Sot fluturimi i fundit i avionit luftarak të Indisë

Herën e parë që ai aktivizoi avionin luftarak MiG 21-n në fuqinë maksimale, duke fluturuar deri në 20 kilometra mbi Tokë në dyfishin e shpejtësisë së zërit, piloti i ri u ndje totalisht pa peshë, sikur vetë qielli e kishte lëshuar.

Marshali i Ajrit (në pension) Prithvi Singh Brar iu bashkua Forcave Ajrore në vitin 1960 dhe kaloi në avionin sovjetik në 1966 të cilin e fluturoi për 26 vjet rresht.

Singh Brar shprehet: “Më pëlqente të fluturoja me MiG-21 siç një zog do qiellin. Në luftë më mbrojti, kur shqiponja vjen për zogun, zogu i zgjuar largohet. Kjo ishte MiG-21 për mua.”

Pas gjashtë dekadash admirimi, dhe më pas famës së keqe, avioni më ikonë i luftës i Indisë po bën fluturimin e tij të fundit këtë të premte. Në kulmin e tij, MiG 21 ishte shtylla kryesore e Forcave Ajrore Indiane (IAF), duke përbërë dy të tretat e flotës së saj të avionëve luftarakë. Ky avion frymëzoi besnikëri të fortë mes pilotëve të tij, por gjithashtu mori nofkën e zymtë “arkivoli fluturues” pas një sërë aksidentesh vdekjeprurëse në vitet e fundit të shërbimit.

Sipas të dhënave zyrtare, midis 1966 dhe 1980, India bleu 872 avionë MiG të modeleve të ndryshme.

Midis viteve 1971-1972 dhe prillit të vitit 2012, u regjistruan 482 aksidente MiG, ku humbën jetën 171 pilotë, 39 civilë, 8 anëtarë të shërbimit dhe një ekuipazh ajror, “të shkaktuara nga gabime njerëzore dhe defekte teknike”. Nuk ka përditësim zyrtar të këtyre të dhënave që nga atëherë.

“Avioni luftarak ishte shtylla kryesore e Forcave ajrore Indiane për më shumë se tre dekada dhe shërbeu në role të ndryshme në të gjitha konfliktet e Indisë që nga lufta me Pakistanin në 1965,” thotë Rahul Bhatia, analist në Eurasia Group, një firmë këshilluese për rreziqet gjeopolitike. “Megjithatë, duke filluar nga fillimi i viteve 2000, avioni u bë më i njohur për shkallën e lartë të aksidenteve. Pilotët e kujtojnë MiG-21 me shumë dashuri, por avioni mbeti në shërbim shumë më gjatë sesa duhej,” shton ai.

Projektuar nga sovjetikët dhe futur për herë të parë në shërbim në 1963, MiG-21 me hundën gjilpërë ishte shumë i hollë, i shpejtë në lartësi dhe mund të ngjitej me shpejtësi të frikshme. Në kulmin e tij, ky avion fluturoi me më shumë se 50 forca ajrore, nga Bashkimi Sovjetik, Kina dhe India, deri në Egjipt, Irak dhe Vietnam, duke e bërë një nga avionët supersonikë më të përdorur në histori.

Në Indi, ku kompania shtetërore Hindustan Aeronautics Limited (HAL) filloi ta ndërtonte me licencë në mes të viteve 1960, MiG-21 u bë themeli i skuadrave të IAF-së, i vlerësuar për shumëllojshmërinë e tij në role të ndryshme luftarake.

Brenda kabinës së MiG-21, pilotët thonë se kishte pak rehati, vetëm një sedilje dhe qiellin që dukej sikur po i shtypte nga të gjitha anët.

Kondicioneri i ndërtuar për dimrat rusë, ishte pothuajse i pamjaftueshëm për verat e nxehta indiane. Në nivele të ulëta, kabinat shpesh bëheshin të nxehta dhe pilotët mund të humbnin një kilogram apo më shumë gjatë një fluturimi të vetëm, kujton Marshali i Ajrit (në pension) Vinod K Bhatia.

“Shumica e fluturimeve që bëja zgjatnin rreth 30 minuta, kështu që parehatia ishte e durueshme. Në fund, megjithatë, ishte e gjitha pjesë e lojës dhe ende e kënaqshme,” tha ai.

Fillimisht një interceptues me lartësi të madhe i ndërtuar për shpejtësi dhe ngjitje në distanca të shkurtra për të arritur armikun, MiG-21 u përshtat shpejt nga IAF për luftë të afërta dhe sulme tokësore.

Në luftën e vitit 1971 me Pakistanin, ai ishte bërë një avion shumëfunksional dhe i fuqishëm, edhe pse në luftën e 1965-ës ishte ende i ri dhe kryesisht interceptues. MiG-21 gjithashtu formësoi marrëdhëniet e mbrojtjes së Indisë me Rusinë dhe ndihmoi në nisjen e industrisë ajrore indiane. “Ne e përshtatëm avionin në kushtet indiane në një mënyrë të jashtëzakonshme. Edhe pse kishte kufizime në dizajn dhe nuk ishte ndërtuar për luftë të afërta, e shtymë përtej asaj që pilotët testues rusë dhe manualet mësonin, duke zotëruar fluturimin e luftimeve të afërta në një mënyrë vërtet mbresëlënëse,” thotë Marshali i Ajrit Brar.

Ajo përshtatshmëri u bë përcaktuese në rolin e tij në luftën e vitit 1971. MiG-21 kryen sulme natën në nivel të ulët thellë brenda territorit pakistanez. Një formacion i avionëve MiG-21 goditi shtëpinë e guvernatorit në Dhaka, duke lëshuar raketa përmes ventilatorëve të çatisë.

“Çdo avion mbante dy bomba prej 500 kg dhe unë bëra tre deri në katër misione të tilla. Duke u ngritur nga Amritsari, brenda 35 minutave ishim në Pakistan, goditëm objektivat 250 km brenda dhe u kthye shpejt përmes Rajasthanit, rruga më e shkurtër për dalje,” thotë Marshali i Ajrit Brar.

Çdo avion luftarak ka veçoritë e veta dhe MiG-21 nuk përbënte përjashtim, zbritjet e shpejta edhe humbjet e kontrollit në shpejtësi të lartë ishin pjesë e karakterit të tij, sipas Marshalit të Ajrit Bhatia. “Zotëroje, respektoje dhe ishte një avion i bukur për t’u fluturuar,” thotë ai.

Për pilotët që e fluturuan, reputacioni i prishur i MiG-21 në vitet e fundit nuk është i merituar. “Media ishte shumë e pashpirt ndaj avionit,” tha njëri prej tyre.

Analisti i mbrojtjes Rahul Bedi thotë se ka shumë “nostalgji të gabuar për MiG-21 sepse ai ishte përgjegjës për shumë vdekje”. Shumë i atribuojnë aksidentet e shpeshta kornizave të plakura dhe cikleve të zgjatura të mirëmbajtjes.

“Problemi më i madh i MiG-21 ishte motori dhe shpejtësia e lartë e uljes, që e bënte zbritjen të vështirë në pistat e shkurtra dhe kontribuoi në shumë aksidente, shpesh fajësohej gabimi i pilotit. Përpjekjet për të tërhequr avionët nga shërbimi u bllokuan vazhdimisht nga joefikasiteti dhe inercia burokratike,” thotë zoti Bedi.

Forca ajrore duhej ta zgjaste jetën e shërbimit të MiG-21 pasi zëvendësuesit nuk ishin të disponueshëm. Avioni i lehtë luftarak që duhej ta zëvendësonte u konceptua në vitin 1981, fluturoi për herë të parë në vitin 2001 dhe, edhe tani, dekada më vonë, vetëm dy skuadra janë operacionale.

Me tërheqjen e dy skuadrave të fundit MiG-21, India do të ketë tani 29 njësitë luftarakë nga 42 të autorizuara. Megjithatë, për pilotët që e fluturuan, MiG-21 nuk ishte thjesht një makinë, ishte një shok në qiell. /BBC/