A po e riformëson Izraeli Libanin, duke u përpjekur ta ndajë Hezbollahun nga populli i tij?

Javën e kaluar, ushtria izraelite ka krijuar një krizë zhvendosjeje masive, ka vrarë rreth 400 persona, ka hedhur bomba në të gjithë Libanin, përfshirë kryeqytetin Bejrut, dhe i ka shtyrë trupat e saj edhe më tej në pjesën jugore të vendit të luftuar.

Izraeli po përcakton një realitet të ri në Liban, thanë analistët për Al Jazeera, me pasoja të mundshme afatgjata që mund ta riformësojnë vendin në mënyra të ndryshme nga lufta e vitit 2024 dhe konflikti i vitit 2006 para saj, i cili gjithashtu paraqiti eksode masive të detyruara dhe zhvendosje, vrasje të përhapura dhe atë që ekspertët e quajtën urbicidi i periferive jugore të Bejrutit.

Izraeli mund të “rivizatojë hartën demografike” të Libanit për të provuar të ushtrojë presion mbi Hezbollahun dhe të shkëpusë lidhjen midis grupit dhe bazës së tij mbështetëse, sipas Michael Young, një analist dhe shkrimtar libanez.

Pasi të mbarojë lufta…

Më 28 shkurt, Izraeli dhe Shtetet e Bashkuara vranë Udhëheqësin Suprem të Iranit, Ali Khamenei, duke nisur një luftë të vazhdueshme kundër Iranit, e cila tani është në javën e saj të dytë. Dy ditë më vonë, Hezbollahu sulmoi bazat ushtarake izraelite për herë të parë në më shumë se një vit si hakmarrje për vrasjen e Khameneit.

Në të njëjtën periudhë, Izraeli kishte shkelur armëpushimin e nëntorit 2024 me Libanin pothuajse çdo ditë me sulme, që supozohet se kishin në shënjestër Hezbollahun, të cilat vranë qindra civilë dhe shkatërruan infrastrukturën civile.

Izraeli iu përgjigj atij sulmi të hënën, duke shpallur armëpushimin të përfunduar. Gjatë ditëve në vijim, ai lëshoi ​​kërcënime ndaj të gjithë banorëve të Libanit jugor që të zhvendoseshin në veri të lumit Litani dhe të gjithë banorëve të periferive jugore të Bejrutit - përfshirë zonën e njohur si Dahiyeh - që të largoheshin gjithashtu.

Shumë njerëz në Liban thanë se armëpushimi - të cilin Izraeli e shkeli më shumë se 10,000 herë, sipas paqeruajtësve të Kombeve të Bashkuara - ishte gjithmonë i njëanshëm. Tani, edhe kjo ka mbaruar plotësisht, pasi Hezbollahu po sulmon çdo ditë bazat ushtarake izraelite dhe është përfshirë në beteja në  Luginën lindore të Bekaas dhe në Libanin jugor ditët e fundit.

Një burim nga Ushtria Libaneze i tha Al Jazeera-s se ushtria izraelite është futur disa kilometra në zona të pabanuara në të gjithë Libanin jugor. Kjo është përveç pesë pikave që Izraeli ka pushtuar që nga armëpushimi i vitit 2024.

Ekzistojnë frikëra midis popullsisë se izraelitët mund të mos zgjedhin të tërhiqen këtë herë, megjithëse disa analistë thonë se nuk mendojnë se Izraeli ka shumë për të fituar duke mbajtur tokën.

 “Në planin afatgjatë, nuk është në interesin e Izraelit, në aspektin strategjik”, tha analisti politik libanez Rabih Dandachli për Al Jazeera. “Nuk mendoj se ata do të qëndrojnë në tokë. Prania e një pushtimi në këtë mënyrë, do të krijojë një rezistencë tjetër si Hezbollahu.”

Izraeli është dëbuar tashmë nga Libani jugor nga Hezbollahu në vitin 2000, pas një pushtimi 18-vjeçar që filloi me pushtimin e tij në vitin 1982, me sa duket për të shkatërruar praninë e Organizatës për Çlirimin e Palestinës (PLO) në vend. Ky pushtim vrau rreth 19,000 libanezë dhe palestinezë.

Megjithatë, analistët besojnë se veprimet e Izraelit në këtë luftë janë pjesë e përpjekjeve të tij për të riformësuar rajonin nën hegjemoninë e tij, duke neutralizuar çdo kërcënim real ose të perceptuar. Këto efekte do të ndikonin gjithashtu në marrëdhënien e Libanit me Izraelin dhe në fuqinë dhe statusin e Hezbollahut.

“Sot, veprimet e Izraelit në Liban janë të lidhura me kushtet politike që ata duan t’i imponojnë Libanit pasi të mbarojë kjo luftë”, tha Young.

Analistët thanë se këto kushte mund të përfshijnë imponimin e një marrëveshjeje paqeje, në përputhje me Marrëveshjet e Abrahamit të Izraelit, ose një zonë ekonomike që kryeministri izraelit Benjamin Netanyahu e ka promovuar rregullisht.

Young tha se qëllimi mund të jetë “çmilitarizimi i zonës në veri të Litanit” deri në lumin Awali, pranë Sidonit, ngjashëm me atë që Izraeli ka kërkuar në Siri, duke këmbëngulur që zona në jug të Damaskut të çmilitarizohet. Ai kujtoi Marrëveshjen e Vijave të Kuqe të vitit 1976, një marrëveshje sekrete midis Izraelit dhe Sirisë, e negociuar nga amerikanët, që vendosi që Siria nuk do të shkonte në jug të Awalit.

Më shumë se gjysmë milioni njerëz në Liban janë regjistruar si të zhvendosur, që kur Izraeli filloi sulmet e tij të përsëritura intensive.

Ministrja e Çështjeve Sociale Haneen Sayed tha në një konferencë për shtyp të dielën se numri i përgjithshëm i personave që ishin regjistruar në një faqe interneti të lidhur me ministrinë arriti në 517,000, përfshirë 117,228 në strehimore qeveritare.

Izraeli 'krijon xhepa të mëdhenj zhvendosjesh të brendshme'

Për vite me radhë para luftës 2023-2024, Hezbollahu ishte forca më e fuqishme në Liban. Por grupi u dobësua shumë në atë konflikt. Izraeli vrau shumicën e udhëheqjes së tij ushtarake, përfshirë Sekretarin e Përgjithshëm të saj prej shumë kohësh, Hassan Nasrallah.

Që atëherë, qeveria libaneze ka premtuar të çarmatosë grupin dhe së fundmi i ka shpallur aktivitetet ushtarake të grupit të paligjshme. Kur u pyet nëse Ushtria Libaneze po arreston anëtarë të Hezbollahut që mbajnë armë, një burim ushtarak i tha Al Jazeera-s se Forcat e Armatosura Libaneze (LAF) po arrestojnë këdo që mban armë jo të sanksionuara nga shteti.

Me grupin në pikën e tij më të dobët në më shumë se 40 vjet, Izraeli tani po përdor zhvendosjen masive për të riformësuar mënyrën se si ekziston Hezbollahu, në lidhje me bazën e mbështetjes së komunitetit të tij shiit. Më 5 mars, Izraeli urdhëroi të gjithë banorët e Libanit jugor të zhvendoseshin në veri të lumit Litani. Të nesërmen, ai urdhëroi të gjithë banorët e periferive jugore të Bejrutit të largoheshin gjithashtu nga zona. Hezbollahu merr pjesën më të madhe të mbështetjes së tij nga këto dy rajone, plus Lugina lindore Bekaa, ku Baalbek ka qenë një fortesë e gjatë.

“Kjo është diçka e re – zbrazja e të gjithë Dahiyeh – është një fenomen i ri”, tha Young. Në vitin 2024, Dahiyeh u bombardua rëndë çdo natë për gati dy muaj. Në fillim të asaj fushate bombardimi, dhjetëra mijëra njerëz ikën nga Dahiyeh drejt bregdetit. Por këtë herë, tha Young, taktikat e Izraelit nuk ishin të qarta. Megjithatë, nëse zyrtarët izraelitë zbatojnë premtime të caktuara, Young tha se kjo mund të jetë një përpjekje për të prerë lidhjen midis Hezbollahut dhe bazës së tij në mesin e popullsisë.

Disa ditë pasi lufta SHBA-Izrael kundër Iranit dhe Libanit po shndërrohej në një front të ashpër, Ministri i Financave i ekstremit të djathtë izraelit, Bezalel Smotrich, kërcënoi se do t’i shndërronte periferitë jugore të kryeqytetit të Libanit në një tjetër Rrip të Gazës.

Në një video të shpërndarë në internet të enjten, Smotrich paralajmëroi se zona e Dahiyeh së shpejti do të duket "si Khan Younis",  një qytet në jug të Gazës që është shkatërruar në luftën gjenocidale të Izraelit kundër palestinezëve në enklavë. Nëse Izraeli do të vazhdojë me bombardimet e tij të rënda të Dahiyeh deri në atë pikë sa të bëhet e pabanueshme, ngjashëm me Khan Younis, atëherë kjo do të sinjalizonte një përpjekje izraelite për të çmontuar grupin nga baza e tij mbështetëse.

“Sot duket një vendim politik dhe pjesë e një strategjie më të gjerë për të thyer lidhjen e Hezbollahut me shoqërinë e vet, me Bejrutin, me një zonë gjysmë-autonome brenda kryeqytetit dhe me pjesën tjetër të shoqërisë libaneze”, tha Young.

Analistët thanë se kërcënimet për evakuim ushtrojnë presion të madh mbi partinë, si dhe mbi shtetin libanez, si dhe ndikojnë në jetën e dhjetëra mijëra qytetarëve të zakonshëm.

“Duke i detyruar popullsitë të largohen nga Libani jugor, pjesë të Bekaas dhe periferitë jugore, Izraeli po riformëson në mënyrë efektive modelet demografike dhe po krijon xhepa të mëdhenj zhvendosjeje të brendshme”, tha për Al Jazeera Imad Salamey, një shkencëtar politik në Universitetin Libano-Amerikan në Bejrut. “Kjo rishpërndarje i tendos komunitetet pritëse dhe institucionet shtetërore, ndërsa rrit kostot ekonomike dhe sociale të luftës për Libanin.”

Shumë libanezë kanë frikë se pushtimi izraelit në territorin e tyre, mund të sinjalizojë një kthim në ditët e pushtimit izraelit që zgjati nga viti 1982 deri në vitin 2000. Por edhe nëse jugorëve u lejohet të kthehen në tokën e tyre, shkatërrimi i pamëshirshëm dhe vështirësitë ekonomike në jugun e thellë do të kenë jehonë të madhe në të ardhmen.

«Një 60-vjeçar [nga jugu] ka jetuar gjashtë ose shtatë luftëra dhe i është dashur të rindërtojë tre herë», tha Dandachli. «Në atë moshë, çfarë mund të bëjë ai tani?»

Dandachli tha se lidhja me tokën mund të mos jetë e mjaftueshme për disa jugorë.

Disa libanezë të zhvendosur janë tani në vitin e tretë të zhvendosjes pa u kthyer në shtëpi. Edhe nëse toka çlirohet dhe ata mund të kthehen, pjesa më e madhe e infrastrukturës dhe ekonomisë lokale është shkatërruar dhe do të duhen vite për t'u rindërtuar.

Dandachli tha se edhe ata që e duan jugun, tokën dhe komunitetet e tyre, do të detyrohen ta kapërcejnë atë shkatërrim nëse duan të kthehen. Njerëzit me fëmijë, për shembull, mund të vendosin t'i mbajnë ata në një zonë ku ata janë tashmë në shkollë.

“Kushdo që ka një punë dhe një jetë tani jashtë fshatit të tij [në jug], mund të zgjedhë të mos kthehet”, tha ai./ Al Jazeera.