Kina ka ndaluar një sizmolog amerikan, i cili monitoron testet bërthamore për gati dy vjet, nën akuzat për spiunazh, thotë familja e tij.

Chen Youlin, 54 vjeç, u arrestua në nëntor 2024 gjatë një udhëtimi në Pekin për të vizituar familjen, sipas grupit të avokatisë së pengjeve Global Reach. Familja vendosi të fliste pasi nuk pa asnjë shenjë se Pekini po e lironte Chen-in.

Gruaja e tij, Rong Yufang, gjithashtu sizmologe, tha se Chen punoi ngushtë me kolegët kinezë dhe se akuzat janë “të gabuara dhe në kundërshtim me natyrën publike dhe bashkëpunuese të punës që ai ka bërë”.

Puna e tij e botuar përqendrohet te Koreja e Veriut, një mik i ngushtë i Kinës dhe i sanksionuar prej kohësh për programin e saj të armëve bërthamore dhe testet nëntokësore.

Nuk është e qartë nëse dhe si puna e Chen preku programin bërthamor të Pekinit. Inteligjenca amerikane sugjeron se Kina po zhvillon një arsenal të ri dhe ka kryer teste sekrete, të cilat Pekini i mohon.

Kur u pyet për rastin në një konferencë për shtyp të përditshme të martën, ministria e jashtme e Kinës tha se “autoritetet e saj gjyqësore i trajtojnë çështjet në përputhje me ligjin”.

 Chen është aktualisht i vetmi shtetas amerikan i përcaktuar si “i ndaluar padrejtësisht”.

“Nuk kam qenë në gjendje të flas me burrin tim për më shumë se 600 ditë dhe jam e shqetësuar për shëndetin dhe mirëqenien e tij”, tha Rong në një deklaratë.

I lindur në Kinë, Chen u bë shtetas amerikan në vitin 2011. Ai jeton në Boston, Massachusetts.

Ai u specializua në përdorimin e të dhënave sizmologjike për të identifikuar testet bërthamore dhe ndërmori disa projekte të financuara nga qeveria amerikane. Rong tha se puna e tij me kolegët në Kinë bëhej gjithmonë “në mënyrë transparente”.

“Ai po bën pikërisht llojin e angazhimit njerëzor me njerëz që qeveria kineze thotë se dëshiron”, shtoi ajo.

Puna e Chen përfshinte një studim në dhjetor 2020 që shqyrtoi të dhënat sizmike të regjistruara në të gjithë Azinë, përfshirë Kinën, për të përmirësuar metodat për monitorimin e testeve bërthamore dhe vlerësimin e rendimentit.

Sipas Global Reach, ekzistojnë “dyshime brenda qeverisë amerikane se arrestimi i Chen u nxit nga kryerja e testeve bërthamore nga Kina në shkelje të Traktatit Gjithëpërfshirës për Ndalimin e Testeve Bërthamore”.

Grupi tha se ekspertiza e Chen do t’i jepte Kinës “një mundësi për të mësuar sa më shumë të jetë e mundur rreth metodologjive amerikane të zbulimit sizmik, në mënyrë që ata të mund të vendosin kundërmasa që i lejojnë ata të anashkalojnë traktatin”.

Traktati synon të ndalojë të gjitha testet e shpërthimeve bërthamore në Tokë, por disa shtete “të afta për armë bërthamore” nuk e kanë ratifikuar ende atë. Midis tyre janë SHBA-të dhe Kina, të cilat kanë vendosur moratoriume vullnetare kundër testimeve bërthamore shpërthyese.

Në qershor të vitit 2020, gjatë presidencës së parë të Donald Trump, administrata e tij akuzoi Pekinin për kryerjen e një prove të fshehtë bërthamore nëntokësore në objektin Lop Nur në veriperëndim të vendit. Kina i hodhi poshtë pretendimet si të pabaza dhe të motivuara politikisht.

Fondacioni Foley, një tjetër grup mbrojtës i pengjeve me bazë në SHBA, tha se shëndeti i Chen është shqetësues, duke vënë në dukje se ai vuan nga diabeti, tensioni i lartë i gjakut dhe kolesteroli i lartë.

“Ai ka nevojë për qasje të besueshme në trajtim dhe kujdes që nuk është i disponueshëm ndërsa është i burgosur padrejtësisht”, tha grupi.

Senatori amerikan Edward Markey, një demokrat nga Masaçusets, tha se “trajtimi i Chen nga Pekini ka dëmtuar partneritetin e tij me SHBA-në dhe mund të dekurajojë akademikë të tjerë nga angazhimi me kolegët e tyre në Kinë”.

“Shpresoj që vëmendja në rritje ndaj ndalimit të tij të padrejtë do ta detyrojë qeverinë kineze të bëjë gjënë e duhur dhe të lirojë Chen-in”, shkroi ai në një deklaratë të botuar të martën.

Detajet rreth ndalimit të Chen erdhën një muaj pasi Kina konfirmoi se kishte arrestuar një tjetër studiues amerikan, Min Zin , drejtor në një grup mendimtarësh të fokusuar në Mianmar. Pekini e ka akuzuar Min Zin për spiunazh dhe rrezikim të sigurisë kombëtare kineze.