Ish-agjenti i CIA-s: Ndryshimi i regjimit në Iran është shumë më i vështirë sesa mendon SHBA-ja

Nga Jonny Gannon - FT/

Autori është një ish-agjent i CIA-s me përvojë në Lindjen e Mesme.

Shtetet e Bashkuara dhe Izraeli i kanë shkaktuar dëme të konsiderueshme aparatit ushtarak dhe të sigurisë së Iranit. Komandantë të lartë janë vrarë me një ritëm që rrallë është parë në luftërat moderne. Ndjenja e pandëshkueshmërisë së regjimit është tronditur. Këto janë arritje reale.

Por republika islamike mbetet ajo që ka qenë prej kohësh: një regjim brutal brenda vendit dhe destabilizues jashtë tij. Suksesi ushtarak nuk duhet ngatërruar me transformim politik.

Kjo është tani dilema me të cilën përballet Uashingtoni dhe aleatët e tij rajonalë: si të shfrytëzohen fitoret në fushën e betejës pa rënë në iluzionin e njohur se vetëm presioni mund të sjellë ndryshim regjimi.

Pas 26 vitesh në operacione me CIA-n, përfshirë drejtimin e programeve të mëdha të fshehta, përvoja ime më thotë se nuk ka zgjidhje magjike këtu, aq më tepër përmes operacioneve sekrete. Ajo që disa teoricienë të politikës së jashtme nuk kuptojnë është se kultura politike nuk mund të ridizenjohet nga ajri dhe natyra njerëzore nuk mund të riformohet nga një sallë konferencash në Uashington.

Pyetja tani është nëse ne e kuptojmë mjaftueshëm Iranin për të ndikuar në përçarjen e tij pa marrë përgjegjësinë për një kolaps të plotë.

Shumica e vëzhguesve seriozë tashmë e kuptojnë këtë të vërtetë të pakëndshme. Perspektivat për ndryshim të menjëhershëm politik në Teheran mbeten të pakta. Siç ka vërejtur studiuesi Karim Sadjadpour, Garda Revolucionare dhe ushtria kërkojnë të sigurojnë mbijetesën e regjimit sepse kjo është në interesin e tyre ekonomik. Edhe pas humbjeve ushtarake, instrumentet kryesore shtrënguese të regjimit mbeten mjaftueshëm të forta për të ndikuar në trashëgiminë e pushtetit dhe mbijetesën e tij.

Partnerët e Amerikës në Gjirin Persik, veçanërisht Emiratet e Bashkuara Arabe, nuk kanë interes të mbeten përballë një kundërshtari të plagosur. Një luftë e zgjatur do t'i rriste ndjeshëm kostot: kërcënime të përsëritura me raketa dhe dronë, ndërprerje të transportit dhe sigurimeve detare në Ngushticën e Hormuzit, presion mbi besimin e investitorëve në Abu Dhabi dhe Dubai, si dhe rrezikun e fshehtë të hakmarrjeve iraniane përmes ndërmjetësve apo operacioneve sekrete në territorin e Emirateve.

Udhëheqësit e Emirateve e dinë se kur sulmet ajrore të përfundojnë dhe lajmet të zhvendosen diku tjetër, ata do të vazhdojnë të përballen me pasojat. Shqetësimi i tyre nuk është vetëm nëse republika islamike mbijeton, por nëse ajo mbijeton e zemëruar, e rrethuar dhe edhe më e varur nga hakmarrja asimetrike.

Nga ana jonë, komuniteti amerikan i inteligjencës do të duhet të jetë vigjilent dhe i pajisur me burime të mjaftueshme për t'u përballur me një rikthim në një lloj lufte të ftohtë me republikën islamike, e cila mund të përfshijë operacione vdekjeprurëse të drejtuara ndaj zyrtarëve amerikanë.

Kjo është arsyeja pse Shtetet e Bashkuara duhet t'i rezistojnë tundimit për të shkuar përtej objektivave të shpallura nga presidenti Donald Trump, gjë që mund të na çojë gradualisht drejt një fushate të hapur dhe pa afat për ndryshim regjimi. Rreziku nuk është vetëm zgjerimi i misionit, por mundësia e një lufte vërtet rajonale.

Për më shumë se një brez, disa politikëbërës amerikanë kanë besuar se Lindja e Mesme mund të rregullohet, riorganizohet ose rindërtohet përmes forcës dhe inxhinierisë politike. Ky iluzion ka dështuar vazhdimisht sepse keqkupton mënyrën se si funksionon pushteti në rajon.

Kjo është sidomos e rëndësishme kur diskutohen alternativat ndaj regjimit aktual. Nuk ekziston një opozitë e bashkuar e gatshme të marrë drejtimin. Diaspora iraniane është e përçarë. Mujahideen-e-Khalq (MEK), një grup opozitar në mërgim me praktika të brendshme të debatueshme dhe pak besueshmëri brenda Iranit, nuk është një alternativë e besueshme për legjitimitet.

Reza Pahlavi, djali i shahut të fundit të Iranit dhe figura më e njohur monarkiste në mërgim, mbetet emri opozitar më i njohur jashtë vendit, dhe kjo duhet pranuar. Ai mund të shfaqet ende si një përfaqësues i vërtetë i popullit iranian, por njohja publike nuk është e njëjtë me pushtetin dhe ai ende nuk gëzon besnikërinë e institucioneve të sigurisë apo ushtrisë që do të përcaktonin çdo tranzicion serioz.

Uashingtoni duhet gjithashtu të shmangë humbjen e çdo simpatie që ende ekziston mes iranianëve të zakonshëm, të cilët bëjnë dallim mes sundimtarëve të tyre dhe botës së jashtme. Gjatë operacioneve ushtarake, SHBA tregon kujdes të madh për të minimizuar rrezikun ndaj civilëve. Prandaj hetimi për bombardimin e shkollës në Minab duhet të lejohet të vazhdojë deri në fund. Nëse përfundimisht përcaktohet se Shtetet e Bashkuara ishin përgjegjëse, Uashingtoni duhet ta pranojë gabimin dhe të kërkojë falje. Kjo është moralisht e drejtë dhe strategjikisht e mençur.

Historia ofron mësime të rëndësishme kur bëhet fjalë për operacionet sekrete. Në disa raste ato kanë kontribuar në ndryshime regjimesh: grushti i shtetit i vitit 1953 i organizuar nga CIA dhe Britania në Iran që rrëzoi kryeministrin Mohammad Mossadegh dhe përmbysja e mbështetur nga SHBA në vitin 1954 e Jacobo Árbenz në Guatemalë. Por këto episode tregojnë edhe kufijtë e tyre.

Operacionet sekrete mund të ndihmojnë në rrëzimin e një lideri. Rrallëherë ato ndërtojnë legjitimitet, institucione ose një rend politik të qëndrueshëm. Dhe pasojat, reagime kundërshtuese, represion, paqëndrueshmëri apo armiqësi afatgjatë ndaj Amerikës, mund të shfaqen vite më vonë.

Rruga më e mençur është durimi strategjik: të vazhdohet për një kohë dobësimi i kapaciteteve vdekjeprurëse të regjimit, por bombardimet të reduktohen sa më shpejt që të jetë e mundur, në mënyrë që të mos forcohet ndjenja kundërshtuese e civilëve dhe të mos humbet simpatia ekzistuese.

Mbi të gjitha, Uashingtoni duhet të vazhdojë konsultimet e ngushta me aleatët e Gjirit, të cilët do të përballen me pasojat shumë kohë pasi faza ushtarake të ketë përfunduar.

Irani mund të ndryshojë. Në fakt, kjo është e mundshme. Por historia sugjeron se për Shtetet e Bashkuara është shumë më e lehtë ta dobësojnë këtë regjim sesa të formësojnë atë që vjen më pas. / FT – Syri.net