Të gjithëve na ka ndodhur: je në mes të një bisede, po kërkon një fjalë, një emër, apo një titull, dhe… asgjë. E di që e di, madje e ndien, por nuk të vjen. Ky fenomen, i njohur si të kesh një fjalë "në majë të gjuhës", është njëkohësisht magjepsëse dhe frustruese. Por çfarë ndodh saktësisht në tru gjatë këtyre momenteve? Shkencëtarët e kanë eksploruar këtë pyetje, duke zbuluar disa njohuri interesante.

Kur një fjalë është "në majë të gjuhës", disa rajone të trurit aktivizohen njëherësh për të gjetur fjalën që mungon. Imagjino një grup njerëzish që kërkojnë me ngut një libër të caktuar në një bibliotekë. Në mënyrë të ngjashme, truri mobilizon zona të caktuara për ta ndihmuar në këtë kërkim. Tri zona, në veçanti, luajnë rol kyç: korteksi cingulat anterior, korteksi prefrontal dhe insula.

Korteksi cingulat anterior dhe korteksi prefrontal janë pjesë e një rrjeti që kontrollon funksionet njohëse dhe kryejnë role plotësuese kur një fjalë është e paarritshme. Korteksi cingulat anterior vepron si një mbikëqyrës, duke sinjalizuar që ka një konflikt: "E di këtë fjalë, por nuk mund ta rikujtoj!" Ndërkohë, korteksi prefrontal vlerëson dhe verifikon informacionin që del gjatë kërkimit, për t'u siguruar që ajo që gjendet përputhet me atë që po kërkon. Insula, një zonë më e thellë dhe më pak e dukshme e trurit, ndihmon në rikthimin fonologjik, duke mundësuar aksesin në tingujt që përbëjnë fjalët.

Duke përdorur mjete si rezonanca magnetike funksionale (fMRI), studiuesit kanë vëzhguar si bashkëpunojnë këto zona të trurit gjatë momenteve të tilla. Është sikur këto rajone punojnë bashkë si kolegë që përballen me një problem të vështirë, duke bashkuar përpjekjet për të gjetur fjalën që mungon.

Interesant është se kjo përvojë frustruese bëhet më e shpeshtë me kalimin e moshës. Studimet tregojnë se pjesë të trurit që përfshihen në rikujtimin e fjalëve, veçanërisht korteksi cingulat anterior dhe insula, kanë tendencë të atrofizohen me kalimin e kohës. Kjo do të thotë që humbin efikasitetin, sikur një bibliotekë dikur e rregullt të bëhet e çrregullt, me libra të vendosur gabimisht dhe me etiketa të paqarta. Si rezultat, gjetja e një "libri", ose në këtë rast një fjale, bëhet më e vështirë.

Për shembull, kërkimet kanë treguar se te të moshuarit, insula është më pak aktive gjatë përpjekjeve për të rikujtuar fjalë. Kjo aktivitet i ulët dëmton aftësinë për të përbërë elementët fonologjikë të fjalëve, duke bërë që momentet "në majë të gjuhës" të jenë më të shpeshta. Sa më shumë të preket insula me moshën, aq më e vështirë bëhet rikthimi i fjalëve që përndryshe janë të njohura.

Megjithëse bëhet më e zakonshme me plakjen, fenomeni "në majë të gjuhës" është plotësisht normal. Ai nxjerr në pah kompleksitetin e trurit, duke treguar se edhe detyrat që duken të thjeshta, si gjetja e një fjale, varen nga veprimi i koordinuar i shumë rajoneve.

Për më tepër, ka mënyra për të zbutur efektet e plakjes në rikujtimin e fjalëve. Një strategji është ndërtimi i asaj që shkencëtarët e quajnë rezervë njohëse, një faktor mbrojtës që forcohet përmes aktiviteteve intelektuale, fizike dhe shoqërore. Kjo rezervë ndihmon në optimizimin e shëndetit të trurit dhe plakjes njohëse, duke e bërë më të lehtë gjetjen e fjalëve edhe me kalimin e moshës.

Herën tjetër që një fjalë është në majë të gjuhës, kujtohu që truri yt po punon fort për ta rikthyer atë. Informacioni i pjesshëm, si tinguj të caktuar ose fjalë të ngjashme, mund të dalë më parë, duke të inkurajuar të vazhdosh kërkimin. Nëse fjala nuk të vjen menjëherë, bëj një pushim dhe provo sërish më vonë me mendje të qetë. Këto momente janë dëshmi e kompleksitetit dhe efikasitetit të jashtëzakonshëm të trurit. / The Conversation - Syri.net