Garda Revolucionare po merr kontrollin e Iranit

Po të dëgjosh Donald Trump-in, mund të mendosh se pak gjëra kanë ndryshuar në udhëheqjen e Iranit që nga fillimi i luftës. Ngushtica e Hormuzit mund të kontrollohej nga "unë dhe ajatollahu", sugjeroi presidenti amerikan para gazetarëve më 23 mars. Por ndërsa Irani po shqyrton rifillimin e bisedimeve, pyetja kryesore është: kush ka autoritetin të arrijë një marrëveshje me Amerikën dhe të garantojë zbatimin e saj?

Udhëheqësi i supozuar suprem, Mojtaba Khamenei, nuk është parë dhe as dëgjuar që kur paraardhësi dhe babai i tij u vra në fillim të luftës më 28 shkurt. Këshilltarë dhe komandantë të lartë, përfshirë Ali Larijanin, sekretarin e Këshillit të Sigurisë Kombëtare, janë vrarë gjithashtu. Vendin e tyre e ka zënë një rrjet institucionesh i paqartë dhe i decentralizuar, i krijuar për ta mbrojtur regjimin nga goditjet që synojnë prerjen e kokës së udhëheqjes. Në qendër të tij ndodhet Trupa e Gardës Revolucionare Islamike (IRGC), një forcë paraushtarake prej rreth 190 mijë vetash që tani duket se drejton si shtetin, ashtu edhe luftën. "Kjo luftë për IRGC-në është një bekim," thotë një iranian në mërgim me kontakte të nivelit të lartë në regjim. "Ajo ua ka vulosur vendin në krye."

Persona pranë regjimit përshkruajnë një sistem që ka kaluar nga teokracia në diçka që i ngjan një junte ushtarake, si në Algjeri, Egjipt apo Pakistan. "Kemi kaluar nga pushteti hyjnor te pushteti i forcës," thotë njëri prej tyre. Sipas kushtetutës, udhëheqësi suprem i Iranit duhet të jetë një klerik i lartë. Por ngritja e Khameneit erdhi më shumë nga dëshira e IRGC-së për vazhdimësi sesa nga kredencialet fetare. Klerikët u detyruan të mbështesnin emërimin e tij. Megjithatë, ai mbetet dukshëm i munguar, zyrtarisht për arsye sigurie. Qarkullojnë thashetheme se udhëheqësi suprem është në koma, në një spital në Moskë ose i vdekur. "Nuk është e qartë nëse ai është në gjendje të marrë vendime të rëndësishme," thotë Raz Zimmt, një analist izraelit. Nëse rishfaqet, ka gjasa të jetë vetëm figurë simbolike. "Tani janë ushtarakët që tërheqin fijet," thotë Mohamed Amersi, një biznesmen britanik me kontakte në regjim.

Në praktikë, autoriteti ka kaluar te IRGC-ja. Këshilli i Sigurisë Kombëtare, i dominuar nga figura ushtarake, përcakton strategjinë e përgjithshme. Me 24 mars ai zëvendësoi Larijanin, një ish-profesor filozofie, me Muhammad Zulghadr, një funksionar të IRGC-së. Anëtarë të tjerë përfshijnë Muhammad Bagher Qalibaf-in, kryetarin e fuqishëm të parlamentit që u ngrit nga radhët e Gardës, si dhe një numër gjeneralësh të IRGC-së. Një këshill i ringjallur mbrojtjeje funksionon si dhomë lufte, duke zgjedhur objektivat dhe duke drejtuar sulmet. Anëtarët e tij janë anonimë, por besohet se janë gjeneralë aktualë ose ish-gjeneralë të IRGC-së të strehuar në bunkerë. Kontrolli operacional qëndron te Khatam al-Anbiya, shtabi ushtarak i IRGC-së në fushëbetejë. Vëzhguesit e Iranit besojnë se kjo forcë ruan kontroll të fortë mbi raketat më të avancuara dhe me rreze më të gjatë të vendit.

Për negociatorët e mundshëm amerikanë, kjo paraqet një problem. Pavarësisht strukturës së saj të komandës, IRGC nuk është monolite. Disa liderë, si Hossein Alaei, një gjeneral në pension që dikur e krahasoi despotizmin e Khameneit të ndjerë me atë të shahut, janë hapur reformistë. Qalibaf udhëheq një grup pragmatistësh, që lëvizin mes radikalizmit dhe moderimit sipas rrethanave. Të dy këto kampe mund të jenë të hapura për bisedime. Por ka edhe shumë njerëz të linjës sëashpër që janë shumë armiqësorë ndaj kompromisit. Udhëheqësi i tyre është Saeed Jalili, një tjetër ish-anëtar i Gardës që fitoi 13.5 milionë vota në zgjedhjet e fundit presidenciale. Nuk është e sigurt nëse të gjitha fraksionet do t'i bindeshin një urdhri për t'i dhënë fund armiqësive me Amerikën ose për t'iu përmbajtur një marrëveshjeje për ndalimin e zhvillimit bërthamor.

Vëzhguesit e Iranit vënë në dyshim edhe shkallën e autoritetit të komandës qendrore në gjithë vendin. Një arsye për qëndrueshmërinë e IRGC-së, pavarësisht bombardimeve të rënda, duket se është decentralizimi. Për të shmangur përsëritjen e vrasjeve masive të verës së kaluar, ish-anëtarë të Gardës thonë se ajo u nda në 31 nënzona. Secila mori depot e veta të armëve (përfshirë raketa dhe dronë) dhe listat e objektivave, si edhe autonominë për t'i përdorur ato nëse komunikimet ose komanda qendrore dështonin.

Edhe Basij, organizata e sigurisë së brendshme e lidhur me IRGC-në, është ndarë në dhjetëra mijëra celula të vogla lëvizëse. Pasi Izraeli filloi të godiste bazat e tyre, ato u shpërndanë nëpër xhami, shkolla ose kampe nën ura. Ky është lajm i keq për Amerikën dhe Izraelin, sepse celulat e decentralizuara të IRGC-së mund të dalin jashtë kontrollit dhe të formojnë bërthamën e një force guerile që mund të vazhdojë luftën dhe të bllokojë Ngushticën e Hormuzit për një kohë të pacaktuar.

Ndërkohë, kërcënimet e jashtme ndaj IRGC-së duken më pak urgjente se disa javë më parë. Në fillim të luftës, grupet opozitare kurde në Irak kërcënuan të kalonin kufirin dhe të nxisnin kryengritje etnike në Kurdistanin iranian dhe në provinca të tjera me pakica etnike, përfshirë azerët, arabët dhe baluçët. Por përforcimet e IRGC-së dhe një valë sulmesh me dronë dhe raketa i kanë detyruar ata të tërhiqen për momentin.

Edhe pritshmëritë për një kryengritje popullore janë zbehur. Disa iranianë në qytete brohoritën vdekjen e Khameneit dhe festuan në ballkone kur Izraeli godiste bazat e regjimit. Por bombardimet e objektivave civile ua kanë zbehur entuziazmin, ashtu si edhe suksesi i perceptuar i IRGC-së në rezistencë. Një IRGC e fuqizuar tani i etiketon kritikët si bashkëpunëtorë të armikut dhe kërcënon me konfiskimin e pronave të tyre. "Dikur flisnim për fundin e regjimit kur të mbaronte lufta," thotë një mësues në Mashhad, një qytet në verilindje të Iranit. "Tani kemi frikë se çfarë të bëjmë me një regjim që është më i fortë dhe më i fuqishëm se kurrë." / The Economist – Syri.net