Vendet arabe të Gjirit kanë qenë duke parë me nervozizëm Iranin fqinj, të përfshirë nga protestat mbarëkombëtare. Presidenti i Shteteve të Bashkuara, Donald Trump, ka kërcënuar me veprime ushtarake kundër Teheranit - një veprim që shumë fuqi të Gjirit kanë frikë se do ta zhyste rajonin në kaos.

Prapa skenave, Arabia Saudite thuhet se ka lobuar tek administrata amerikane që të përmbahet nga sulmi ndaj Iranit, ndërsa Katari dhe Omani janë përqendruar në komunikimin diplomatik midis zyrtarëve iranianë dhe amerikanë. Të tre vendet kaluan në një diplomaci të nivelit të lartë për të ulur tensionet, pasi raportet e së mërkurës sugjeruan se kontakti midis Uashingtonit dhe Teheranit ishte ndërprerë, duke ngritur frikën se një sulm ishte i afërt, thanë vëzhguesit.

 “Ata ishin të gjithë të shqetësuar sepse të gjitha kanalet tradicionale [midis SHBA-së dhe Iranit] nuk po shfrytëzoheshin, të paktën nga pala amerikane”, tha Anna Jacobs Khalaf, një analiste e Gjirit dhe bashkëpunëtore jo-rezidente në Institutin e Shteteve Arabe të Gjirit.

“Zyrtarët e Këshillit të Bashkëpunimit të Gjirit nuk i dinin cilat ishin qëllimet e SHBA-së”, tha Muhanad Seloom, profesor asistent në studimet kritike të sigurisë në Institutin e Dohas për Studime Pasuniversitare.

Përhapje rajonale

Tensionet u përshkallëzuan pasi Trump kërcënoi vazhdimisht me veprime ushtarake në Iran, për shkak të gjakderdhjes që po ndodh atje. Autoritetet në Iran thonë se më shumë se 100 anëtarë të forcave të sigurisë janë vrarë në përleshjet me protestuesit, ndërsa aktivistët e opozitës thonë se numri i vërtetë përfshin më shumë se 1,000 protestues, që nga shpërthimi i demonstratave në fund të dhjetorit. Al Jazeera nuk mund t'i verifikojë në mënyrë të pavarur këto shifra.

Trump u bëri thirrje iranianëve të marrin kontrollin e institucioneve shtetërore, duke premtuar se "ndihma është në rrugë". Ndërsa nuk ishte e qartë se çfarë lloj sulmi po shqyrtonte, komentet e tij e lanë rajonin të përgatitej për një përshkallëzim.

Vendet arabe të Gjirit kanë frikë se një sulm ushtarak ndaj Iranit mund të prishë çmimet e naftës, të shkatërrojë reputacionin e tyre si strehë të sigurta për biznesin dhe të shkaktojë një hakmarrje iraniane në tokën e tyre.

Nuk do të ishte hera e parë. Në vitin 2019, Huthët e mbështetur nga Irani në Jemen sulmuan objektet e naftës të Arabisë Saudite, duke ulur përkohësisht prodhimin e naftës saudite. Qershorin e kaluar, Teherani sulmoi bazën ajrore Al Udeid të Katarit, e cila strehon trupa amerikane, pasi SHBA-të goditën një objekt të rëndësishëm bërthamor në Iran.

Irani dha paralajmërime të mjaftueshme se do ta kryente sulmin, i cili shënoi fundin e luftës 12-ditore midis Izraelit dhe Iranit, megjithatë krijoi një precedent. Dhe ndërsa ai konflikt dobësoi aftësitë ushtarake të Iranit, Republika Islamike ende ka një arsenal për të dëmtuar interesat e SHBA-së në rajon.

 “Irani ka raketa balistike, raketa supersonike dhe grupe milicie përreth, kështu që nëse u jepet një arsye për të sulmuar, ata do ta bëjnë këtë”, tha Seloom.

Të mërkurën, një zyrtar i lartë iranian i tha Reuters se Teherani kishte paralajmëruar vendet e rajonit, nga Arabia Saudite dhe Emiratet e Bashkuara Arabe deri në Turqi, se bazat amerikane në ato vende do të sulmoheshin, nëse SHBA-të synonin Iranin. Kjo u pasua nga tërheqja e një pjese të personelit nga baza ajrore Al Udeid.

Duke folur me gazetarët në Shtëpinë e Bardhë më vonë të mërkurën, Trump tha se kishte marrë informacion se “vrasjet në Iran po ndalen, janë ndalur… dhe nuk ka plan për ekzekutime”. Ndërsa disa e interpretuan këtë si një hap drejt uljes së tensioneve, presidenti amerikan nuk e përjashtoi veprimin ushtarak.

Pasoja të paparashikuara

Çdo anëtar i Këshillit të Bashkëpunimit të Gjirit ka një histori të ndryshme me Iranin, por të gjithë kanë frikë se çfarë do të ndodhë më pas dhe kush do ta mbushë boshllëkun, nëse Udhëheqësi Suprem Ali Khamenei zëvendësohet ose i gjithë sistemi shembet papritur, thonë ekspertët.

Rënia e Irakut pas pushtimit të udhëhequr nga SHBA-të në vitin 2003 dhe kaosi që pasoi - duke përfshirë një luftë civile vdekjeprurëse, forcimin e al-Kaedës dhe shfaqjen përfundimtare të ISIS (ISIS) - është një përvojë që vendet e Gjirit Arab nuk duan ta shohin të përsëritet në një vend me një popullsi prej më shumë se 90 milionë banorësh, një arsenal armësh në dispozicion dhe një rrjet aleatësh të dobësuar, por ekzistues në rajon.

“Ata mund të duan ta shohin lidershipin iranian të dobësuar, por të gjithë janë më të shqetësuar për një skenar kaosi dhe pasigurie, dhe mundësinë e ardhjes në pushtet të elementëve më radikalë atje”, tha Khalaf.

Katari, Kuvajti dhe Omani kanë gjetur rrugën e tyre për të ekzistuar me fqinjin e tyre në bregun verior të Gjirit - Doha madje ndan me Teheranin rezervuarin më të madh të gazit natyror në botë.

Dubai i Emirateve të Bashkuara Arabe është gjithashtu një port kyç për tregtinë me Iranin, dhe të dy vendet gëzojnë një partneritet të fortë ekonomik. Prandaj, Emiratet e Bashkuara Arabe do të vuanin shumë nga trazirat në Iran ose një sulm ndaj tokës së tyre. Megjithatë, zyrtarët e Emirateve të Bashkuara Arabe kanë heshtur javën e kaluar, duke u divergjuar nga vendet e tjera të GCC-së, duke u afruar me Izraelin dhe duke marrë qëndrime të ndryshme në Sudan dhe Jemen.

Arabia Saudite dhe Irani kanë qenë prej kohësh armiq të përbetuar, por vitet e fundit rivaliteti është shndërruar në një marrëdhënie pragmatike, të bazuar në mbajtjen hapur të kanaleve të komunikimit dhe parandalimin e përshkallëzimit të situatës me njëri-tjetrin.

Riadi është veçanërisht i kujdesshëm ndaj destabilizimit rajonal, ndërsa Mbretëria po ndërmerr një sërë reformash ambicioze ekonomike për të diversifikuar varësinë e saj nga nafta dhe për të nxitur sektorin e turizmit - qëllime që kërkojnë stabilitet në vend dhe në rajonin e gjerë.

“[Arabia Saudite] nuk ndihet aspak rehat me ndryshimin e regjimit askund – është radikal dhe ekstrem dhe rezultatet janë të pasigurta dhe të rrezikshme”, shtoi Khalaf.

“Qëllimi ynë është të arrijmë stabilitet dhe qetësi, në mënyrë që të mund t’i drejtojmë burimet tona drejt ndërtimit të një të ardhmeje më të mirë për popullin tonë”, tha të enjten Ministri i Shtetit për Punët e Jashtme i Arabisë Saudite, Adel Al-Jubeir.

Megjithatë, Khaled Batarfi, një analist politik saudit, tha se Riadi do të mirëpriste ndryshimet në Iran, veçanërisht nëse ato janë graduale, duke sjellë një lidership të gatshëm të kufizojë programet e tij bërthamore dhe raketore, dhe një lidership që është më pak kundër SHBA-së.

«Por një ndryshim i papritur, si një ndryshim regjimi me rrezikun e shpërbërjes së vendit, nuk do të jetë i mirë për askënd», tha Batarfi. «I gjithë rajoni është në flakë dhe nuk kemi nevojë të shtojmë një zjarr tjetër në dyert tona»./ Al Jazeera.