesë zgjedhje për t’iu përgjigjur kërcënimeve të Trump për Groenlandën – dhe asnjëra nuk është e favorshme

Negociatorët evropianë mendonin se në korrik 2025 kishin siguruar një periudhë stabiliteti, pas tronditjeve në tregtinë globale të shkaktuara nga tarifat e ashtuquajtura të “Ditës së Çlirimit” të Donald Trump. Marrëveshja mes BE-së dhe SHBA-së parashikonte heqjen e tarifave për mallrat amerikane, blerje të energjisë nga SHBA-ja dhe angazhime për investime amerikane. Por vetëm gjashtë muaj më vonë, ajo u bë praktikisht e pavlefshme, sapo presidenti amerikan bëri të qarta synimet e tij ndaj Groenlandës.

Trump ka kërcënuar tani me tarifa të reja ndaj tetë vendeve evropiane, përfshirë edhe Mbretërinë e Bashkuar. Këto masa ndëshkuese synojnë vendet që kanë dërguar personel ushtarak në Groenlandë në mbështetje të sovranitetit danez.

Presidenti amerikan ka deklaruar se nga 1 shkurti do të vendoset një tarifë 10% për të gjitha mallrat që importohen në SHBA nga këto tetë vende, e cila do të rritet në 25% më 1 qershor, deri në momentin kur ai të arrijë të blejë territorin.

Kjo nuk është një ide e re. SHBA-ja kishte ofruar të blinte Groenlandën që në vitin 1946. Më herët ajo kishte blerë Alaskën nga Rusia (1867), Floridën nga Spanja (1821) dhe Luizianën nga Franca (1803). Ajo që ka ndryshuar sot nuk është ambicia territoriale, por mekanizmi i presionit: tarifat tregtare kanë zëvendësuar çmimin e negociuar.

Groenlanda ka rëndësi strategjike për rrugët detare të Arktikut, rezervat e tokave të rralla dhe mbrojtjen raketore. Sistemi mbrojtës “Kupola e Artë” i Trump kërkon më shumë sesa prani ushtarake; ai kërkon kontroll sovran për të instaluar sisteme të klasifikuara pa mbikëqyrjen daneze.

E njëjta logjikë u përdor edhe ndaj Panamasë për të rinegociuar kontrollin amerikan mbi Kanalin. Mesazhi ishte i qartë: marrëveshjet ekzistuese nuk mjaftojnë, Uashingtoni kërkon kontroll ekskluziv.

Tarifat shërbejnë për disa qëllime njëkohësisht: ndëshkojnë vendet që treguan solidaritet me Danimarkën, testojnë nëse presioni ekonomik mund ta përçajë NATO-n nga brenda dhe, njëkohësisht, gjenerojnë të ardhura.

Të ardhurat nga tarifat amerikane arritën në 264 miliardë dollarë në vitin 2025, 185 miliardë më shumë se një vit më parë, pas hyrjes në fuqi të tarifave të reja. Ky është një përfitim i madh financiar, që i kthen aleatët e varur nga siguria – të paaftë për t’u kundërpërgjigjur – në burime të qëndrueshme të ardhurash.

Manuali i zakonshëm nuk funksionon më

Kur Kina u përball me tarifat amerikane në vitin 2025, ajo reagoi ashpër. Pekini shënjestroi eksportet e sojës nga shtetet vendimtare elektorale, vendosi kufizime mbi eksportin e elementeve të rralla të tokës përmes licencave të reja dhe ngadalësoi miratimet rregullatore për kompanitë amerikane të teknologjisë. Kina ishte në gjendje të përballonte koston dhe t’ia kthente goditjen kundërshtarit. Ishte një luftë tregtare e zhvilluar me mjete tregtare.

Pozicioni i Evropës është i ndryshëm. Brukseli po diskuton aktualisht përdorimin e instrumentit kundër shtrëngimit ekonomik – të ashtuquajturën “bazukë tregtare”.

Ky ligj i jep Bashkimit Evropian mjetet për t’u kundërpërgjigjur shantazhit ekonomik nga një vend jashtë BE-së dhe lejon anashkalimin e marrëveshjeve ekzistuese tregtare. Në praktikë, ai mund të kufizojë pjesëmarrjen e kompanive amerikane në prokurimet publike dhe të vendosë tarifa hakmarrëse mbi mallra amerikane me vlerë 93 miliardë euro (81 miliardë paund).

Por për masa të tilla kërkohet unanimitet, ndërsa shtetet anëtare kanë nivele shumë të ndryshme ekspozimi ndaj tregut amerikan dhe varësi nga garancitë e sigurisë së NATO-s. Çdo përshkallëzim serioz rrezikon vetë sigurinë evropiane – një kufizim që Kina nuk e kishte.

Në thelb, këto tarifa nuk kanë të bëjnë realisht me tregtinë. Ato janë një mjet për të arritur një objektiv territorial. Luftimi i një qëllimi gjeopolitik me armë tregtare nënkupton përdorimin e mjeteve të gabuara.

Kur diplomacia tregtare dështon përballë një çështjeje territoriale, çfarë mbetet? Strategjia klasike sugjeron hakmarrje graduale ose kërcënime ekstreme për të frenuar një aktor racional. Por kjo funksionon vetëm nëse kundërshtari nuk po kërkon përballje. Duke pasur parasysh këto kufizime, dalin në pah pesë opsione – asnjëra pa kosto.

Pesë zgjedhjet e Evropës

1. Pranimi i realitetit të ri

Tarifat amerikane duhet të trajtohen si pjesë e përhershme e tregtisë transatlantike, jo si një devijim i përkohshëm për t’u negociuar. Bizneset duhet t’i përfshijnë ato në planifikimin afatgjatë, ndërsa kapitali politik të mos shpenzohet për marrëveshje që nuk garantojnë qëndrueshmëri.

2. Diversifikim i përshpejtuar

Nënshkrimi i marrëveshjes BE–Mercosur në të njëjtën javë nuk ishte rastësi. Ajo u arrit me bindjen se tarifat më të larta amerikane ishin vetëm çështje kohe.
Për Mbretërinë e Bashkuar, diversifikimi nënkupton përshpejtimin e marrëveshjeve me CPTPP-në, vendet e Gjirit dhe Indinë. Çdo përqindje tregtie e zhvendosur larg SHBA-së e zvogëlon ndikimin e Uashingtonit.

3. Adresimi i varësisë nga siguria

Shpenzimet evropiane për mbrojtjen janë rritur ndjeshëm pas pushtimit rus të Ukrainës, nga 251 miliardë euro në vitin 2021 në 343 miliardë në vitin 2024. Por ndërtimi i kapaciteteve kërkon kohë. Kriza e Groenlandës tregon çmimin e varësisë: kur garantuesi i sigurisë shndërrohet në shtrëngues ekonomik, hapësira e veprimit ngushtohet ndjeshëm.

4. Rishikimi i marrëdhënies BE–Mbretëri e Bashkuar

Kriza krijon mundësi. Koordinimi më i ngushtë me Britaninë e Madhe do të forconte pozicionin negociues të Evropës dhe do t’i ofronte Londrës alternativa strategjike përtej një marrëdhënieje gjithnjë e më transaksionale me SHBA-në.
Hezitimi për ta bërë Brexit-in të duket pa kosto ka penguar afrimin. Por kur të dyja palët përballen me një sfidë të drejtpërdrejtë ndaj rendit të pasluftës, një bashkërendim më i thellë bëhet domosdoshmëri strategjike.

5. Ruajtja e unitetit

Skenari më i keq do të ishte që vendet evropiane të distancoheshin nga Danimarka për t’iu shmangur tarifave. Pikërisht këtë synon kjo politikë. Logjika e frenimit politik sugjeron se solidariteti i qëndrueshëm mund të parandalojë kërkesa të mëtejshme. Nëse kjo dështon, SHBA-ja ka gjasa të vazhdojë në të njëjtën rrugë.

Mbetet e paqartë nëse Trump do ta blejë realisht Groenlandën. Mendimi konvencional thotë jo, por historia ka treguar se ky mendim shpesh ka gabuar. Ajo që është e sigurt është se kjo nuk është thjesht një mosmarrëveshje tarifore. Bëhet fjalë për një ndryshim strukturor në marrëdhëniet transatlantike, ndaj edhe strategjia evropiane duhet të përshtatet në përputhje me këtë realitet./The Conversation - Syri.net