BBC World Service ka rindërtuar historitë e Layan al-Majdalawi-t, 2 vjeçe, dhe Mira Tanboura-s, 6 vjeçe, të cilat u vranë në Gaza në incidente të ndara në nëntor 2023, në zona ku ushtria izraelite (IDF) ishte aktive.

Në përgjigje të zbulimeve tona, IDF-ja tha se detajet e rasteve të Layan-it dhe Mirës janë regjistruar dhe “do të shqyrtohen nga autoritetet kompetente.” Ata shtuan: “Dëmtimi i qëllimshëm i civilëve, veçanërisht i fëmijëve, është rreptësisht i ndaluar.”

Layan dhe Mira janë vetëm dy nga mbi 160 raste të fëmijëve të qëlluar gjatë luftës në Gaza, për të cilët BBC ka mbledhur dëshmi.

Në 95 nga këto raste, fëmijët janë qëlluar në kokë ose në kraharor. Në 59 raste, kemi siguruar dëshmi nga dëshmitarë okularë, drejtpërdrejt ose përmes organizatave të të drejtave të njeriut dhe mjekëve. Dëshmitarët pohuan se 57 nga këta fëmijë janë qëlluar nga IDF, ndërsa dy janë qëlluar nga palestinezë, një në të shtëna festive dhe tjetri në një konflikt bande.

Për 36 nga 95 rastet, nuk kemi asnjë dëshmi të asaj që ndodhi. Izraeli ndalon gazetarët e huaj të hyjnë në mënyrë të pavarur në Gaza, dhe shkatërrimi e zhvendosja e popullsisë e bëjnë shumë të vështirë mbledhjen e informacionit.

Komiteti Ndërkombëtar i Kryqit të Kuq i tha BBC-së se bota nuk mund ta pranojë si një “normalitet të ri” një lloj lufte që lejon që kaq shumë fëmijë të qëllohen.

Ky është reportazhi i BBC-së:

Një burrë dhe një fëmijë i vogël janë të shtrirë në një rrugë në qytetin e Gazës. Në momentet e tij të fundit, burri shtrin dorën për të prekur fëmijën. Kjo video u transmetua në fund të dhjetorit 2023 nga rrjeti televiziv Al Arabi TV me qendër në Katar.

Raporti pretendonte se burri dhe fëmija ishin qëlluar nga snajperë izraelitë. Por nuk kishte detaje se çfarë kishte ndodhur saktësisht dhe kush ishin ata. Për muaj të tërë, u përpoqëm të mësonim më shumë rreth tyre, duke hulumtuar në rrjete sociale dhe duke kontaktuar burime në terren.

Një koment nën një postim në rrjetet sociale përmendte një rrugë dhe një biznes që shfaqeshin në video, gjë që na ndihmoi ta gjeolokalizonim. Arritëm të verifikonim në mënyrë të pavarur se bëhej fjalë për rrugën Hamid në qytetin e Gazës. Gjetëm emrin e burrit në video, Mohammed Al Majdalawi, dhe siguruam certifikatën e vdekjes së tij, si edhe atë të vajzës së tij dyvjeçare, Leanne.

Rasti i Leanne-s është vetëm një ndër mbi 160 raste që kemi dokumentuar për fëmijë të qëlluar me armë gjatë këtij konflikti në Gaza. Incidentet që kemi analizuar shtrihen që nga fillimi i luftës e deri në korrik të këtij viti. Izraeli ndalon mediat e huaja të hyjnë në mënyrë të pavarur në Gaza për të raportuar.

Shkatërrimi dhe zhvendosja gjithashtu e bëjnë shumë të vështirë mbledhjen e informacionit. U përpoqëm gjatë për të gjetur familjen e Leanne-s. Vetëm gjatë një armëpushimi të hershëm të këtij viti, kur njerëzit mund të lëviznin më lirshëm, arritëm të kontaktonim me ta.

Kjo është motra e Leanne-s, Shahidi. Ajo ishte 12 vjeçe atë ditë, së bashku me nënën e saj, Soraya, vëllain adoleshent Abood, babain Mohammed dhe motrën e vogël Leanne. Shahid, Abood dhe Soraya na treguan çfarë panë kur Mohammed-i dhe Leanne u vranë.

Familja tregon se po strehohej në qytetin e Gazës kur zona u bombardua nga IDF-ja dhe atyre iu urdhërua të evakuoheshin. Me 9 nëntor 2023, rreth mesditës, ata thanë se u larguan nga kjo shkollë dhe ecën nëpër këtë rrugë, duke kthyer majtas në rrugën Hamid. Ata thonë se nuk kishte luftime në atë moment.

Teksa kalonin këtë kryqëzim, Shahidi thotë se pa një tank më lart në rrugë, majtas. Ajo thotë se ajo dhe vëllai i saj u kthyen për të ndihmuar, dhe e kuptuan se babai i tyre ishte qëlluar. Ajo u përpoq të kapte Leanne-n, e cila nuk donte të ndahej nga babai i saj, përpara se të qëlloheshin përsëri.

Ata ikën, dhe nuk i panë më kurrë Mohammed-in apo Leanne-n. Kjo foto është marrë para luftës, por kemi siguruar dhe analizuar një imazh satelitor të marrë dy orë përpara të shtënave. Nuk kemi leje për ta publikuar, ndaj e kemi rikrijuar në këtë animacion.

Në imazhin satelitor, mund të shohim një prani të IDF-së 280 metra në veri të familjes, dhe një tank në të njëjtën rrugë ku Shahidi thotë se e kishte parë dy orë më vonë. Analisti ushtarak Stuart Ray e shqyrtoi imazhin dhe identifikoi këta tanke, mjete të blinduara dhe ekskavatorë ushtarakë, këto diga me rërë mbrojtëse, si dhe faktin që kjo vendndodhje ka ndërtesat më të larta në zonën përreth, çka sugjeron një pozicion të fortifikuar të IDF-së. Ai tha se përveç tankeve, një pozicion i tillë do të kishte edhe këmbësori.

Ka tre fragmente video ku shfaqen Mohammed-i dhe Leanne. E para tregon vendin e mundshëm ku ranë. Në të dytën, shenjat e tërheqjes në tokë tregojnë se trupat janë zhvendosur pas kësaj ndërtese.

Në klipin e fundit, ata janë vendosur përsëri pranë njëri-tjetrit. I treguam këto video tre mjekëve ligjorë me përvojë në viktima lufte. Secili tha se është e qartë që Mohammed-i dhe Leanne janë vrarë nga plumbat.

Profesori Derek Pounder, ish-kreu i mjekësisë ligjore në Universitetin e Dundee, tha: “Në përgjithësi, është më e mundshme që një plumb i vetëm të ketë goditur foshnjën, të ketë kaluar përmes saj, dhe më pas të ketë hyrë në trupin e burrit, duke e rrëzuar dhe vrarë të dy.” Çfarë është ajo që mund të shihni në këtë video, që nuk është shumë e qartë, që ju bën të mendoni këtë? “Nuk ka shenja dëmtimesh nga shpërthimi, si lëvizje të papritura të gjymtyrëve. Nuk ka dëmtime të mëdha të dukshme në trupat. Videoja është me cilësi të dobët, por mund të shohim njolla që duket se janë gjak në shpatullën dhe kraharorin e majtë të burrit.”

Plumbat me shpejtësi të lartë nga armët ushtarake krijojnë vrima të vogla hyrëse dhe shkaktojnë dëmtime të mëdha të brendshme.

Ne ia paraqitëm gjetjet tona IDF-së dhe ata thanë: “Ushtarët e IDF-së veprojnë kundër organizatave terroriste në mjedise urbane komplekse dhe dëmet e padëshiruara ose gabimet mund të ndodhin gjatë luftimeve.”

Ata shtuan se: “Kur ka dyshime të arsyeshme se forcat e IDF-së kanë vepruar në kundërshtim me vlerat dhe urdhrat e IDF-së, incidenti do të shqyrtohet dhe trajtohet me seriozitetin e duhur. Detajet e këtij rasti janë regjistruar dhe do të ekzaminohen nga autoritetet kompetente.”

Në disa nga rastet që kemi shqyrtuar, si ai i Leanne-s, fëmijët thuhet se janë qëlluar ndërsa po iknin nga zonat e luftimeve, por shumë të tjerë janë qëlluar ndërsa po luanin jashtë çadrave të tyre në zona humanitare, dhe disa në zona që vetë IDF-ja i kishte shënuar si korridore evakuimi.

Në një rast që zbuluam fillimisht në rrjetet sociale, një vajzë gjashtëvjeçare, Mira Tambura, u qëllua në shpinë në zonën e kraharorit, sipas babait të saj, pranë një postblloku izraelit në rrugën Salahuddin, një rrugë e shënuar nga IDF-ja si korridor evakuimi, më 18 nëntor 2023. Babai i saj e dërgoi me urgjencë në spitalin Al-Auda, ku drejtori i spitalit na tha se ajo u shpall e vdekur.

Më herët atë ditë, familja Tambura thotë se u kontrollua në këtë pikë kontrolli të IDF-së pasi kishin ikur nga Gaza Veriore. Ata ndodheshin pak më shumë se një kilometër larg në rrugë kur Mira u qëllua. Në një imazh satelitor nga dita e mëparshme, shohim pozicionin e IDF-së te pika e kontrollit.

Një video e postuar disa ditë më parë tregon kontejnerët dhe ndërtesat që shihen edhe në pamjet satelitore. Kolegu ynë në BBC, Jihad al-Mashrawi, ndodhej në Gaza deri në shkurt 2024, dhe kaloi nëpër këtë pikë kontrolli me familjen e tij, dy ditë para se të qëllohej Mira. “Ajo që pashë pas pikës së kontrollit, në anën lindore, ishin ndërtesa të shkatërruara. Disa nga dunat e rërës ishin të fshehura pas tyre.” Në imazhet satelitore shihen disa prej atyre ndërtesave, në lindje të rrugës, si dhe barriera me rërë, në drejtimin që Saeed tregoi si burimin nga erdhi qitja. Në kohën kur u qëllua Mira, nuk gjetëm raporte për përleshje me Hamasin pranë pikës së kontrollit, gjë që e ul mundësinë që ajo të jetë zënë në mes të shkëmbimit të zjarrit.

Kur ia paraqitëm IDF-së akuzat në këtë rast, ata thanë se një pretendim për dëm nuk nënkupton domosdoshmërisht një shkelje të ligjit. Sidoqoftë, kur ka dyshim të arsyeshëm se forcat e IDF-së kanë vepruar në kundërshtim me vlerat dhe urdhrat e ushtrisë, rasti do të shqyrtohet me seriozitetin e duhur. Ata shtuan se detajet e këtij rasti janë regjistruar dhe do të shqyrtohen nga autoritetet përkatëse.

Që në fillim të luftës, mjekët kanë ngritur shqetësime për fëmijët e qëlluar në Gaza. Ne folëm me 30 mjekë dhe infermierë dhe shqyrtuam qindra fotografi dhe video, si dhe skanime, shënime mjekësore dhe ditarë që ata ndanë me ne. Disa nga këta mjekë thanë se kishin parë shumë më tepër fëmijë me plagë nga plumbat.

Megjithatë, në përpilimin e rasteve, përfshimë vetëm ato që ishin të dokumentuara. Profesor Nizam Mahmoud, kirurg në pension në NHS, ndodhej në Gaza për një muaj në gusht 2024.

“Pamë një numër të konsiderueshëm plagosjesh, me plumba në kokë apo në gjoks, përfshirë edhe fëmijë. Shumicën e plagëve në kokë i trajtonin neurokirurgët. Unë pashë disa prej radiografive, një plumb ishte ngulur në trurin e një fëmije trevjeçar.”

Kur u pyet se sa raste fëmijësh të qëlluar kishte parë, ai tha:

“E humba numrin. Gjatë kohës që isha atje, mendoj se ndoshta më shumë se 20.”

Ne gjithashtu folëm me studiues të të drejtave të njeriut që punojnë në terren dhe përpiluan e verifikuan raportet mediatike.

Nga 168 rastet që përpiluam, 95 ishin raste të fëmijëve të qëlluar në kokë ose gjoks. Më shumë se dy të tretat e këtyre fëmijëve ishin nën 12 vjeç. Në 59 raste, arritëm të marrim dëshmi për atë që ndodhi, drejtpërdrejt ose përmes mjekëve dhe hulumtuesve të të drejtave të njeriut.

Në 57 nga këto raste, pretendohet se fëmijët u qëlluan nga IDF. Në dy raste të tjera, pretendohet se fëmijët u qëlluan nga palestinezë, njëri në të shtëna festive dhe tjetri në një konflikt bande. Për 36 raste të mbetura, nuk kemi dëshmi për atë që ndodhi.

Pa qasje të pavarur në Gaza për të raportuar, mbledhja e detajeve për çdo incident është jashtëzakonisht e vështirë. Fëmijët kanë mbërritur në spitalet tona fushore me plagë plumbi. Gjatë 20 muajve luftë, fëmijët janë vrarë e plagosur në shtëpitë e tyre, qoftë në tenda, apo teksa ecin nëpër rrugë.

Dhe bota thjesht nuk mund ta pranojë këtë lloj lufte, këtë ndikim ndaj fëmijëve. Nëse bota e pranon, çfarëdo që vjen më pas do të jetë edhe më keq. Edhe pse nuk kemi prova për qëllim, rastet e Mirës dhe Leanne-s ngrenë pyetje serioze mbi mënyrën si vepron IDF-ja në Gaza.

Këtë javë, organizata izraelite për të drejtat e njeriut B’Tselem raportoi për mungesën e rregullave të angazhimit të forcave izraelite në Gaza. Në një video të transmetuar në prill në televizionin izraelit, një komandant i IDF u flet trupave të tij, duke u thënë: “Qëlloni çdo njeri që shihni.”

Një rezervist izraelit, Kay, që shërbeu në Gaza në fillim të vitit 2024, u pyet nëse u befasua kur dëgjoi se kaq shumë fëmijë ishin qëlluar në kokë, gjoja nga ushtarë izraelitë.

“Unë do të thosha patjetër që mungon llogaridhënia.”

Kay nuk dëshmoi raste ku fëmijë shumë të vegjël ishin qëlluar, por përshkroi disa incidente ku njësia e tij vrau persona të paarmatosur, përfshirë dy djem që i përshkroi si adoleshentë të rinj.

“Ishte një rrugë humanitare ku gazanët mund të shkonin nga veriu në jug, dhe rregulli i përgjithshëm ishte: në këtë rrugë është zonë e sigurt dhe nuk qëllohet. Por kushdo që shihej jashtë rrugës humanitare, qëllohej.”

“Qëlloni për të vrarë. Kjo ishte ajo që na u tha. Komandanti tha: ‘Sigurisht, nëse është grua apo fëmijë, mos qëlloni. Përpiquni t’i kapni. Mos bëni budallallëqe.’

Por në thelb, asgjë nuk kishte rëndësi. Dhe kur humbëm disa njerëz në një përleshje me armë, thjesht u bë një katrahurë. Shkatërrojeni gjithçka. Vritni këdo që shihni.’”

Ne ia paraqitëm pretendimet e këtij ushtari IDF-së dhe ata thanë: “IDF mbetet e përkushtuar për të minimizuar dëmet ndaj civilëve sa më shumë të jetë e mundur.”

Tre ekspertë të të drejtës ndërkombëtare shqyrtuan gjetjet tona. Ata thanë se ato ngrenë pyetje serioze mbi faktin nëse këto të shtëna kanë qenë rezultat i pakujdesisë, neglizhencës apo sulmeve të qëllimshme. Sipas ligjit ndërkombëtar, ushtarët profesionistë kanë detyrimin që, para se të shtypin këmbëzën, të verifikojnë se çfarë po qëllojnë është armik i ligjshëm dhe jo civil.

“Kur ka kaq shumë fëmijë të qëlluar, veçanërisht në kokë, kjo tregon se diçka po shkon shumë keq.”

Nga 168 rastet që shqyrtuam, të paktën 90 fëmijë humbën jetën. Por për shkak të dëmtimeve të rënda në sistemin shëndetësor të Gazës, është e vështirë të përcaktojmë sa prej tyre vdiqën përfundimisht nga plagët.

Sipas Ministrisë së Shëndetësisë së Gazës, të paktën 50,000 fëmijë janë vrarë ose plagosur që nga fillimi i kësaj lufte.

Familjet që folën me ne thonë se nuk kanë asnjë shpresë për drejtësi për fëmijët e tyre. Disa as nuk kanë mundur t’i varrosin trupat.

Trupi i Leanne Mohamed-it mbeti për ditë të tëra në rrugën Hamid, ndërsa Shahid, Abood dhe Soraya ikën për të shpëtuar nga rreziku në kaosin e kësaj lufte të egër. Dhe derisa ne i kontaktuam më shumë se një vit më vonë, ata nuk kishin asnjë ide që ekzistonte një video për këtë ngjarje. / BBC - Syri.net