Zgjerimi i BE-së: Si t’i japim fund pritjes?

 “Duke pritur Godonë”, një shfaqje teatrale ku protagonistët presin diçka që nuk ndodh kurrë, është bërë një slogan i preferuar i kryeministrit shqiptar Edi Rama për të përshkruar ndjenjën që disa vende kandidate kanë ndaj anëtarësimit të mundshëm në BE.

“Shqipëria (është) Estragoni, Bashkimi Evropian është Samuel Beckett”, tha Rama në qershor 2022, pas një samiti BE-Ballkani Perëndimor.

Aktualisht, nëntë vende që aspirojnë të anëtarësohen në BE dhe mbajnë statusin e kandidatit janë në faza të ndryshme të procesit të pranimit. Shtatë prej tyre kanë hapur tashmë negociatat e pranimit, faza e fundit e rrugës drejt anëtarësimit.

Megjithatë, procesi ka ngecur nga ana e Brukselit, të paktën që nga koha e ish-Komisionit Evropian të udhëhequr nga Jean-Claude Juncker.

Vendet e Ballkanit Perëndimor kanë bërë presion për përparim për shumë vite. Shqipëria dhe Serbia aplikuan për t'u anëtarësuar në BE në vitin 2009, Mali i Zi në vitin 2008, dhe për Maqedoninë e Veriut pritja ka zgjatur që nga viti 2004.

Procesi duket se është ngadalësuar, për zhgënjimin e madh të udhëheqësve dhe qytetarëve të vendeve të rajonit — deri më tani.

Kroacia, vendi i fundit që iu bashkua BE-së në vitin 2013, duhej të priste 10 vjet nga aplikimi deri në dritën përfundimtare jeshile, ndërsa Rumania dhe Bullgaria duhej të negocionin 12 vjet.

Vendet e Ballkanit Perëndimor janë ende në pritje, pavarësisht përpjekjeve të tyre për të harmonizuar politikat e tyre dhe për të zbatuar reformat. Megjithatë, lufta e Rusisë në Ukrainë dhe ndryshimet e shpejta gjeopolitike kanë qenë ndër arsyet kryesore pas shtytjes së rigjallëruar për të vazhduar me procesin e zgjerimit dhe interesit strategjik të Brukselit për të mirëpritur anëtarët e rinj.

Zgjerimi në juglindje konsiderohet gjerësisht si një mjet kyç i politikës së jashtme dhe përparësi strategjike në BE në tërësi, deri në atë pikë sa Presidentja e Komisionit Evropian, Ursula von der Leyen, e riemërtoi atë si “ribashkim i Evropës” në fjalimin e saj të fundit për Gjendjen e Unionit .

“Ka një ngadalësim të procesit të zgjerimit nëse e krahasojmë atë me angazhimin retorik të dëgjuar nga zyrtarët dhe politikanët e lartë (të BE-së)”, tha për Euronews Teona Lavrelashvili, bashkëpunëtore kërkimore në Qendrën për Studime Evropiane Wilfrid Martens.

“Të bëhesh anëtar i BE-së është bërë shumë më e vështirë. Vendet duhet të respektojnë një numër rregullash, të sigurojnë sundimin e ligjit dhe të përmbushin një numër kriteresh, të cilat nuk kanë qenë rasti në pranimin e mëparshëm. Gjithashtu, gjeopolitika është bërë shumë më e vështirë për t'u trajtuar”, tha ajo.

Për t’u anëtarësuar në BE, çdo vend duhet të përmbushë një sërë standardesh qeverisjeje të njohura si kriteret e Kopenhagenit, të përcaktuara në vitin 1993, me Komisionin Evropian që vlerëson progresin e tyre, dhe votën përfundimtare unanime e kanë udhëheqësit e 27 shteteve anëtare.

Frikë për më shumë veto midis vendeve të BE-së

Javën e ardhshme, Komisioni Evropian do të prezantojë paketën e zgjerimit për vitin 2025, një studim vjetor për të vlerësuar progresin e bërë nga kandidatët për në BE.

Këtë vit, paketa do të përfshijë “rishikimin e politikave para zgjerimit” mbi ndryshimet që anëtarët aktualë të BE-së duhet të miratojnë për të akomoduar të sapoardhurit, thanë burime në Bruksel për Euronews.

Sipas Lavrelashvili, shtetet anëtare aktuale të BE-së kanë disa shqetësime në lidhje me anëtarët e rinj, veçanërisht në lidhje me kohezionin.

Por sipas mendimit të saj, frika kryesore është se një BE e zgjeruar do të ecë edhe më ngadalë se tani në çështjet ku kërkohet unanimitet. “Arkitektura institucionale e BE-së është elefanti i vërtetë në dhomë”, tha ajo.

Të 27 shtetet anëtare duhet të bien dakord që të merret një vendim në një gamë të gjerë fushash, duke përfshirë politikën e jashtme dhe financiare, dhe shtimi i më shumë anëtarëve pa reformë institucionale të bllokut do të thoshte më shumë zëra në gjendje të ushtronin veton e tyre në tryezën e negociatave.

Parlamenti Evropian, për shembull, beson se “proceset e zgjerimit dhe bashkimi evropian duhet të ecin krah për krah” dhe se “reformat institucionale dhe financiare të BE-së janë të nevojshme për t’u përballur me sfidat e procesit aktual të zgjerimit dhe për të siguruar kapacitetin e BE-së për të thithur anëtarë të rinj”, thuhet në rezolutën e fundit të miratuar për këtë çështje.

Një mënyrë për të thyer bllokimin?

Me kalimin e viteve, një nga mënyrat për të thyer këtë bllokim ka ardhur në formën e dhënies së anëtarësimit në BE për të sapoardhurit pa të drejtën e vetos.

Për momentin, nuk ka pasur asnjë diskutim të tillë në asnjë nivel midis vendeve të BE-së mbi këtë propozim, thanë për Euronews tre burime të ndryshme të BE-së.

Por Steven Blockmans, nga organizata kërkimore Qendra për Studime të Politikave Evropiane (CEPS), mendon se kjo mund të ndryshojë në të ardhmen e afërt.

“Është e pamohueshme që kjo do të sillte, sigurisht, një diferencim midis shteteve anëtare të reja dhe atyre ekzistuese. Por do të ishte e natyrës së përkohshme”, tha Blockmans për Euronews.

Sipas Prof. Blockmans, ky opsion do të lehtësonte vendimmarrjen midis shteteve anëtare.

Sipas mendimit të tij, do të ishte e kufizuar në kohë dhe e pranueshme nga pikëpamja ligjore. “Nuk do të krijonte shkelje (të ligjit të BE-së) sepse do të zbatohej për të gjithë kandidatët e ardhshëm që do të bashkohen me BE-në, kështu që nuk do të kishte diskriminim midis tyre”, përfundoi ai./ Euronews.