Udhëheqësi i ri i Iranit, djali i Ajatollah Khameneit, është një figurë misterioze

Zgjedhja e djalit të liderit të vrarë si pasardhës shihet si një sinjal i sfidës së Republikës Islamike ndaj Izraelit dhe Shteteve të Bashkuara, si dhe si një shenjë vazhdimësie në kohë krize.

Nga Farnaz Fassihi - NYT/

Irani emëroi Mojtaba Khamenein, një nga djemtë e liderit suprem të vrarë së fundmi, si pasardhës të të atit, sipas një deklarate të klerikëve të lartë të publikuar në mediat shtetërore herët të hënën sipas kohës lokale. Ky vendim sinjalizon vazhdimësinë e sundimit të ashpër teokratik ndërsa sulmet ajrore të Izraelit dhe SHBA-së vazhdojnë të godasin vendin.

Megjithatë, vetë Khamenei mbetet një figurë disi misterioze edhe brenda Iranit. Ai është djali i liderit suprem të vrarë së fundmi, Ajatollah Ali Khamenei, dhe ka qenë një figurë me ndikim në prapaskenën e pushtetit, duke koordinuar operacione ushtarake dhe të inteligjencës nga zyra e të atit. Dihet se ai ka lidhje shumë të ngushta me Gardën e fuqishme Revolucionare Islamike dhe konsiderohej kandidati i preferuar i tyre.

Ndryshe nga i ati, Khamenei, 56 vjeç, ka të gjitha kualifikimet fetare si ajatollah në momentin kur merr detyrën. Ai njihej për dhënien e mësimeve të njohura në seminaret shiite. Por personaliteti dhe pikëpamjet e tij politike jashtë rrethit të ngushtë të të atit nuk njihen shumë. Ai rrallë flet ose shfaqet në publik. Tani ai do të marrë drejtimin jo vetëm si autoriteti i ri fetar dhe politik i Iranit, por edhe si komandanti i përgjithshëm i forcave të armatosura.

Vali R. Nasr, ekspert për Iranin dhe Islamin shiit në Universitetin Johns Hopkins, tha se zgjedhja e Khameneit është e papritur, por domethënëse.

"Zgjedhja e Mojtabës është zgjedhje për vazhdimësi me të atin, dhe gjithashtu ai është më i përgatitur se kandidatët e tjerë për të konsoliduar shpejt pushtetin dhe për të vendosur kontroll mbi sistemin," tha Nasr. Ai shtoi se Khamenei ishte konsideruar prej kohësh si pasardhës, por në dy vitet e fundit dukej sikur ishte zhdukur nga vëmendja publike.

Ajatollah Khamenei i ndjerë u kishte thënë këshilltarëve të afërt se nuk donte që djali i tij ta pasonte, sepse nuk dëshironte që ky rol të bëhej trashëgimor, sipas tre zyrtarëve të lartë iranianë të njohur me të dhe me procesin e përzgjedhjes. Ata folën në kushte anonimiteti për të diskutuar çështje të ndjeshme të brendshme.

Në fund të fundit, revolucioni islamik i vitit 1979 përmbysi monarkinë me premtimin për t'i dhënë fund trashëgimit të pushtetit dhe për ta kthyer atë te populli.

Megjithatë, ngritja e Khameneit sugjeron se figurat kryesore në qarqet e pushtetit në Iran, klerikët e lartë, Garda Revolucionare dhe politikanë me ndikim si kreu i Këshillit të Sigurisë Kombëtare, Ali Larijani, janë bashkuar në një moment krize të thellë dhe lufte.

Larijani, një politikan me përvojë dhe pragmatist që ka marrë një rol të rëndësishëm në drejtimin e vendit, dhe Khamenei janë aleatë dhe miq të vjetër. Të dy kanë gjithashtu ndikim në forcat e armatosura të Iranit.

Garda Revolucionare u krijua si një forcë ideologjike për të mbrojtur Republikën Islamike dhe kufijtë e saj, si dhe për të siguruar një shtresë shtesë sigurie në rast dezertimesh apo grushtesh shteti në ushtri. Me kalimin e kohës, ajo është shndërruar në një fuqi të madhe politike, ushtarake dhe ekonomike.

Aktualisht, Garda drejton sulmet me raketa balistike dhe dronë kundër Izraelit, vendeve arabe të Gjirit Persik dhe bazave e ambasadave amerikane në rajon, ndërsa sulmet masive ajrore të SHBA-së dhe Izraelit vazhdojnë.

Khamenei u zgjodh nga një grup i quajtur Asambleja e Ekspertëve, e përbërë nga 88 klerikë të lartë shiitë. Edhe ndërsa kjo asamble diskutonte zgjedhjen e saj të martën, Izraeli goditi një ndërtesë në Qom, një nga qendrat kryesore të pushtetit të Islamit shiit, ku zakonisht mblidhet asambleja për të votuar për liderin e ri.

Por ndërtesa ishte bosh, sipas agjencisë së lajmeve Fars, e lidhur me Gardën Revolucionare, dhe klerikët po mblidheshin virtualisht për arsye sigurie.

Gjatë diskutimeve, shumica e klerikëve të lartë të asamblesë mbështetën emërimin e Khameneit, duke argumentuar se ai kishte kualifikimet e nevojshme për të drejtuar Iranin në këtë moment, sipas tre zyrtarëve iranianë.

Disa klerikë thanë se, pasi ajatollahu ishte vrarë nga Amerika dhe Izraeli, zgjedhja e djalit të tij do të nderonte trashëgiminë e tij.

"Mojtaba është zgjedhja më e mençur tani sepse ai e njeh nga afër drejtimin dhe koordinimin e aparatit të sigurisë dhe atij ushtarak," tha në një intervistë Mehdi Rahmati, analist në Teheran. "Ai ishte tashmë përgjegjës për këtë."

Por Rahmati pranoi se ky emërim mund të rrisë përçarjen në një shoqëri tashmë të ndarë thellë, ku shumë iranianë kundërshtojnë sundimin e Republikës Islamike.

"Një pjesë e publikut do të reagojë negativisht dhe me forcë ndaj këtij vendimi, dhe do të ketë pasoja," tha ai.

Ajatollah Khamenei i ndjerë kishte fjalën e fundit për të gjitha çështjet kryesore të shtetit. Ai tregoi pak fleksibilitet për reforma të brendshme dhe bëri pak lëshime në negociatat bërthamore me Shtetet e Bashkuara.

Ai urdhëroi edhe shtypjen e dhunshme të protestave mbarëkombëtare në janar që kërkonin fundin e sundimit të tij. Forcat e sigurisë vranë të paktën 7000 njerëz gjatë atij operacioni, sipas organizatave të të drejtave të njeriut, të cilat thonë se numri mund të rritet ndjeshëm pasi të përfundojë verifikimi.

Që nga fillimi i luftës, sulmet ajrore të SHBA-së dhe Izraelit kanë vrarë jo vetëm të atin e Khameneit, por edhe gruan e tij, Zahra Adel; nënën e tij, Mansoureh Khojasteh Bagherzadeh; dhe një djalë, sipas qeverisë iraniane.

Kandidatët e tjerë që konsideroheshin finalistë për postin e liderit suprem ishin Alireza Arafi, një klerik dhe jurist që ishte pjesë e këshillit kalimtar të drejtimit me tre anëtarë të emëruar pas vrasjes së Ajatollah Khameneit, dhe Seyed Hassan Khomeini, nipi i themeluesit të revolucionit islamik, Ajatollah Ruhollah Khomeini.

Si Arafi ashtu edhe Khomeini shihen si figura më të moderuara, ndërsa ky i fundit është i afërt me fraksionin reformist politik në Iran.

Disa analistë mendojnë se Khamenei mund të anojë drejt reformave, pavarësisht stilit të të atit. Ata argumentojnë se ai i përket një brezi më të ri dhe më pragmatik të klerikëve dhe se, për shkak të prejardhjes së tij, do të përballej me më pak kundërshtim nga fraksionet konservatore dhe të linjës së ashpër.

Abdolreza Davari, një politikan i afërt me Khamenein, tha në një intervistë telefonike nga Teherani se nëse ai do të pasonte të atin, mund të shfaqej si një figurë e ngjashme me liderin saudit Mohammed bin Salman, i cili ka sjellë disa liberalizime në shoqërinë e tij.

"Nëse është dikush që mund të lëvizë drejt një uljeje të tensioneve me Shtetet e Bashkuara, është ai, çdo person tjetër do të përballej me kundërshtim nga klasa në pushtet dhe konservatorët," tha Davari. "Ai synon të sjellë ndryshime strukturore."

Se si do ta shohë Uashingtoni këtë figurë mbetet e paqartë. Të martën, në një konferencë për shtyp në Uashington, Presidenti Trump tha se shumë nga njerëzit që qeveria e tij i kishte konsideruar si liderë të mundshëm të Iranit janë vrarë që nga fillimi i luftimeve.

"Shumë shpejt nuk do të njohim më askënd," tha ai.

I pyetur për skenarin më të keq në Iran, ai u përgjigj: "Ndoshta skenari më i keq është që ne ta bëjmë këtë dhe të vijë dikush që është po aq i keq sa ai që ishte më parë. Kjo mund të ndodhë. Ne nuk duam që kjo të ndodhë." / New York Times – Syri.com