Trump dhe Netanyahu po i bëjnë një nder botës së lirë

Nga Bret Stephens - NYT/

Presidenti Trump po kritikohet nga shumë anë për vendimin e tij për t'iu bashkuar Izraelit në një luftë për të rrëzuar regjimin iranian, e cila të shtunën solli vrasjen e udhëheqësit suprem, Ajatollah Ali Khamenei.Arsyet ndryshojnë.

Është "një tradhti ndaj popullit amerikan", thotë Elizabeth Warren, e cila paralajmëron se ndërhyrja rrezikon të tërheqë "edhe një brez tjetër në një luftë pa fund". Është tradhti ndaj parimeve MAGA, thotë Marjorie Taylor Greene, e cila e dënoi Trump-in se po vendos "Amerikën të fundit". Është jokushtetuese, sipas Unionit Amerikan për Liritë Civile, sepse po zhvillohet pa autorizim nga Kongresi. Është e panevojshme, sipas shkrimtarit Andrew Sullivan, i cili (duke më cituar mua, por në mënyrë të shtrembëruar) mendon se Irani nuk është ndonjë kërcënim i madh dhe se lufta po bëhet për hir të Izraelit.

E kështu me radhë.Por një vend ku Shtetet e Bashkuara dhe Izraeli po marrin mbështetje të gjerë është pikërisht vendi që po bombardohet.

"Të gjithë janë të gëzuar; është një nga ditët më të mira në jetën e ndoshta 95 për qind të iranianëve," i tha një banor iranian i qytetit Karaj gazetës The Wall Street Journal për vdekjen e Khameneit. "Dolëm me vrap jashtë dhe bërtitëm me sa kishim zë dhe qeshëm e kërcyem me fqinjët tanë," i tha gazetës The Times një grua në Teheran me emrin Sara. Një mjek që humbi djalin e tij kur Garda Revolucionare Islamike rrëzoi gabimisht një avion pasagjerësh ukrainas në vitin 2020 shkroi në rrjetet sociale: "Do ta përballojmë dimrin, pranvera është afër." Në qytetin Shiraz, videot tregonin njerëz "të bashkuar në një brohoritje që zakonisht ruhet për dasma, simbol i gëzimit të pastër."

Është gjithashtu e vërtetë që dhjetëra civilë janë vrarë dhe pati zi publike për Khamenein. Por ata që mbanin zi nuk dolën nën kërcënimin e armëve të regjimit.

Ka pasur një kohë kur zemrat amerikane prekeheshin nga momente si këto, kur kombet e lira, pasi kishin duruar vite provokimesh dhe sulmesh nga tiranë, bashkoheshin për të dhënë drejtësi dhe për të sjellë shpresë. Tani jemi një vend tjetër, më pak naiv, por shumë më pesimist dhe cinik, dhe prandaj më të prirur të pyesim: Çfarë përfitojmë ne nga kjo?

Do të përpiqem t'i përgjigjem kësaj pyetjeje.

Së pari, është gabim të thuhet se Trump-i e futi Amerikën në luftë të shtunën. Ajo që bëri ishte që iu përgjigj një lufte që Irani po e zhvillon kundër Shteteve të Bashkuara që nga viti 1979. Ai bëri luftë kur pushtoi ambasadën tonë në vitin 1979, kur vrau (përmes grupeve të ndërmjetme) qindra ushtarë tanë në Bejrut në vitin 1983 dhe kur furnizoi me bomba artizanale rrugore që vranë ose plagosën mbi 1000 trupa tanë gjatë luftës në Irak. Ai bëri luftë kur kërkoi të vriste ish-zyrtarë të lartë amerikanë, përfshirë John Boltonin, Mike Pompeon dhe, sipas një raporti të vitit 2024 në Politico, vetë Trump-in. Një arsye pse Irani u soll kështu është sepse mendoi se nuk do të paguante ndonjë çmim të madh. Jo më.

Së dyti, Teherani pati një mundësi për të ndryshuar kursin qershorin e kaluar, pas 12 ditësh goditjesh të rënda nga Izraeli dhe një sulmi gjatë natës nga Shtetet e Bashkuara. Në vend të kësaj, nisi të rindërtojë kapacitetet e tij bërthamore dhe të forcojë me shpejtësi forcën e raketave që tani po terrorizon civilë në Tel Aviv, Dubai, Manama dhe Riad, si dhe po synon objektiva ushtarake amerikane në rajon. A do të ishin më të sigurta Shtetet e Bashkuara, bota arabe apo Izraeli nëse do të prisnim një apo dy vjet që Irani të ndërtonte edhe disa mijëra raketa të tjera? Apo pasi Rusia t'i kishte furnizuar regjimit mijëra raketa të avancuara kundërajrore, siç raportoi javën e kaluar The Financial Times se kishte rënë dakord të bënte?

Së treti, Irani nuk ekziston në një boshllëk gjeopolitik: së bashku me Moskën dhe Pekinin, ai është një anëtar kyç i boshtit të autokracive që kërcënojnë botën demokratike.

Të njëjtët liberalë që e kritikojnë Trump-in pse nuk kundërshton me forcë Vladimir Putinin duhet të marrin parasysh se është Teherani që i ka dhënë Rusisë dronët dhe teknologjinë e dronëve që kanë shkatërruar kaq shumë në Ukrainë. Dhe të njëjtët konservatorë që e kritikojnë Trump-in pse po largon burime ushtarake nga Paqësori për luftën në Iran duhet të vërejnë se Irani furnizon fshehurazi Kinën me naftën e saj si pjesë e një partneriteti strategjik 25-vjeçar prej 400 miliardë dollarësh. Nëse Teherani del nga ky bosht, kundërshtarët tanë të mbetur mund të jenë vetëm më të dobët.

Së katërti, është e pamundur të imagjinohet paqe në Lindjen e Mesme pa fundin e këtij regjimi. Nuk është vetëm se Irani ka qenë mbështetësi kryesor i të ashtuquajturit "boshti i rezistencës" që përfshin çdo grup terrorist që kërkoi ta fshinte Izraelin nga harta. Është gjithashtu se asnjë qeveri izraelite nuk do të pranojë kurrë një shtet palestinez që mund të bjerë nën ndikimin e Iranit. Në mënyrë paradoksale, qeveria e kryeministrit Benjamin Netanyahu do ta ketë shumë më të vështirë t'i rezistojë presionit ndërkombëtar për shtetësi palestineze nëse regjimi në Teheran bie dhe Arabia Saudite ofron paqe me Izraelin.

Së pesti, edhe nëse Shtetet e Bashkuara dhe Izraeli nuk arrijnë të ndryshojnë regjimin në Iran, mund të arrijnë objektiva të rëndësishëm strategjikë.

Shtetet e Bashkuara janë më të forta kur diktatorët anti-amerikanë kanë arsye të forta të kenë frikë nga zemërimi ynë: kjo rikthen frikën parandaluese dhe e bën diplomacinë më efektive. Izraeli dhe bota arabe janë më të sigurt kur Irani është më i dobët: vëreni që, të paktën deri tani, Hezbollahu, duke pasur frikë për pozitën e tij në Liban, nuk i është bashkuar luftës kundër Izraelit.

Së fundi, edhe nëse regjimi nuk bie, do të jetë nën presion të madh të brendshëm për të ndryshuar sjelljen e tij si një lëshim pragmatik ndaj realitetit, ashtu siç ka ndodhur në Venezuelë nën Delcy Rodríguez-in, presidenten e saj (shpresojmë) të përkohshme. Kjo mund të mos jetë zgjidhja më e mirë e mundshme. Por është shumë më mirë se ajo që ishte më parë.

Në fund, Shtetet e Bashkuara dhe Izraeli kanë marrë rreziqe të mëdha ushtarake dhe politike për të bërë gjënë e duhur. Dhe kjo nuk është pak. Ata e kanë çliruar botën nga një tiran i urryer dhe nga disa nivele të zyrtarëve të tij po aq të urryer. Është e çuditshme që të njëjtët njerëz që e kritikojnë Trump-in se e ka shkëputur politikën e jashtme amerikane nga vlerat demokratike, tani e kritikojnë se po bën luftë për të avancuar pikërisht ato vlera.

Megjithatë, miliona njerëz të zakonshëm në mbarë botën, jo vetëm në Tel Aviv apo Teheran, por ndoshta edhe në Taipei dhe Talin, do të vënë re se Shtetet e Bashkuara, me gjithë të metat e tyre, ende mbrojnë lirinë.

Kolona ime nuk ka hezituar kurrë të kritikojë as Trump-in dhe as Netanyahu-n. As në të ardhmen nuk do të hezitojë. Por të shtunën, kjo dyshe shumë e kritikuar bëri një veprim të guximshëm dhe të rëndësishëm për botën e lirë. Kjo do të kujtohet edhe pasi zërat kritikë të qetësohen. / New York Times – Syri.net