FOX NEWS: Asnjë tërheqje në Hormuz — Irani nuk duhet të kontrollojë linjën jetike të energjisë në botë

Nga Ali Shihabi, FOX NEWS

Ngushtica e Hormuzit shpesh përshkruhet si një pikë strategjike e Gjirit. Ky është një përkufizim shumë i ngushtë për një realitet shumë më të madh. Hormuzi nuk është thjesht një rrugë ujore rajonale midis Iranit dhe shteteve arabe të Gjirit.

Ajo është një pjesë e infrastrukturës ekonomike globale, një korridor i ngushtë përmes të cilit kalon një pjesë e madhe e tregtisë botërore të naftës dhe gazit (LNG). Është gjithashtu një rrugë, nga e cila varen transporti detar, sigurimet, furnizimi me plehra kimike, prodhimi industrial dhe siguria ushqimore në një pjesë të madhe të botës. Kjo nuk është një çështje lokale. Është pjesë e sistemit operativ të rritjes globale.

Pikërisht për këtë arsye një parim duhet të jetë absolut: nuk mund të ketë negociata mbi lirinë e kalimit në Ngushticën e Hormuzit. Nëse Presidenti Donald Trump do të pranonte ndonjë kufizim mbi transitin në këtë ngushticë — qoftë në formën e tarifave, kuotave, lejeve selektive, kontrolleve të manipuluara për qëllime politike apo një të drejte de facto të Iranit për të vendosur kush kalon dhe në çfarë kushtesh — kjo do të ishte një humbje e madhe për Shtetet e Bashkuara dhe për ekonominë botërore. Do të nënkuptonte se Uashingtoni ka pranuar që një arterie globale të kthehet në një instrument shantazhi.

Ky nuk mund të konsiderohet si një kompromis i përkohshëm. Pasi të pranohet ky parim, dëmi është i përhershëm. Çështja nuk është vetëm kostoja e menjëhershme e disa dërgesave të vonuara, por precedenti që pikat më të rëndësishme detare të botës mund të tarifohen politikisht, të kufizohen selektivisht dhe të përdoren si mjete presioni nga fuqitë që i kërcënojnë. Nëse Shtetet e Bashkuara e pranojnë këtë në Hormuz, çdo shtet revizionist në botë do ta marrë këtë si shembull.

Varësia nga Ngushtica e Hormuzit është më e madhe në Azi. Pjesa më e madhe e naftës dhe LNG-së, që kalon përmes kësaj ngushtice, shkon drejt tregjeve aziatike, mbi të gjitha Kinës, Indisë, Japonisë dhe Koresë së Jugut. Mbyllja e kësaj rruge detare, apo edhe pretendimi i Iranit për të rregulluar aksesin, do të bënte shumë më tepër sesa të shqetësonte eksportuesit e Gjirit. Do të godiste drejtpërdrejt zemrën industriale të Azisë.

Prodhimi kinez, rafineritë indiane, shërbimet energjetike japoneze dhe industria koreane do ta ndienin menjëherë goditjen përmes rritjes së çmimeve të karburantit, uljes së prodhimit, inflacionit dhe rënies së besimit të investitorëve.

Në sektorin e gazit, rreziku është edhe më i madh. Eksportet e LNG-së nga Katari dhe Emiratet e Bashkuara Arabe varen pothuajse plotësisht nga kjo ngushticë. Për vende si Bangladeshi, India dhe Pakistani, një ndërprerje nuk do të ishte vetëm problem energjie. Do të kthehej në problem furnizimi me energji elektrike, problem industrial dhe më pas problem ushqimor. Mungesa e gazit nuk ndalet te centrali elektrik; ajo ndikon edhe në prodhimin e plehrave kimike, fabrikat dhe buxhetet familjare.

Evropa është më pak e ekspozuar drejtpërdrejt, por larg të qenit e mbrojtur. Në një treg të ngushtë, furnizimi margjinal përcakton çmimin. Evropa do të përfshihej në gara më të forta për të siguruar gaz zëvendësues, ashtu si ndodhi pas pushtimit rus të Ukrainës. Efektet dytësore do të shtriheshin përtej Evropës. Çmimet më të larta të energjisë ndikojnë në transport, sigurime, plehra kimike dhe ushqim.

Rezultati do të ishte inflacion në ekonomitë e zhvilluara dhe presion fiskal në vendet më të varfra dhe më të varura nga importet. Edhe vendet larg Gjirit do të paguanin një çmim të lartë nëse Hormuzi do të përdorej si armë ekonomike.

Pikërisht për këtë arsye Ngushtica e Hormuzit nuk mund të trajtohet si një problem sigurie i Gjirit që t’u delegohet shteteve të Gjirit. Çdo ndërprerje e saj përhapet në tregjet e energjisë, kostot e transportit detar, zinxhirët e furnizimit me plehra kimike dhe sigurinë ushqimore, si në vendet e jugut global ashtu edhe në botën industriale. Kjo nuk është një mosmarrëveshje rajonale me pasoja ndërkombëtare. Është një sulm ndaj një arterie të përbashkët ekonomike.

Për këtë arsye, përgjigjja nuk duhet të paraqitet kryesisht si pyetje se cila flotë detare shoqëron cilin tanker. Forca mund të jetë ndonjëherë e nevojshme për të penguar agresionin e menjëhershëm, por nuk është zgjidhje e qëndrueshme. Edhe dhuna e kufizuar, ose kërcënimi i besueshëm i saj, mund të rrisë ndjeshëm kostot e sigurimit dhe ta mbyllë praktikisht ngushticën nga ana tregtare.

Një Hormuz i militarizuar, në praktikë, është një Hormuz pjesërisht i mbyllur. Zgjidhja më e qëndrueshme është ekonomike dhe globale: një mekanizëm sanksionesh aq gjithëpërfshirës dhe i besueshëm sa Irani të kuptojë se ka më shumë për të humbur duke kërcënuar Hormuzin sesa mund të fitojë duke shantazhuar botën përmes tij.

Kjo do të thotë jo një paketë tjetër sanksionesh perëndimore me boshllëqe të njohura, por një karantinë e vërtetë ekonomike e përgatitur paraprakisht:

-asnjë blerje të naftës iraniane,

-asnjë shërbim transporti detar,

-asnjë sigurim,

-asnjë akses në porte,

-asnjë kanal bankar,

-asnjë tregti petrokimike,

-asnjë marrëveshje shkëmbimi (barter),

dhe asnjë lehtësim i fshehtë përmes vendeve të treta.

Më e rëndësishmja, kjo do të thotë të deklarohet qartë paraprakisht se këto masa do të zbatohen automatikisht nëse ndodh ndonjë bllokadë, ngacmim sistematik i trafikut tregtar ose përpjekje për të vendosur tarifa de facto për kalimin në Hormuz.

E njëjta logjikë vlen edhe për Indinë, Japoninë dhe Korenë e Jugut. Ato nuk janë spektatore. Janë ndër përfituesit kryesorë të hapjes së vazhdueshme të kësaj rruge detare dhe ndër viktimat më të mëdha të çdo ndërprerjeje të saj.

I njëjti parim vlen edhe për Rusinë dhe për çdo shtet tjetër që mund të tundohet të ndihmojë Iranin të shmangë presionin. Qëllimi i një regjimi të vërtetë sanksionesh është të detyrojë një zgjedhje: A ia vlen të mbrohet Irani duke rrezikuar marrëdhënie shumë më të vlefshme me shtetet e Gjirit, Indinë dhe vendet e tjera të jugut global? Një kërcënim serioz global me sanksione duhet ta bëjë këtë llogari të pashmangshme.

Hormuzi nuk është leva e Iranit, e aq më pak një rrugë me pagesë e tij. Ai është pjesë e infrastrukturës bazë të tregtisë globale. Nëse Teherani përpiqet ta përdorë këtë si armë, bota duhet të sigurojë paraprakisht që kostoja paqësore për Iranin të jetë dërrmuese.

Por gjëja e parë që duhet refuzuar është ideja se Shtetet e Bashkuara mund të negociojnë për aksesin. Nëse Donald Trump pranon ndonjë kufizim në Hormuz, Shtetet e Bashkuara do të kenë legjitimuar shantazhin në një nga arteriet më të rëndësishme ekonomike të botës. Kjo nuk do të ishte një marrëveshje. Do të ishte një humbje strategjike.