Ajo që dimë për armëpushimin Pakistan-Afganistan, a do të qëndrojë ai?

Pakistani dhe Afganistani kanë rënë dakord për një “armëpushim të menjëhershëm” pas një jave përleshjesh vdekjeprurëse përgjatë kufirit të tyre, ndërsa lidhjet midis dy fqinjëve të Azisë Jugore ranë në pikën e tyre më të ulët, që kur talebanët u rikthyen në pushtet në vitin 2021.

Të dy vendet ranë dakord të ndalojnë luftimet dhe të punojnë drejt "paqes dhe stabilitetit të qëndrueshëm" pas bisedimeve të paqes në Doha, tha të dielën Ministria e Punëve të Jashtme e Katarit, në lidhje me marrëveshjen që ndërmjetësoi së bashku me Turkiye.

Dhjetëra njerëz janë vrarë dhe qindra të tjerë janë plagosur në shpërthimin më të keq të dhunës në vitet e fundit. Dhuna shpërtheu më 11 tetor në fronte të shumta përgjatë kufirit të tyre prej 2,600 km (1,600 milje), pasi Islamabadi dyshohet se kreu sulme në Kabul dhe në provincën juglindore të Paktikës, kundër atyre që i quajti grupe të armatosura të lidhura me sulme brenda Pakistanit.

Pra, çfarë dimë ne për marrëveshjen e armëpushimit dhe çfarë mund të ndodhë më pas?

Çfarë dimë ne për armëpushimin?

Pas një raundi negociatash midis Pakistanit dhe Afganistanit në kryeqytetin e Katarit, Doha, “të dyja palët ranë dakord për një armëpushim të menjëhershëm dhe krijimin e mekanizmave për të konsoliduar paqen dhe stabilitetin e qëndrueshëm midis dy vendeve”, njoftoi Ministria e Jashtme e Katarit në një deklaratë.

“Të dy palët ranë dakord gjithashtu të zhvillojnë takime pasuese në ditët në vijim për të siguruar qëndrueshmërinë e armëpushimit dhe për të verifikuar zbatimin e tij në një mënyrë të besueshme dhe të qëndrueshme, duke kontribuar kështu në arritjen e sigurisë dhe stabilitetit në të dy vendet”, shtoi deklarata.

Pas deklaratës së ministrisë së Katarit, Ministri i Mbrojtjes i Pakistanit, Khawaja Asif, postoi konfirmimin e marrëveshjes në X.

“Terrorizmi ndërkufitar nga territori afgan do të ndalet menjëherë”, shkroi Asif. “Të dy vendet do të respektojnë sovranitetin dhe integritetin territorial të njëri-tjetrit.”

Asif konfirmoi më tej se një “takim pasues midis delegacioneve është planifikuar të zhvillohet në qytetin turk të Stambollit më 25 tetor për të diskutuar çështjet në detaje”.

Zëvendëskryeministri dhe Ministri i Jashtëm i Pakistanit, Ishaq Dar, tha se armëpushimi ishte "hapi i parë në drejtimin e duhur".

“Ne presim me padurim krijimin e një mekanizmi monitorimi konkret dhe të verifikueshëm, në takimin e ardhshëm që do të organizohet nga Turkiye, për të adresuar kërcënimin e terrorizmit që buron nga toka afgane drejt Pakistanit. Është e rëndësishme të bëhen të gjitha përpjekjet për të parandaluar çdo humbje të mëtejshme të jetëve”, shkroi ai në X.

Zabihullah Mujahid, zëdhënësi i talebanëve, tha se sipas kushteve të marrëveshjes, “të dyja palët riafirmojnë angazhimin e tyre për paqe, respekt të ndërsjellë dhe ruajtjen e marrëdhënieve të forta dhe konstruktive fqinjësore.”

“Të dyja palët janë të përkushtuara për zgjidhjen e çështjeve dhe mosmarrëveshjeve përmes dialogut”, tha Mujahid në një postim në X. “Është vendosur që asnjëri vend nuk do të ndërmarrë veprime armiqësore kundër tjetrit, as nuk do të mbështesë grupet që kryejnë sulme kundër Qeverisë së Pakistanit.”

Mujahid tha se vendet kanë rënë dakord të përmbahen “nga synimi i forcave të sigurisë, civilëve ose infrastrukturës kritike të njëra-tjetrës”.

Muxhahidi, si dhe Dari dhe Asifi, falënderuan Katarin dhe Turqinë për rolin e tyre në lehtësimin e bisedimeve që çuan në armëpushim.

Pse Pakistani i ka fajësuar talebanët për sulme brenda territorit të tij?

Pakistani dëshiron që talebanët të frenojnë grupet e armatosura si Talibanët e Pakistanit, të njohur me akronimin TTP, dhe të tjerë të fajësuar për kryerjen e sulmeve në territorin e tij. Sulmet e armatosura nga rebelët e TTP dhe Ushtria Çlirimtare e Balochistanit (BLA), e cila vepron në provincën e pasur me burime të Balochistanit, janë rritur ndjeshëm vitet e fundit, me vitin 2025 që është në rrugën e duhur për t'u bërë viti më vdekjeprurës.

Khyber Pakhtunkhwa dhe Balochistan, të cilat kufizohen me Afganistanin, kanë mbajtur peshën kryesore të dhunës.

Të paktën 2,414 vdekje janë regjistruar në tre tremujorët e parë të këtij viti, sipas Qendrës për Kërkime dhe Studime të Sigurisë (CRSS), një organizatë me seli në Islamabad.

Pakistani dhe talebanët, dikur aleatë për interesa të përbashkëta rajonale të sigurisë, janë përçarë ndërsa Islamabadi pretendon se Afganistani po i jep strehë TTP-së - një akuzë që Kabuli e ka hedhur poshtë.

Kabuli dhe Islamabadi janë përplasur gjithashtu për kufirin e tyre ndërkombëtar, të quajtur Vija Durand, e cila njihet nga Pakistani, por jo nga Afganistani.

Ideologjia e TTP-së është e lidhur me talebanët në Afganistan. Megjithatë, grupet kanë qëllime të ndryshme dhe veprojnë në mënyrë të pavarur.

Pakistani ka kërkuar garanci nga talebanët se këto grupe, të cilat veprojnë në rajonet poroze kufitare me Afganistanin, nuk do të lejohen të veprojnë lirisht dhe se sulmet përtej kufirit do të ndalen.

Në një postim më vonë të dielën, Mujahid, zëdhënësi i talebanëve, theksoi se toka afgane "nuk do të lejohet të përdoret kundër asnjë vendi tjetër". Ky është "qëndrimi i qëndrueshëm i Emiratit Islamik", tha ai, duke iu referuar emrit zyrtar të qeverisë afgane.

“Nuk mbështet asnjë sulm kundër askujt dhe gjithmonë e ka theksuar këtë qëndrim”, postoi ai në X.

Islamabadi gjithashtu dëshiron që talebanët të parandalojnë rigrupimin ose zgjerimin e rrjeteve anti-pakistaneze brenda Afganistanit, të cilat qeveria i konsideron një kërcënim për stabilitetin e Pakistanit dhe strategjinë më të gjerë rajonale.

Abdullah Baheer, një analist politik me qendër në Kabul, tha se bombardimi i Afganistanit dhe vrasja e civilëve është "një model problematik".

«Më tregoni një provë që tregon se ata kanë goditur ndonjë operativ të TTP-së në Afganistan gjatë javës së kaluar të bombardimeve, pavarësisht rreth 50 të vdekurve dhe 550 të plagosurve», i tha ai Al Jazeera-s.

Ai shtoi se TTP-ja është një grup rebel lokal brenda Pakistanit që i paraprin shumë ardhjes së talebanëve në pushtet në Afganistan. “A prisni që talebanët të dalin dhe ta ndalojnë TTP-në të ndjekë ndonjë nga qëllimet e saj politike ose ushtarake?” pyeti ai.

“Le të marrim argumentin se TTP-ja vepron nga vende të sigurta brenda Afganistanit. Pyetja është, ju ngatërroni ndikimin mbi një grup që është një grup i pavarur deri në një masë sa i kontrolloni ata”, shtoi ai.

Siç u përmend më parë, talebanët mohojnë se i kanë ofruar strehë të sigurt TTP-së brenda kufijve të Afganistanit.

Pse ka pasur rritje të sulmeve brenda Pakistanit?

Islamabadi ishte mbështetësi kryesor i talebanëve, pasi u rrëzua nga trupat e NATO-s të udhëhequra nga SHBA-të në vitin 2001. Ai u akuzua gjithashtu se u ofroi strehë luftëtarëve talebanë, ndërsa ata zhvilluan një rebelim të armatosur kundër pushtimit të Afganistanit nga Shtetet e Bashkuara për 20 vjet.

Por marrëdhëniet janë përkeqësuar për shkak të rritjes së sulmeve brenda Pakistanit.

TTP-ja është rishfaqur si një nga kërcënimet më të mëdha të sigurisë kombëtare të Pakistanit, pasi ka kryer më shumë se 600 sulme kundër forcave pakistaneze gjatë vitit të kaluar, sipas një raporti nga Armed Conflict Location & Event Data (ACLED), një organizatë jofitimprurëse e pavarur.

Sipas CRSS-së, organizatës kërkimore me seli në Islamabad, tre të katërtat e para të këtij viti kanë parë një rritje prej 46 përqind të dhunës krahasuar me vitin e kaluar.

Dhuna që i atribuohet TTP-së kishte rënë që nga kulmi i saj në fund të viteve 2000 dhe fillim të viteve 2010, pasi Islamabadi i përfshiu grupet e armatosura në bisedime dhe adresoi disa nga kërkesat e tyre në vitin 2021, të cilat përfshijnë lirimin e anëtarëve të tyre nga burgu dhe përfundimin e operacioneve ushtarake në zonat fisnore.

TTP kërkoi gjithashtu anulimin e bashkimit të rajonit fisnor me provincën Khyber Pakhtunkhwa në vitin 2018. Një nga kërkesat e tyre është gjithashtu një imponim më i rreptë i interpretimit të tyre të ligjit islamik.

Një muaj pasi talebanët morën kontrollin e Kabulit në gusht 2021, ata ndërmjetësuan bisedimet midis ushtrisë pakistaneze dhe TTP-së, një vendim i miratuar dhe i nxitur nga Imran Khan, kryeministri i atëhershëm i Pakistanit. Por Khan, i cili mbështeti bisedimet me grupet e armatosura, u shkarkua nga detyra e kryeministrit në prill 2022.

Dhuna u rrit pasi TTP-ja doli në mënyrë të njëanshme nga marrëveshja e armëpushimit në vitin 2022, pasi akuzoi Islamabadin për operacione të rinovuara ushtarake në rajon.

Që nga themelimi i saj në vitin 2007, TTP-ja ka shënjestruar civilë dhe personel të zbatimit të ligjit, duke rezultuar në mijëra vdekje. Sulmi i tyre më vdekjeprurës ndodhi në dhjetor 2014, kur ata shënjestruan Shkollën Publike të Ushtrisë (APS) në Peshawar, duke vrarë më shumë se 130 nxënës.

Grupi mbetet i ndaluar në Pakistan dhe është cilësuar si grup “terrorist” nga SHBA-të.

Ushtria pakistaneze ka kryer operacione të shumta për të eliminuar grupin, por ka luftuar për të arritur qëllimin e saj pasi luftëtarët kanë përdorur kufirin poroz për të lëvizur para dhe mbrapa midis vendeve fqinje.

Baheer, analisti politik, tha se “nuk ka fitues në luftë. Ka vetëm humbës”.

«Kjo logjikë e bombardimit të Afganistanit deri në nënshtrim nuk funksionoi për Shtetet e Bashkuara për 20 vjet të pushtimit të tyre. Pse mendojmë se do të funksionojë tani?» pyeti analisti me bazë në Kabul./ Al Jazeera.