Votuesit kilianë do të zgjedhin mes një komunisti të shpallur dhe një kandidati të frymëzuar nga Donald Trump për presidentin e ardhshëm, kur të votojnë të dielën. Sondazhet tregojnë se José Antonio Kast, 59 vjeç, i ngjashëm me Trump-in, pritet të fitojë lehtësisht ndaj Jeanette Jara-s. Ngjashmëritë e Kast-it me presidentin amerikan janë të shumta. Ai ka paralajmëruar emigrantët pa dokumente se kanë kohë deri në ditën e inaugurimit të tij për të "ikur vullnetarisht". Ka premtuar të ndërtojë mure, gardhe dhe madje edhe hendekë në kufijtë e Kilit për të ndalur emigrantët. Madje, partinë që themeloi në vitin 2019 e quajti Partia Republikane e Kilit.

Nëse fiton, fitorja e tij do të jetë pjesë e një ndryshimi më të gjerë rajonal, pasi votuesit në mbarë Amerikën Latine po refuzojnë politikat e majta. Rritja e konservatorizmit është nxitur pjesërisht nga dështimet e mëdha të politikave të majta, të cilat në rastet më ekstreme i kanë çuar vendet në kolaps ekonomik. Në zgjedhjet e tetorit në Bolivi, votuesit larguan nga pushteti partinë socialiste pas gati 20 vitesh. Kandidati zyrtar i Lëvizjes Drejt Socializmit nuk mori as katër për qind të votave. Udhëheqësit e partisë dështuan të investonin në sektorin e gazit natyror, një nga eksportet kryesore të vendit, dhe prodhimi filloi të bjerë. Inflacioni ishte rritur mbi 20 për qind.

Evo Morales, themeluesi i saj, është strehuar në një komunitet rural që kultivon koka, ndërsa përballet me akuza për përfshirje seksuale me një të mitur. Ai i mohon akuzat. Parti të majta në Argjentinë dhe Venezuelë kanë mbikëqyrur katastrofa të ngjashme ekonomike. Tetë milionë venezuelas kanë ikur nga kriza e vendit të tyre, migrimi më i madh masiv në historinë e Hemisferës Perëndimore. Gjatë vitit të kaluar, partitë liberale kanë humbur zgjedhje parlamentare në Argjentinë dhe zgjedhje presidenciale në Ekuador dhe Honduras. Votuesit në shtetin e vogël ishullor të Karaibeve, Saint Vincent dhe Grenadines, sapo shkarkuan kryeministrin e tyre prej më shumë se 20 vitesh, Ralph Gonsalves, i njohur për shumëkënd si "Shoku Ralph".

E djathta duket e mirëpozicionuar për të marrë pushtetin në Brazil, Kolumbi dhe Peru në vitin 2026. Një fushatë ushtarake e vazhdueshme e SHBA-së në Karaibe mund të detyrojë përfundimisht Nicolas Maduron, diktatorin e majtë të Venezuelës, të largohet nga pushteti. Ndryshimi politik është ndihmuar edhe nga interesi i ripërtërirë i Shtëpisë së Bardhë për rajonin. Një ndihmë nga Trump, në formën e një pakete shpëtimi prej 20 miliardë dollarësh, duket se e ndihmoi Javier Milein e Argjentinës të fitojë zgjedhjet parlamentare në tetor, pavarësisht rënies në sondazhe dhe akuzave për korrupsion.

Trump dhe Marco Rubio, sekretari i tij i shtetit, mbështetën hapur kandidatët e djathtë në Ekuador dhe Honduras para zgjedhjeve presidenciale. Kandidati i tyre në Ekuador fitoi. Në Honduras, numërimi i votave vazhdon, por partia e majtë në pushtet duket se do të dalë e treta. Ky ndryshim vjen edhe sepse votuesit po i japin gjithnjë e më shumë përparësi luftës kundër krimit dhe korrupsionit, para çështjeve si pabarazia dhe lëvizshmëria sociale. Sipas Clifford Young-ut, president i sondazheve në Ipsos Public Affairs, konservatorët pothuajse gjithmonë fitojnë në këto tema.

Në El Salvador, Nayib Bukele, presidenti i djathtë, ka udhëhequr një goditje të ashpër kundër krimit të organizuar, duke burgosur pothuajse 2 për qind të popullsisë. Krimi i dhunshëm ka rënë ndjeshëm dhe vendi, dikur i mbushur me banda, është kthyer në një nga më të sigurtit në rajon. Në kontrast, kur një vrasës i mitur qëlloi tri herë një senator kolumbian në qershor, ai mori vetëm shtatë vjet burg për shkak të ligjeve të buta për të miturit. Rasti çoi në thirrje për reforma, por presidenti i majtë Gustavo Petro nuk ka mbështetur publikisht ndonjë ndryshim.

E djathta ka qenë gjithashtu më e aftë ta paraqesë veten si "jashtë sistemit", në një kohë kur, sipas Young-ut, ekziston një besim i përhapur se partitë dhe politika janë të kalbura dhe nuk funksionojnë më për njerëzit e zakonshëm. Sipas Christine Wade-it, politologe në Washington College, "partia politike më e pëlqyer është asnjë parti politike". Si Trump, disa kanë përqafuar sjellje teatrale dhe nuk janë shmangur nga gjuha e drejtpërdrejtë. Disa ia atribuojnë ngritjen e tyre aftësisë në rrjetet sociale.

Në Kolumbi, një sondazh i fundit tregoi se Abelardo de la Espriella, një i sapoardhur në politikë, po kryeson mes kandidatëve opozitarë për t'u përballur me partinë e majtë në pushtet majin e ardhshëm. 47-vjeçari mban një mjekër të rregulluar me kujdes, të ngjashme me atë të Bukeles dhe shpesh përdor syze firmato. Në çdo paraqitje publike, video online, madje edhe gjatë intervistave live në radio dhe TV, ai përshëndet duke bërtitur "qëndrojmë të fortë për atdheun!". Ai e ka quajtur Petron "trafikant droge" dhe "kriminel".

Sipas Wade-it, mungesa e besimit te partitë ka sjellë politikën e bazuar te personalitetet. Disa, si Bukele në El Salvador, kanë arritur ta ripërkufizojnë veten si figura jashtë sistemit, edhe pse kanë pasur karrierë të gjatë në politikën tradicionale. Ka edhe përjashtime nga ky kthim djathtas. Claudia Sheinbaum, presidentja e majtë e Meksikës, është një nga udhëheqëset më popullore të rajonit. Dhe megjithëse ka një prirje për të zgjedhur udhëheqës miqësorë ndaj SHBA-së, votuesit në Ekuador refuzuan në nëntor ndikimin e mëtejshëm amerikan, duke hedhur poshtë një propozim për vendosjen e bazave ushtarake amerikane.

Por në përgjithësi, lavjerrësi politik në Amerikën Latine është lëkundur fort djathtas. Edhe pse një ditë mund të kthehet mbrapsht, për momentin janë konservatorët ata që po kapin çastin… dhe pushtetin. / The Telegraph – Syri.net