Pas një vale tjetër trazirash kundër qeverisë, Irani është përfshirë nga një ndjenjë pikëllimi dhe pasigurie për të ardhmen.

Nga Farnaz Fassihi dhe Leily Nikounazar - NYT/

Mësuesit flasin për nxënësit e vrarë dhe qajnë gjatë pushimeve. Studentët e universiteteve po bojkotojnë provimet përfundimtare në nderim të shokëve të rënë. Të rinj e të reja thonë se kanë vështirësi me ndjenjën e fajit të të mbijetuarit.

Mariam, një dizajnere 54-vjeçare, tha se e kap paniku sa herë që djali i saj adoleshent del nga shtëpia, sepse ai kishte miq dhe shokë klase që u qëlluan dhe u vranë gjatë protestave.

"E vërteta është se ndihemi jashtëzakonisht keq," tha ajo. "Nuk kam përjetuar kurrë një dhimbje kolektive dhe një paqëndrueshmëri të tillë. Nuk e dimë çfarë do të ndodhë në orën e ardhshme." Si shumë persona të intervistuar për këtë artikull, Mariam kërkoi të identifikohej vetëm me emrin e saj të parë nga frika e hakmarrjes.

Protestat që kërkonin largimin e sundimtarëve autoritarë klerikë të Iranit kanë përfunduar. Por shumë iranianë thonë se ndjenjat e zemërimit ndaj qeverisë dhe ankthit për të ardhmen janë të pranishme në çdo aspekt të jetës dhe se asgjë nuk duket më normale.

Shtypja e vazhdueshme e qeverisë dhe arrestimet e kundërshtarëve, përfshirë figura të njohura politike nga krahu reformist, shtojnë ndjesinë se përplasja nuk ka përfunduar ende.

Ndërsa udhëheqësit e Iranit përpiqen të shtypin disidencën brenda vendit, ata po përballen me presion edhe jashtë kufijve. Presidenti Trump ka grumbulluar anije luftarake amerikane në ujërat pranë Iranit, të gatshme për të goditur nëse bisedimet mes Uashingtonit dhe Teheranit nuk çojnë në një marrëveshje për të kufizuar aftësitë bërthamore dhe ushtarake të Iranit.

Mësuesit thonë se si ata ashtu edhe nxënësit janë të traumatizuar. Nafiseh, një mësuese gjimnazi 35-vjeçare në kryeqytetin Teheran, tha se gjatë pushimeve ajo dhe mësues të tjerë diskutojnë për kryengritjen dhe qajnë.

"Nxënësit janë jashtëzakonisht të shpërqendruar dhe të frikësuar," tha ajo, duke shtuar: "Në tingullin më të vogël të sirenës së ambulancës ose të një aeroplani, ata dridhen nga frika."

Qeveria iraniane ua ka hedhur fajin për vrasjet qelizave terroriste të lidhura me Shtetet e Bashkuara dhe Izraelin. Ajo pretendon se persona të armatosur u infiltruan në protesta, duke e bërë të nevojshme reagimin e militarizuar të qeverisë, dhe se terroristët vranë shumë nga protestuesit.

Por më shumë se njëqind video dhe imazhe, të verifikuara nga The New York Times, tregojnë shtrirjen e dhunës së qeverisë, përfshirë pamje të forcave të sigurisë me uniformë dhe mbi motorë që qëllojnë drejtpërdrejt ndaj protestuesve të paarmatosur.

Qeveria tha se rreth 3400 persona u vranë, mes tyre 200 fëmijë dhe të mitur dhe 100 studentë, si edhe të paktën 500 oficerë sigurie.

Grupet e të drejtave të njeriut, si HRANA me bazë në SHBA, thonë se të paktën 7000 protestues janë vrarë dhe se numri pritet të rritet ndërsa verifikohen më shumë vdekje.

Numri i madh i viktimave, shumica brenda tri netëve në fillim të janarit, përbën trazirat më vdekjeprurëse në historinë moderne të Iranit, sipas grupeve të të drejtave të njeriut dhe një historiani, dhe ka lënë shumë iranianë të shokuar.

Disa terapistë thonë se po ofrojnë seanca online falas për t'i ndihmuar njerëzit të përballen me situatën.

Psikologët thonë se pacientët e tyre po shfaqin ankth kronik, si edhe zemërim të thellë dhe mosbesim.

"Në javët e fundit, atmosfera emocionale në Iran ka ndryshuar në mënyrë dramatike," shkroi në një email dr. Bita Bavadi, psikologe në Teheran. "Në punën time klinike, vërej një përzierje të fortë zemërimi, frike, pafuqie dhe pikëllimi kolektiv."

Kërcënimi i luftës me Shtetet e Bashkuara, të cilat kanë vendosur anije luftarake pranë ujërave territoriale të Iranit, po shton një tjetër shtresë pasigurie.

Presidenti Trump ka thënë se nëse Irani nuk pranon një marrëveshje që do të pezullonte programin e tij bërthamor dhe do të kufizonte rrezen e raketave, ai do të konsideronte sulme ndaj vendit. Ai ka thënë gjithashtu se ndryshimi i regjimit në Iran do të ishte i dobishëm.

Iranianët, si mbështetës ashtu edhe kundërshtarë të qeverisë, po mendojnë hapur për një luftë të udhëhequr nga Shtetet e Bashkuara dhe për faktin nëse regjimi dhe udhëheqësi i tij suprem, Ajatollah Ali Khamenei, do të mbijetonin.

"Prioritetet e popullit janë të ndryshme nga prioritetet e sundimtarëve," shkroi në rrjetet sociale Mohamad Renany, një klerik që ka folur kundër shtypjes së protestuesve nga qeveria.

"Kur prioriteti i popullit është buka, dhe prioriteti i regjimit janë ideologjitë politike dhe interpretimet ekstreme të besimeve të veta, lind një përplasje serioze mes popullit dhe regjimit," shtoi ai.

Disa iranianë thonë se janë aq të zemëruar dhe të pashpresë për ndryshime nga brenda, saqë mbështesin ndërhyrjen ushtarake të SHBA-së për t'i çliruar nga ky regjim.

Të tjerë thonë se janë kundër luftës, sepse ajo mund të sjellë edhe më shumë paqëndrueshmëri, zhvendosje dhe dhunë.

Kamran, një biznesmen 49-vjeçar, tha se dhuna që kishte parë gjatë protestave i kishte ndryshuar pikëpamjet për luftën.

"Pas masakrës, shumë prej nesh ndihen si pre në duart e një grabitqari, jo si njerëz që jetojnë nën sundimin e një qeverie," tha ai. "Prandaj sytë tanë janë nga qielli, duke shpresuar që bombat t'i vrasin ata dhe Irani të jetë i lirë."

Elaheh, 52 vjeçe nga Teherani, tha në një intervistë se, edhe pse kundërshtonte sundimtarët klerikë, ishte kundër ndërhyrjes ushtarake të huaj dhe nuk besonte se demokracia vjen me bomba.

"Kemi mjaft probleme," tha ajo. "Nuk mund të përballojmë një luftë që mund të shkatërrojë infrastrukturën tonë, të ndajë vendin dhe të vrasë edhe më shumë njerëz."

Ekonomia e Iranit, tashmë në gjendje të rëndë për shkak të sanksioneve ndërkombëtare dhe korrupsionit, ka marrë goditje të tjera që nga fillimi i kryengritjes në fund të dhjetorit. Monedha ka rënë në pikiatë dhe mbyllja e internetit nga qeveria ka dëmtuar tregtinë.

Reza Alefnasb, kreu i sindikatës së punonjësve të tregtisë elektronike, i tha mediave iraniane se ata që jetojnë nga puna online kanë përjetuar një rënie prej 80 për qind të të ardhurave. Ai shtoi se kombinimi i ndërprerjeve të vazhdueshme të internetit dhe pasigurisë për luftën po i bën iranianët të shpenzojnë më pak për gjëra jo të domosdoshme.

Sattar Hashemi, ministri i telekomunikacionit, u tha mediave iraniane javën e kaluar se humbjet nga biznesi digjital arrijnë në 3 milionë dollarë në ditë dhe se ekonomia e vendit në tërësi po humbet 35 milionë dollarë në ditë që nga kryengritja.

Shumë pronarë të bizneseve të vogla që merren me artizanat, pastiçeri, modë dhe muzikë iu drejtuan rrjeteve sociale javën e kaluar duke iu lutur njerëzve të bënin blerje që ata të mund të mbijetonin. Disa prej tyre thanë se e kishin pezulluar punën nga respekti për protestuesit e vrarë, por shtuan se kjo nuk është e qëndrueshme.

Reza Badri punon si kontabilist në një dyqan mobiliesh. Ai tha në një intervistë se shitjet kanë rënë pothuajse në zero gjatë muajit të fundit dhe se pronarët po largojnë punëtorë dhe po zvogëlojnë prodhimin. Në një postim në rrjetet sociale, ai pyeti nëse dikush mund ta lidhte me eksportues jashtë Iranit.

"Vrasja e kaq shumë bashkëkombësve të mi, shumë prej tyre të moshës sime, dhe çmimet marramendëse po na lodhin mendërisht, emocionalisht dhe fizikisht," tha zoti Badri.

Sephideh, 35 vjeçe, mësuese e anglishtes në Teheran, tha në një intervistë se klasat e saj virtuale janë anuluar plotësisht për shkak të ndërprerjeve të internetit dhe se nuk ka pasur të ardhura prej më shumë se një muaji.

"Qaj pothuajse çdo ditë dhe ndihem sikur jam në gjendjen më të brishtë të mundshme," tha ajo. "Në të njëjtën kohë, ndiej edhe zemërim." / New York Times – Syri.net