Liria e shtypit është një shtyllë themelore e demokracisë, por ajo ka qenë në rënie në disa shtete anëtare të BE-së. Që nga gushti, qeveritë duhet të zbatojnë plotësisht Aktin e Lirisë së Medias, por disa po i rezistojnë rregullores së parë të BE-së që lidhet me shtypin.

Rregullat e reja synojnë të mbrojnë pavarësinë editoriale të gazetarëve, si dhe burimet e tyre, duke përfshirë edhe kundër përdorimit të programeve spiune. Në Aktin për Lirinë e Medias (MFA) ka gjithashtu dispozita për të siguruar pavarësinë e medias së shërbimit publik nga ndërhyrja e shtetit dhe për të rritur transparencën e pronësisë së medias. 

“Në fund të dekadës së fundit, dy gazetarë investigativë janë vrarë, Jan Kuciak në Sllovaki dhe Daphne Caruana Galizia në Maltë. Ky ishte një alarm për Bashkimin Evropian se liria e medias ishte në rrezik”, thotë Sandor Zsiros, i cili mbuloi legjislacionin për Euronews. 

“Kjo ishte vetëm maja e ajsbergut, sepse Komisioni Evropian pa që liria e medias po bie në pothuajse të gjitha shtetet anëtare për shkak të presionit politik, interesave të biznesit dhe spiunazhit që përdoret kundër gazetarëve”, shtoi Zsiros. 

Rregullorja, e cila u hartua në vitin 2021 dhe ka qenë në fuqi të plotë që nga 8 gushti, përfshin gjithashtu udhëzime për të mbrojtur nga heqja e pajustifikuar e përmbajtjes online të prodhuar nga mediat. Kjo vlen për platformat kryesore si Google, YouTube dhe aplikacionet e mediave sociale. 

Parlamenti Evropian e mbështeti gjerësisht këtë legjislacion, të miratuar vitin e kaluar, dhe disa qeveri kanë filluar tashmë të përshtatin ligjet e tyre kombëtare. Por kohët e fundit eurodeputetët kanë paralajmëruar se disa vende po i rezistojnë zbatimit të tij. 

"Shtetet anëtare kanë pasur më shumë se një vit për të përditësuar ligjet e tyre kombëtare, por shumica e tyre ende nuk e kanë bërë këtë. Mendoj se është koha që Komisioni të tregojë vendosmërinë e tij dhe, nëse është e nevojshme, të fillojë procedurat kundër qeverisë më kokëfortë. Është një provë besueshmërie", tha Julie Majerczak, drejtuese e zyrës së Brukselit të Reporterëve pa Kufij. 

Vendet në qendër të vëmendjes

Raporti i Sundimit të Ligjit i vitit 2025 nga Komisioni Evropian paralajmëron për “kushte në përkeqësim për gazetarët në disa vende”, “fushata shpifëse nga politikanët” dhe “rreziqe në rritje nga pronësia shumë e përqendruar e medias”. 

"Shkeljet më serioze janë regjistruar në Poloni dhe në Hungari, ku figurat e opozitës dhe gazetarët investigativë janë shënjestruar nga programet spiune, telefonat e të cilëve janë hakuar për arsye politike. Ka pasur raste edhe në Greqi dhe në Spanjë, por këto nuk përfaqësojnë një rrezik sistemik", thotë Sandor Zsiros. 

Sipas Aktit të Lirisë së Medias, përdorimi i programeve spiune kundër gazetarëve, lejohet vetëm kur ekziston një kërcënim për sigurinë kombëtare. 

Raporti i lartpërmendur thekson shqetësimet në lidhje me sigurinë e gazetarëve në Bullgari dhe Maltë, dhe thekson se presioni politik, përfshirë shpërndarjen e reklamave shtetërore, është një shqetësim serioz në Hungari dhe Rumani. 

Pronësia e medias nuk ka transparencë kryesisht në Bullgari, Çeki, Holandë, Qipro dhe Spanjë, sipas dokumentit, i cili gjithashtu përmend probleme me rregullimin e medias së pavarur në Hungari, Greqi dhe Poloni. 

Reporterët pa Kufij kanë paralajmëruar për rreziqet e përqendrimit në rritje të pronësisë së medias në disa korporata të mëdha dhe besojnë se ligji i ri sjell disa hapa pozitivë. 

“Vlerësimi i bashkimeve do të duhet të marrë në konsideratë një numër kriteresh, siç janë efekti i pritur në pluralizëm dhe interesi i partive në sektorë të tjerë të medias, qëndrueshmëria ekonomike dhe angazhimet e partive për pavarësi editoriale”, tha Julie Majerczak./ Euronews.