Humbja e Viktor Orbán në zgjedhjet e përgjithshme të Hungarisë e zhvesh Izraelin nga një prej aleatëve të tij më të besueshëm brenda Bashkimit Evropian, duke larguar një udhëheqës që përdori vazhdimisht veton e tij për të mbrojtur qeverinë e Benjamin Netanyahut nga presioni.

Largimi i tij vjen në një kohë kur kritikat ndaj Izraelit po ashpërsohen në të gjithë Evropën, duke rritur shanset për sanksione të reja të BE-së ndaj kolonëve të dhunshëm të Bregut Perëndimor dhe duke i shtuar vrull përpjekjeve për të degraduar marrëdhëniet BE-Izrael.

Ky ndryshim është i dukshëm edhe midis udhëheqësve që ishin parë si gjerësisht simpatizues ndaj Izraelit. Kancelari gjerman Friedrich Merz tha të martën se ishte "thellësisht i shqetësuar për zhvillimet në territoret palestineze", pas raporteve të organizatave të të drejtave të njeriut për një rritje të dhunës kundër palestinezëve nga kolonët në Bregun Perëndimor. Italia javën e kaluar pezulloi një marrëveshje mbrojtjeje dhe teknologjie me Izraelin, pasi Ministri i Jashtëm Antonio Tajani denoncoi atë që ai e quajti sulme "të papranueshme" izraelite në Liban.

Orbán, i cili qeverisi për 16 vjet dhe fitoi mbështetjen e Netanyahut në fushatë përpara përpjekjes së tij të pasuksesshme për rizgjedhje, bllokoi një propozim në shkurt për të sanksionuar kolonët e dhunshëm të Bregut Perëndimor, i cili kishte mbështetjen e 26 prej 27 vendeve anëtare të BE-së.

Kur Péter Magyar, i cili mundi Orbán më 12 prill, të marrë detyrën si kryeministër, këto sanksione ka të ngjarë të përparojnë, sipas tre diplomatëve të BE-së dhe dy zyrtarëve të BE-së, të cilëve u është ofruar anonimiteti për të folur sinqerisht rreth diplomacisë së ndjeshme.

Ndërsa Magyar ka thënë se do të ruajë marrëdhënien e veçantë të Hungarisë me Izraelin, ai u tha gjithashtu gazetarëve një ditë pas zgjedhjes së tij se "nuk mund të garantojë që Hungaria do të vazhdojë të bllokojë vendimet e BE-së në lidhje me Izraelin".

Një zyrtar i parë i BE-së tha se një “pikë kthese” në qëndrimin e Brukselit ndaj Izraelit erdhi pas një serie sulmesh ajrore izraelite në Liban në fillim të prillit, që vranë më shumë se 250 njerëz. “Kjo i kushtoi Izraelit disa miq.”

Një tjetër hap i mundshëm nga BE-ja është pezullimi i Marrëveshjes së Asociimit BE-Izrael, një opsion i propozuar nga Komisioni Evropian në kulmin e luftës së Izraelit në Gaza dhe i nxitur të dielën nga Pedro Sánchez i Spanjës. Marrëveshja, e cila hyri në fuqi në vitin 2000, mbështet marrëdhëniet tregtare midis BE-së dhe Izraelit.

Kjo masë deri më tani nuk ka arritur shumicën e kualifikuar të nevojshme për miratim, por zyrtari i lartë i BE-së tha se mund të arrijë pragun nëse Italia heq dorë nga kundërshtimi i saj.

Shtytja për të rritur presionin ndaj Izraelit është në fokus këtë javë, ndërsa kryediplomatja e BE-së, Kaja Kallas, kryeson një takim të Aleancës Globale për një Zgjidhje me Dy Shtete, si dhe një takim të ministrave të jashtëm të BE-së në Luksemburg. Ministrat pritet të ngrenë temën e sanksioneve të Bregut Perëndimor dhe Marrëveshjes së Asociimit - megjithëse një diplomat i BE-së nga një vend i mesëm i BE-së dhe zyrtari i BE-së i cituar më sipër, thanë se vendet mund të shmangin ecjen përpara në respekt të bisedimeve të paqes midis Izraelit dhe Libanit.

Tensionet rriten

Shtytja për të rishikuar sanksionet vjen ndërsa udhëheqësit e BE-së intensifikojnë kritikat e tyre ndaj Izraelit për veprimet e tij në Liban dhe për një ligj të diskutueshëm, të mbështetur nga Netanyahu, që autorizon dënimin me vdekje për terroristët nga territoret palestineze.

Kallas e kritikoi ashpër projektligjin — i cili vjen përpara zgjedhjeve izraelite që do të mbahen më vonë këtë vit — si një “regres të rëndë”, në një deklaratë të lëshuar në emër të bllokut më 31 mars. Gjermania, Franca dhe Mbretëria e Bashkuar paralajmëruan gjithashtu se ligji do të “rrezikonte të dëmtonte angazhimet e Izraelit në lidhje me parimet demokratike”.

Ministrat e krahut të djathtë në koalicionin e Netanyahut, megjithëse jo vetë kryeministri, i janë përgjigjur kritikave duke akuzuar kundërshtarët për dobësi dhe duke i kërkuar Gjykatës Supreme të Izraelit të mos bllokojë zbatimin e ligjit. Një zëdhënës i ambasadës së Izraelit në Bashkimin Evropian nuk pranoi të komentonte për këtë artikull.

Projektligji pritet gjithashtu të nxisë përpjekje të reja për të vendosur sanksione ndaj Izraelit, duke përfshirë ringjalljen e debatit mbi Marrëveshjen e Asociimit BE-Izrael, megjithëse dy diplomatët thanë se ende nuk ishin paraqitur masa specifike.

“Atmosfera po ndryshon”, tha një zyrtar i dytë i lartë i BE-së, i cili është i përfshirë në organizimin e bisedave diplomatike rreth Izraelit. “Shikoni komentet e Merz dhe çfarë ka ndodhur në Itali”, shtoi zyrtari, duke thënë se shumë gjëra do të varen nga procesi i paqes në Liban.

Një përpjekje e udhëhequr nga Holanda vitin e kaluar për të pezulluar marrëveshjen për shkak të shkeljeve të dyshuara të të drejtave të njeriut në Gaza nuk arriti shumicën e kualifikuar të nevojshme për miratim. I pyetur nëse propozimi i Komisionit do të duhej të rishikohej në dritën e armëpushimit në Gaza, diplomati i BE-së i cituar më sipër dhe një diplomat i dytë i BE-së dhanë përgjigje të ndryshme: Njëri tha se jo; tjetri tha se propozimi nuk ishte më i rëndësishëm.

Mes kritikave të reja, zyrtarët izraelitë kanë pranuar se largimi i Orbán mund të ndryshojë peizazhin diplomatik në Evropë. Megjithatë, Izraeli pret që Hungaria të mbetet një “mik”, sipas një zyrtari të njohur me mënyrën e të menduarit të qeverisë Netanyahu.

Sipas zyrës së kryeministrit izraelit, Magjari dhe Netanyahu patën një “bisedë të ngrohtë hyrëse” të mërkurën, në të cilën ata ranë dakord që ministrat e tyre të jashtëm përkatës do të takohen së shpejti./ Politico.