Nga Lockheed te start-up-et, prodhuesit e armëve konkurrojnë për porositë e luftës me Iranin

Shumë kompani të industrisë së mbrojtjes kanë përfituar ndjeshëm nga lufta në Ukrainë, duke parë rritje rekord të porosive dhe të ardhurave. Konflikti në Lindjen e Mesme pritet të sjellë një tjetër valë fitimesh për sektorin, ndërsa SHBA dhe aleatët e saj nxitojnë të rimbushin rezervat e armëve.

Në Uashington, administrata Trump po finalizon një kërkesë që do t'i paraqitet Kongresit më vonë këtë javë për 1.5 trilionë dollarë shpenzime mbrojtjeje për vitin e ardhshëm. Pentagoni i ka kërkuar Shtëpisë së Bardhë të paraqesë një kërkesë shtesë prej 200 miliardë dollarësh për të ndihmuar financimin e luftës në Iran.

"Duhen para për të eliminuar armiqtë," tha muajin e kaluar sekretari amerikan i Mbrojtjes, Pete Hegseth.

Nuk ka siguri nëse këto kërkesa do të miratohen dhe as në çfarë niveli, por ajo që është e qartë është se lufta në Lindjen e Mesme ka zbrazur ndjeshëm rezervat e disa prej raketave dhe sistemeve kryesore të mbrojtjes ajrore amerikane, të prodhuara nga dy prej kompanive më të mëdha të mbrojtjes në botë, RTX dhe Lockheed Martin.

Gjatë 16 ditëve të para, SHBA së bashku me forcat e koalicionit përdorën mbi 11,200 municione me një kosto të vlerësuar prej 26 miliardë dollarësh, sipas një studimi të publikuar nga Royal United Services Institute.

Mes tyre përfshiheshin më shumë se 1200 sisteme mbrojtëse raketore Patriot të RTX, qindra raketa me rreze të gjatë Tomahawk dhe mbi 300 interceptorë Thaad të prodhuar nga Lockheed.

"Numri i raketave sulmuese dhe mbrojtëse që po përdoren në operacionin aktual është, sinqerisht, i frikshëm," tha Tom Karako, drejtor i Projektit për Mbrojtjen nga Raketat në Qendrën për Studime Strategjike dhe Ndërkombëtare.

"Është shqetësuese sepse këto armë na duhen për të frenuar konfliktet dhe aventurat ushtarake në Paqësor," shtoi ai, duke iu referuar shqetësimeve amerikane për kërcënimin e mundshëm të Kinës ndaj Tajvanit.

RTX, Lockheed dhe gjiganti tjetër i mbrojtjes Northrop Grumman pritet të jenë përfituesit më të mëdhenj nga shitjet ushtarake të huaja me vlerë 16.5 miliardë dollarë për shtetet e Gjirit, të miratuara nga Departamenti Amerikan i Shtetit që nga fillimi i luftës.

Të mërkurën, Pentagoni njoftoi se Boeing, që prodhon sensorët "seeker" për raketat Patriot Pac-3 tokë-ajër të Lockheed, do të trefishojë prodhimin sipas një marrëveshjeje të re shtatëvjeçare.

Financial Times raportoi këtë javë se ndërmjetësi i Hegseth në Morgan Stanley tentoi të bënte një investim shumëmilionësh në fondin BlackRock Defense Industrials Active ETF, pak para se SHBA të niste sulmin ndaj Iranit. Pentagoni e mohoi këtë ndërhyrje, ndërsa Morgan Stanley dhe BlackRock refuzuan të komentojnë.

ETF-ja e listuar në Nasdaq, ku investimet më të mëdha përfshijnë RTX, Lockheed dhe Northrop, ka rënë pothuajse me një të dhjetën që nga fillimi i luftës me Iranin. Investimi në fondin prej 3.2 miliardë dollarësh nuk u realizua përfundimisht dhe mbetet e paqartë nëse u bënë investime të tjera në sektorin e mbrojtjes.

Megjithatë, kompanitë më të mëdha të mbrojtjes nuk janë të vetmet që konkurrojnë për një pjesë të rritjes së shpenzimeve ushtarake.

Me raketat Patriot që kushtojnë më shumë se 3 milionë dollarë secila dhe kërkojnë muaj për t'u prodhuar, qeveritë po kërkojnë alternativa më të lira, ndërsa konflikti me Iranin nxjerr në pah mësimet nga Ukraina, përfshirë nevojën për mënyra me kosto më të ulët për të luftuar dronët e lirë të prodhuar në masë.

Kompania koreano-jugore e mbrojtjes raketore LIG Nex1 është shfaqur si një përfituese kryesore falë sistemit të saj të mbrojtjes ajrore me rreze të mesme, më i lirë se Patriot i RTX.

Produkti i saj, Cheongung-II (M-SAM II), është shitur tashmë në Arabinë Saudite, Irak dhe Emiratet e Bashkuara Arabe. Edhe pse më pas ranë, aksionet e kompanisë u rritën me mbi 40% në fillim të luftës me Iranin.

Investitorët kanë investuar gjithashtu në kompaninë izraelite Elbit Systems, duke e çuar grupin e mbrojtjes në kompaninë me vlerën më të lartë në bursën e Tel Avivit në mesin e marsit. Izraeli miratoi këtë javë një rritje të madhe të shpenzimeve për mbrojtjen, si edhe një kontratë të re me Elbit për furnizimin me predha artilerie 155 mm.

"Konflikti me Iranin ka treguar se na duhen më shumë municione tradicionale nga kompani si Lockheed Martin dhe Honeywell, por edhe më shumë armë jo-tradicionale; nuk mjafton të vazhdojmë të blejmë vetëm atë që kemi blerë në të kaluarën," tha Jerry McGinn, ish-drejtues i Northrop Grumman dhe drejtor i qendrës për bazën industriale në think-tank-un CSIS.

Mes start-up-eve të mbrojtjes, përfitues përfshihet edhe kompania SpektreWorks me bazë në Arizona, që zhvilloi dronët Low-Cost Uncrewed Combat Attack System (Lucas). Ata u krijuan duke analizuar dhe kopjuar dronët iranianë Shahed dhe u përdorën nga SHBA brenda 24 orëve të para të luftës.

Aksionet e kompanive amerikane AeroVironment dhe Unusual Machines janë rritur gjithashtu kohët e fundit, pasi investitorët besojnë se edhe këta prodhues dronësh do të përfitojnë nga rritja e shpenzimeve të Pentagonit.

Forca Ajrore e SHBA-së dhe Njësia e Inovacionit të Mbrojtjes në Pentagon po zhvillojnë një alternativë me kosto të ulët ndaj raketës Cruise, të quajtur "Franklin", e emërtuar sipas këngëtares së muzikës soul Aretha Franklin.

Soren Monroe-Anderson, drejtor ekzekutiv i Neros, një start-up nga Los Anxhelesi që ka prodhuar dronë sulmues të përdorur nga ushtria ukrainase kundër Rusisë, tha se "sinjali i kërkesës" nga Pentagoni është rritur me shpejtësi që prej nisjes së fushatës së bombardimeve amerikano-izraelite një muaj më parë.

"Kemi parë nevojën për të pasur sisteme të gatshme në magazinë për kërkesa urgjente, gjë që më parë nuk e shihnim," tha ai, duke shtuar se Neros po "rishikon përparësitë e furnizimeve bazuar në drejtimin që po marrim nga klientët qeveritarë".

Kapitali i investimeve kishte hyrë tashmë në dhjetëra kompani që zhvillojnë sisteme kundër dronëve, duke mbështetur ndër vite kompani si Tytan Technologies me bazë në Mynih, Cambridge Aerospace në Britani dhe Origin Robotics në Letoni. Kompania estoneze Frankenburg Technologies po zhvillon raketa interceptuese të drejtuara nga inteligjenca artificiale dhe thotë se ato do të jenë "10 herë më të lira" se armët tradicionale.

Një numër start-up-esh europiane i thanë së fundmi Financial Times se qeveri të Lindjes së Mesme i kanë kontaktuar për të siguruar furnizime.

Në garën për opsione më të lira të mbrojtjes ajrore, shumë nga kontraktorët e njohur, nga Rheinmetall i Gjermanisë te BAE Systems,po investojnë në një gamë të gjerë sistemesh për t'u ofruar qeverive shtresa mbrojtjeje në distanca të ndryshme.

Kompania europiane e raketave MBDA do të prodhojë një raketë të lirë të quajtur DefendAir për qeverinë gjermane. Ndërkohë, RTX së fundmi prezantoi një version të ri me kosto më të ulët të sistemit të saj kundër dronëve Coyote për ushtrinë amerikane.

Robert Stallard, analist në Vertical Research, përmendi edhe zgjidhje të tjera me kosto të ulët, përfshirë ato të bazuara në energji të drejtuar, raketa të drejtuara dhe mitralozë "inteligjentë".

Megjithëse shpenzimet ushtarake pritet të rriten, ekspertët thonë se kompanitë ende duhet të sigurojnë kontrata konkrete për të rritur prodhimin dhe për të furnizuar shpejt.

Aksionet e disa prej kontraktorëve kryesorë u rritën kur shpërtheu lufta, por më pas ranë për shkak të pasigurive më të gjera ekonomike te investitorët.

Kontraktorët e mëdhenj, tha nënkolonel Jahara Matisek, një nga autorët e studimit të RUSI, kanë "rënë dakord të katërfishojnë prodhimin, por u duhen porosi të financuara". Mesazhi i tyre, shtoi ai, është: "Jemi djegur shumë herë më parë."

Departamenti Amerikan i Mbrojtjes ka nënshkruar së fundmi disa marrëveshje afatgjata kuadër, përfshirë me Boeing, L3Harris dhe Honeywell Aerospace, si edhe me britanikët e BAE Systems, por këto ende nuk janë porosi përfundimtare.

Stacie Pettyjohn, drejtoreshë e programit të mbrojtjes në think-tank-un Center for New American Security, tha se megjithëse administrata Trump premton të ulë kostot e tepërta dhe vonesat në prokurimet ushtarake, në praktikë ajo ende nuk po u jep kompanive të mëdha amerikane kontratat afatgjata që u nevojiten për të rritur kapacitetin prodhues.

Një shqetësim kryesor mbetet fuqia financiare e furnizuesve më të vegjël në zinxhir, të cilëve u mungon aftësia për të bërë investime paraprake.

"Shumë nga pengesat nuk janë te pesë kompanitë më të mëdha, por te niveli më i ulët i furnizuesve, ku mund të ketë vetëm dy ose tre kompani në vend që prodhojnë një komponent të caktuar," tha Pettyjohn.

"Kështu mund të ndodhë, për shembull, që të duash të prodhosh më shumë motorë raketash me karburant të ngurtë, por të zbulosh se një kompani shumë e vogël në Ohio nuk ka prodhuar mjaftueshëm pjesët lidhëse ose grykat që të duhen." /FT – Syri.net