Gjyqësori nën kontrollin e Vuçiç/ Ndryshimet e miratura, Komisioni Evropian ‘shuplakë’ Serbisë: Rishikojini!

Të mërkurën në Serbi, veprimet e regjimit kundër gjyqësorit të pavarur u përshkruan si një "sulm i shpejtë".

Parlamenti serb miratoi ndryshime në disa ligje që kanë të bëjnë me gjyqësorin, duke përfshirë ndryshimet në ligjin për Këshillin Suprem të Prokurorit dhe ligjin për prokurorët dhe gjyqtarët. Këto ndryshime u prezantuan nga deputeti Uglješa Mrdić, anëtar i partisë në pushtet SNS.

Ekspertët ligjorë i kritikuan menjëherë ndryshimet, duke argumentuar se ato mund t’i jepnin fund mandateve të më shumë se gjysmës së prokurorëve të krimit të organizuar dhe të ngadalësonin ose pengonin procedurat e kryera nga këta prokurorë.

Shfuqizimi i Këshillit të Lartë të Prokurorëve Publikë shihet si veçanërisht problematik. Ky komision vendos për ankesat kundër udhëzimeve detyruese nga zyra e prokurorit publik, futjen e miratimit ministror për masa të caktuara të ndjekjes penale dhe transferimin e përgjegjësisë për emërimin e prokurorit të posaçëm për krimet e teknologjisë së lartë.

Zgjatje e mandatit

Kritika janë bërë edhe për rizgjedhjen e kryetarëve të gjykatave për mandate të shumëfishta, zgjatjen e mandatit të kryeprokurorëve në detyrë dhe krijimin e një gjykate themelore dhe një zyre të kryeprokurorit në Beograd.

Është e qartë se partia në pushtet SNS e presidentit autokrat, Aleksandar Vuçiç dëshiron ta vërë gjyqësorin edhe më shumë nën kontroll politik, për shembull me qëllim që të dobësojë punën e prokurorëve që hetojnë krimin e organizuar.

Komisionerja e BE-së për Negociatat e Zgjerimit, Marta Kos, kritikoi ligjet e miratuara në Serbi të mërkurën, duke thënë se ato kufizojnë pavarësinë gjyqësore dhe përfaqësojnë një pengesë serioze për rrugën evropiane të Serbisë. Zëdhënësi i Komisionit të BE-së, Guillaume Mercier, deklaroi se ndryshimet legjislative ishin "përgatitur dhe miratuar në një proces të nxituar dhe të errët, pa debat publik".

Brukseli kërkon rishikim

Ai shtoi se ato ishin "në kundërshtim me reformat e mëparshme të Serbisë dhe angazhimet e saj të mëparshme, për të forcuar pavarësinë e gjyqësorit dhe autonominë e prokurorisë publike". Komisioni Evropian bëri thirrje për një rishikim të ndryshimeve legjislative. "Ky proces duhet të jetë transparent dhe gjithëpërfshirës, si dhe të përfshijë konsultime me të gjithë palët e interesuara, përfshirë Komisionin Evropian dhe Komisionin e Venecias", deklaroi ai.

Sindikata e gjyqtarëve dhe prokurorëve bëri thirrje për grevë, për të mbrojtur pavarësinë e gjyqësorit dhe sundimin e ligjit. Qendra për Kërkime Gjyqësore (CEPRIS) dhe organizata të tjera të shoqërisë civile i bënë thirrje Raportuesit Special të OKB-së për Drejtësinë, në lidhje me "kërcënimet serioze ndaj pavarësisë së gjyqësorit në Serbi".

Propozimet u paraqitën pa publikimin e draftit, pa debat publik dhe pa konsultim me institucionet gjyqësore, duke anashkaluar kështu standardet themelore demokratike dhe profesionale. Për më tepër, ato do t'i bënin të pakuptimta reformat kushtetuese të vitit 2022, të cilat kishin për qëllim të zvogëlonin ndikimin politik në gjyqësor.

Skenografi politike?

Që të mërkurën dolën spekulime se ligjet e Mrdiqit mund të jenë pjesë e një marifeti politik nga Vuçiç. Për shembull, u sugjerua që ai mund të anulojë ndryshimet legjislative për arsye imazhi. Vuçiç ka një histori të portretizimit të vetes si dikush që zgjidh krizat, që ai vetë i ka orkestruar më parë. Duke vepruar kështu, ai synon gjithashtu të tregojë se kush e mban pushtetin në shtet.

Kryetari i Partisë Demokratike (DS) në opozitë, Srđan Milivojević, tha se ndryshimet dërgojnë një sinjal të qartë se "ky regjim ka braktisur integrimin evropian". Ai shtoi se zyrat e prokurorive publike do të bëhen një mjet i regjimit, për të persekutuar kundërshtarët politikë.

Më 16 nëntor të vitit të kaluar, deputeti Mrdić deklaroi se priste miratimin e një ligji për "riorganizimin e prokurorisë publike". Ky ligj do të shpërbënte Zyrën ekzistuese të Prokurorisë së Krimit të Organizuar dhe do ta vendoste atë nën autoritetin e Zyrës së Kryeprokurorit Publik në Beograd. Ministri i Drejtësisë Nenad Vujić gjithashtu e mbështeti propozimin në atë kohë.

Gjithnjë e më shumë autokratik

Regjimi serb ka vite që vepron në mënyrë gjithnjë e më autokratike. Rënia e tendës së një stacioni treni në Novi Sad çoi në protesta masive në muajt e fundit. BE-ja nuk merret seriozisht nga forcat me mendësi demokratike në Serbi, sepse ka bërë vazhdimisht marrëveshje me Vuçiç vitet e fundit./ Der Standard.