Kur babai im përfundoi karrierën e tij 40-vjeçare si punëtor krahu në vitin 1988, pensioni shpesh shihej si një lloj dhome pritjeje, ku njerëzit pritej t’i kalonin vitet e fundit të jetës duke u ngadalësuar, së bashku me një rënie të pashmangshme të shëndetit.

Sot, pensioni duket shumë ndryshe. Ne po jetojmë më gjatë, po qëndrojmë më të shëndetshëm dhe, në shumë raste, po punojmë edhe më vonë në jetë. Pensioni nuk është më thjesht një pikë përfundimtare; ai mund të jetë një fazë që zgjat 20 ose 30 vjet.

Megjithatë, kjo jetëgjatësi sjell edhe sfidat e veta. Si psikologe e licencuar e specializuar në jetën e mëvonshme, kam takuar shumë njerëz, identitetet e të cilëve ishin lidhur thellësisht me karrierën e tyre. Një avokate me të cilën punova përshkroi një rutinë të pandërprerë: zgjohej në orën 4 të mëngjesit për të rregulluar flokët dhe grimin, punonte gjithë ditën pa pushim, pastaj e përfundonte mbrëmjen me një gotë të madhe verë, për ta përsëritur të njëjtën gjë ditën tjetër. Puna e saj ishte bërë parimi organizues i jetës së saj.

Kur vjen pensioni, kjo strukturë dhe kjo ndjenjë drejtimi mund të zhduken papritur. Shumë njerëz janë të përgatitur financiarisht, por jo psikologjikisht për këtë ndryshim.

Lajmi i mirë është se pensioni nuk duhet të nënkuptojë rënie dhe as nuk kërkon produktivitet të pafund. Që kur mora doktoraturën time në psikologji në moshën 62-vjeçare, kam kaluar vite duke hulumtuar se çfarë i ndihmon njerëzit të lulëzojnë në jetën e mëvonshme. Pensionistët më të lumtur dhe më të shëndetshëm nuk janë domosdoshmërisht më të angazhuarit ose më të pasurit; ata shpesh janë ata që qëndrojnë të lidhur me të tjerët, mbeten kureshtarë dhe gjejnë kuptim në jetën e përditshme.

Këto janë zakonet që besoj se kanë më shumë rëndësi për një pension të shëndetshëm.

1. Jepini vetes leje për të ngadalësuar ritmin

Shumë pensionistë ndiejnë një presion të vazhdueshëm për të qëndruar produktivë, qoftë përmes vullnetarizmit, kujdesit për nipërit e mbesat ose duke mbushur çdo moment të lirë me aktivitete. Pas dekadash të tëra duke e matur suksesin përmes punës, ky instinkt është i kuptueshëm. Por pensioni nuk duhet të kthehet në një tjetër punë me kohë të plotë.

Më kujtohet një klient që kaloi vite duke e shtyrë ëndrrën e tij për të bërë një udhëtim me motor nëpër Evropë, gjithmonë duke pritur një moment më të përshtatshëm. Në kohën kur doli në pension, në moshën 71-vjeçare, shëndeti i tij ishte përkeqësuar dhe mundësia kishte kaluar.

Kërkimet tregojnë gjithnjë e më shumë se pushimi, aktivitetet e kohës së lirë dhe rikuperimi nuk janë kënaqësi të kota; ato janë faktorë të rëndësishëm që kontribuojnë si në mirëqenien fizike, ashtu edhe në atë psikologjike ndërsa plakemi. Pensioni ofron një mundësi të rrallë për të investuar te vetja, qoftë kjo duke ndjekur një ambicie të kahershme apo thjesht duke i lejuar vetes të ngadalësojë ritmin pa ndier faj.

2. Ndërtoni një identitet përtej titullit tuaj të punës

Një nga pyetjet e para që u bëjmë njerëzve të panjohur është: “Çfarë pune bën?” Kjo tregon se sa fort e lidhim identitetin tonë me profesionin.

Më kujtohet kur isha me pushime me ish-bashkëshortin tim dhe ai përmendi se ishte në pension. Biseda shpejt humbi ritmin. Ishte një ndërveprim i vogël, por ai pasqyronte një supozim më të gjerë se pensioni në një farë mënyre i bën njerëzit më pak interesantë.

Në të vërtetë, mund të jetë e kundërta. Pensioni krijon hapësirë për të eksploruar pjesë të vetes që mund të kenë mbetur në hije për dekada të tëra. Qoftë futbolli, vëzhgimi i zogjve, piktura apo të qenit një gjysh i përkushtuar, zhvillimi i identiteteve përtej punës siguron një ndjenjë të rëndësishme vazhdimësie.

Kërkimet psikologjike sugjerojnë se njerëzit me burime të shumta identiteti priren të përballojnë më mirë ndryshimet e mëdha të jetës. Kur një rol ndryshon, aspekte të tjera të jetës vazhdojnë të ofrojnë kuptim, besim në vete dhe lidhje me të tjerët.

3. Mbroni trurin tuaj duke qëndruar kureshtar

Kureshtja mund të jetë një nga mjetet më të nënvlerësuara për një plakje të shëndetshme. Kërkimet sugjerojnë se të mësuarit gjatë gjithë jetës ndihmon në ruajtjen e rezervës njohëse aftësisë së trurit për t’u përshtatur dhe për të kompensuar ndryshimet ndërsa plakemi. Ekspertët besojnë se kureshtja mund të përmirësojë gjithashtu të nxënit dhe kujtesën duke nxitur një përfshirje më të thellë me informacionet e reja.

Për mua, kjo do të thotë të vazhdoj të ndjek kërkimet më të fundit mbi plakjen dhe jetëgjatësinë. Kjo fushë ndryshon vazhdimisht, që do të thotë se gjithmonë ka një ekspert të ri për të lexuar ose një teori të re për t’u shqyrtuar.

Të mësuarit e gjërave të reja duhet ta sfidojë trurin tuaj, jo ta lodhë atë. Ajo ndjesi e lehtë parehatie që përjetoni kur mësoni një aftësi të re, përdorni teknologji të panjohur ose filloni një hobi të ri, shpesh është një shenjë se truri juaj po përshtatet. Shumë njerëz e ngatërrojnë vështirësinë e përkohshme me një dëshmi të rënies së aftësive.

I njëjti parim vlen edhe fizikisht. Kohët e fundit, e befasova veten duke ngritur më shumë se 100 kg në pajisjen për shtypjen e këmbëve në palestër diçka që nuk e kisha imagjinuar kurrë se do ta arrija. Këto ditë, fokusi im është të ruaj forcën funksionale, në mënyrë që të vazhdoj të kryej detyrat e përditshme në mënyrë të pavarur për shumë vite që vijnë.

Të sfidosh veten në mënyra të vogla mund të sjellë përfitime si për trurin, ashtu edhe për trupin.

4. Mos lejoni që problemet shëndetësore të bëhen e gjithë historia juaj

Ndërsa plakemi, është e natyrshme që shqetësimet shëndetësore të zënë më shumë nga vëmendja jonë. Dhimbjet, shqetësimet fizike dhe vizitat mjekësore bëhen pjesë e jetës për shumë njerëz. Por, megjithëse sfidat shëndetësore meritojnë të pranohen, ato nuk duhet të dominojnë çdo bisedë.

Studimet kanë treguar vazhdimisht se lidhjet e forta shoqërore janë ndër parashikuesit më të fuqishëm të shëndetit afatgjatë dhe jetëgjatësisë. Vetmia dhe izolimi shoqëror janë lidhur me shëndet më të dobët fizik, mirëqenie më të dobët mendore dhe një rrezik më të lartë për vdekje të parakohshme.

Njerëzit që lulëzojnë në jetën e mëvonshme priren të ruajnë një ndjenjë të gjerë të vetes. Ata flasin për familjen, udhëtimet, librat, hobet, miqësitë dhe planet e së ardhmes, krahas çdo shqetësimi shëndetësor.

Shpesh mendoj për një klient, gruaja e të cilit u diagnostikua me një sëmundje vdekjeprurëse pak kohë pasi ata dolën në pension. Planet e tyre ndryshuan plotësisht. “Ky nuk është pensioni që imagjinonim,” më tha ai. “Por është pensioni që kemi.”

Në vend që të përqendroheshin te ajo që kishin humbur, ata u fokusuan në shfrytëzimin maksimal të kohës që ende kishin së bashku.

Ky qëndrim përshtatja në vend që të dorëzohesh është shpesh një nga forcat më të mëdha që mund të zhvillojmë. Ndonjëherë është më e lehtë të thuhet sesa të bëhet, por përpiquni t’i jepni përparësi shijimit të kohës me familjen dhe miqtë, në vend që ta përdorni atë kohë si një mundësi për t’u përqendruar te gjërat negative.

5. Bëni një bisedë të sinqertë me partnerin ose partneren tuaj

Për shumë çifte, kalimi i një kohe dukshëm më të madhe së bashku mund të sjellë sfida të papritura. Burrat shpesh e kanë më të vështirë përshtatjen në fillim, veçanërisht nëse një pjesë e madhe e jetës së tyre shoqërore dhe e ndjenjës së qëllimit vinte nga puna. Gratë kanë më shumë gjasa të kenë ruajtur rrjete më të gjera shoqërore dhe role kujdesi krahas karrierës së tyre.

Në Japoni, madje ekziston një term për këtë dinamikë: “sindroma e burrit në pension”, që përshkruan situatat kur një burrë i sapodalë në pension pret që gruaja e tij të organizojë jetën e tij shoqërore, pavarësisht faktit se ajo tashmë ka rutinën e saj të krijuar.

Çiftet që e përballojnë më me sukses pensionin priren të diskutojnë pritshmëritë që herët: sa kohë duan të kalojnë realisht së bashku dhe sa pavarësi u nevojitet.

Studimet kanë zbuluar se njerëzit përshtaten më pozitivisht kur ndiejnë një kontroll mbi këtë fazë të jetës dhe kanë pritshmëri realiste për mënyrën se si pensioni do të ndikojë në jetën e përditshme.

Kjo periudhë mund të jetë një nga mundësitë më të mëdha të jetës. Ashtu si çdo ndryshim i madh në jetë, ajo përfiton nga planifikimi, fleksibiliteti dhe komunikimi i sinqertë.

Njerëzit që lulëzojnë rrallë janë ata me kalendarët më të ngarkuar; ata janë njerëzit që qëndrojnë kureshtarë, ushqejnë marrëdhëniet dhe vazhdojnë të përqafojnë përvoja të reja.

Pensioni nuk është fundi i historisë. Për shumë njerëz, ai është fillimi i një kapitulli krejtësisht të ri./TheTelegraph