Nga Alba Kepi/

Ministrat e Jashtëm të vendeve të Bashkimit Evropian dhe të Ballkanit Perëndimor, të mbledhur në Romë, miratuan “Kartën e Romës”, një dokument politik të iniciuar nga Italia që synon të përcaktojë parimet mbi të cilat do të mbështeten traktatet e ardhshme të anëtarësimit në Bashkimin Evropian. Dokumenti do t’i paraqitet Komisionit Evropian dhe shteteve të tjera anëtare të BE-së si një propozim i përbashkët i Grupit të Miqve të Ballkanit Perëndimor.

Qëllimi i “Kartës së Romës” është të ruajë besueshmërinë, parashikueshmërinë dhe unitetin e procesit të zgjerimit të Bashkimit Evropian. Dokumenti riafirmon parimin e barazisë së plotë të shteteve anëtare pas anëtarësimit, duke përjashtuar çdo model pjesëmarrjeje të diferencuar apo forma të anëtarësimit “të nivelit të dytë”.

Në të njëjtën kohë, dokumenti thekson se objektivi përfundimtar i integrimit evropian të vendeve kandidate duhet të mbetet i qartë dhe i qëndrueshëm, pa vendosur kushte apo pengesa të reja politike. Çdo klauzolë mbrojtëse ose masë kalimtare duhet të bazohet në kritere objektive, të jetë proporcionale, e përkohshme dhe e përshtatur me specifikat e secilit vend kandidat.

Dokumenti u mbështet nga Austria, Kroacia, Republika Çeke, Greqia, Sllovakia dhe Sllovenia, duke u paraqitur si një qëndrim i përbashkët i vendeve të Grupit të Miqve të Ballkanit Perëndimor mbi kuadrin e ardhshëm të zgjerimit të Bashkimit Evropian.

Sipas dokumentit, cikli i ardhshëm i zgjerimit do të përbëjë një provë vendimtare për vetë Bashkimin Evropian. Për këtë arsye, kuadri negociues dhe juridik duhet të përcaktohet që tani, duke ruajtur ekuilibrin ndërmjet vullnetit politik dhe rigorozitetit teknik.

Dokumenti mbështetet në tre parime kryesore.

Së pari, ai garanton trajtim të barabartë për të gjitha vendet kandidate dhe barazi të plotë pas anëtarësimit. Përjashtohen trajtimet preferenciale, rrugët paralele apo çdo kufizim i të drejtave të anëtarëve të rinj, përfshirë të drejtën e votës. Pjesëmarrja e diferencuar në politika të caktuara, si modeli Schengen, mund të lejohet vetëm në raste sektoriale dhe funksionale, pa krijuar kategori të ndryshme anëtarësimi ose pabarazi në tregun e brendshëm. Mbrojtja e vlerave themelore të BE-së do të vazhdojë të mbështetet te instrumentet ekzistuese.

Së dyti, procesi i anëtarësimit duhet të mbetet i bazuar në meritë dhe në përparimin real të reformave. Megjithatë, dokumenti kundërshton vendosjen e kushteve të reja politike apo hapave shtesë institucionalë që mund të dekurajojnë vendet kandidate dhe të dobësojnë ndikimin e Bashkimit Evropian në rajon. Gjithashtu, kërkohet që dimensioni i sigurisë të integrohet më fort në procesin e zgjerimit dhe të zhvillohet një komunikim strategjik i koordinuar me opinionin publik, si në vendet anëtare, ashtu edhe në ato kandidate.

Së treti, dokumenti propozon krijimin e një “pakete instrumentesh” për traktatet e ardhshme të anëtarësimit. Ai përjashton idenë e një modeli unik që do të zbatohej njësoj për të gjitha vendet kandidate, duke pranuar përdorimin e klauzolave mbrojtëse, masave kalimtare dhe mekanizmave të monitorimit pas anëtarësimit vetëm nëse ato bazohen në kritere objektive, janë proporcionale, juridikisht të qëndrueshme dhe në përputhje me arkitekturën e Bashkimit Evropian.

Sipas dokumentit, këta mekanizma duhet të ndërtohen mbi përvojën e zgjerimeve të mëparshme të Bashkimit Evropian dhe të përshtaten me sfidat aktuale dhe me situatën specifike të secilit vend kandidat.