Nuk ju ka lënë kapitalizmi në baltë, por majtizmi

Nga Ben Carson/

Peter Thiel është një histori e madhe suksesi amerikan për shumë arsye, jo më pak sepse ai nuk ka lindur në Amerikë, por erdhi në vendin e mundësive për të lënë gjurmë në botë. Thiel është gjithashtu një mendimtar i mprehtë dhe një vëzhgues i kujdesshëm i zhvillimeve ekonomike dhe kulturore.

Së fundmi, pikëpamjet e Thiel-it për të rinjtë kanë qenë në qendër të vëmendjes. Në janar të vitit 2020, Thiel po u jepte këshilla drejtuesve të lartë të Facebook-ut se si të komunikonin me brezin e të lindurve në mijëvjeçarin e ri. Ai i nxiti ata të përpiqeshin të kuptonin pse ky brez e vlerëson kaq shumë socializmin. “Duhet të bëjmë më shumë sesa thjesht t’i përjashtojmë duke thënë se janë budallenj, të përkëdhelur apo që u është shpëlarë truri,” tha ai. Më pas, ai identifikoi burimin e pakënaqësisë së të lindurve në mijëvjeçarin e ri si kjo: “kur dikush ka shumë borxhe nga studimet ose kur strehimi është tepër i shtrenjtë, atëherë ai ka kapital negativ… nëse nuk ke asnjë interes në sistemin kapitalist, atëherë mund të kthehesh kundër tij.” Kohët e fundit, Thiel dha një intervistë për Free Press, ku e thelloi këtë vëzhgim, duke vënë në dukje ndër të tjera se “kapitalizmi nuk po funksionon për shumë njerëz në qytetin e Nju Jorkut”.

Me gjithë respektin, Thieli gabon. Nuk është kapitalizmi ai që nuk po funksionon për njerëzit; është e majta.

Siç e përshkruan Thieli, ankesat kryesore që shumë të rinj kanë për “kapitalizmin” lidhen me koston e strehimit, përfshirë qiranë, dhe barrën e kredive studentore. Por këto kosto nuk vendosen nga kapitalizmi, por nga politikat e majta të zbatuara në këto fusha. Shpenzimet për strehimin dhe arsimin dominohen nga programe qeveritare që i rrisin çmimet. Më të rëndësishmet prej tyre janë subvencionet nga ana e kërkesës, pra fondet që u jepen konsumatorëve për t’i ndihmuar të përballojnë kostot e strehimit ose arsimit. Por ligji i ofertës dhe kërkesës nuk është rrëzuar kurrë. Duke u dhënë thjesht më shumë para konsumatorëve për të blerë të njëjtën sasi mallrash (strehim) ose shërbimesh (arsim), këto ndërhyrje qeveritare thjesht nxisin rritjen e çmimeve. Nuk është rastësi që kostoja e strehimit dhe arsimit është rritur shumë më shpejt se inflacioni këtë shekull, pikërisht pasi u krijuan programe të mëdha shtetërore si HUD dhe Departamenti i Arsimit. Për ta vërtetuar këtë më tej, një tjetër sektor ku çmimet janë rritur shumë mbi inflacionin është shëndetësia, ndoshta fusha ku qeveria ka dhënë më shumë subvencione nga ana e kërkesës se kudo tjetër.

Dhe kjo pa përmendur fare kostot që vijnë nga rregulloret e tepërta shtetërore. Shoqata Kombëtare e Ndërtuesve të Banesave vlerëson se rregulloret përbëjnë pak më pak se një të katërtën e kostos së ndërtimit të një shtëpie të re. Imagjinoni sa shumë do të uleshin çmimet e banesave nëse thjesht do të hiqnim rregulloret e panevojshme.

Edhe arsimi i lartë ka parë rregullore që i kanë rritur kostot. Studentët universitarë dhe pasuniversitarë kanë marrë male me borxhe, jo që universitetet të punësojnë më shumë pedagogë, por që të punësojnë më shumë administratorë që merren me rregullore dhe funksione të tjera jomësimore. Sipas një studimi, nga viti 1976 deri në 2018, numri i pedagogëve me kohë të plotë në kolegje dhe universitete u rrit me 92%, ndërsa numri i administratorëve dhe “profesionistëve të tjerë” me kohë të plotë u rrit përkatësisht me 164% dhe 452%. Ndoshta, vetëm ndoshta, këto kosto do të justifikoheshin nëse studentët do të ndiheshin sikur po merrnin një arsim cilësor që i përgatit për tregun e punës dhe për pjesëmarrje të plotë në jetën qytetare. Por sot, kolegji po bën pothuajse të kundërtën.

Pavarësisht kostove dhe dështimeve, studentët luftojnë për privilegjin që të paguajnë më tepër për të mos u arsimuar siç duhet, kryesisht sepse shumë vende pune kërkojnë një diplomë universitare të një lloji apo tjetri. Edhe kjo është një pasojë e ndërhyrjes së majtë të qeverisë. Gjykatat kanë interpretuar ligjet për të drejtat civile në një mënyrë që e bën më pak të rrezikshme për punëdhënësit të kërkojnë një diplomë universitare sesa të organizojnë një test për të parë nëse aplikanti ka aftësitë dhe kapacitetin e nevojshëm për punën. Punëdhënësit e ulën rrezikun duke ua lënë përzgjedhjen fillestare universiteteve, dhe të rinjtë, në mënyrë të arsyeshme, u drejtuan masivisht drejt universiteteve me shpresën për të siguruar këto vende pune më të paguara. Shumë prej tyre pyesin pse duhet të paguajnë kaq shtrenjtë vetëm për të hyrë në tregun e punës me kollare.

Asnjë nga këto nuk është kapitalizëm. Është etatizëm që ndërhyn në kapitalizëm. Kapitalizmi është dyqani amerikan i ushqimeve. Ju nuk i tregoni dyqanit kur do të vini, çfarë do të blini apo sa jeni të gatshëm të shpenzoni. Por nëse dyqani nuk ka atë që dëshironi me çmimet që jeni gati të paguani, ju do të shkoni diku tjetër. Nëse ju duhet të shkoni diku tjetër mjaftueshëm shpesh, thjesht do të ndaloni së shkuari fare te dyqani i parë. E megjithatë, dyqani vazhdon t’i mbajë raftet plot dhe frigoriferët të mbushur. Përveç rastit kur dyqanet i drejton qeveria. Atëherë shihni rafte bosh, çmime të larta dhe shërbim të dobët. Vetëm disa muaj më parë, një dyqan ushqimor i drejtuar nga qeveria në Kansas City u detyrua të mbyllej, pavarësisht subvencioneve të majme nga taksapaguesit.

Pra, jo, Peter Thiel, nuk i ka lënë kapitalizminë baltë shumë njerëz në qytetin e Nju Jorkut, por politikat e majta. / Washington Examiner – Syri.net