Çfarë është avioni luftarak F-35 dhe pse e dëshiron Arabia Saudite atë?

Princi i Kurorës së Arabisë Saudite, Mohammed bin Salman, po viziton Shtetet e Bashkuara, ku është takuar me Presidentin Donald Trump në Shtëpinë e Bardhë.

Udhëtimi – i pari i princit të kurorës që nga viti 2018 – është një shenjë e marrëdhënies së fortë midis Arabisë Saudite dhe administratës Trump.

Dëshmi për këtë është shitja e planifikuar e deri në 48 avionëve luftarakë F-35 Arabisë Saudite, diçka që mbretëria e ka ndjekur prej vitesh, por që administratat e mëparshme amerikane kanë refuzuar ta bëjnë - pjesërisht për shkak të kundërshtimit nga Izraeli.

Pse Arabia Saudite është e etur të blejë F-35? Dhe pse SHBA-të kanë ndryshuar qëndrimin e tyre për shitjen? Ja çfarë duhet të dini.

Çfarë është një F-35?

F-35 i referohet një familjeje avionësh luftarakë sulmues të padukshëm të prodhuar nga kompania amerikane e hapësirës ajrore Lockheed Martin. Faqja e saj zyrtare e internetit e paraqet F35 Lightning II - për t'i dhënë avionit emrin e plotë - si "Avioni Luftarak Më i Avancuar në Botë".

Si një avion luftarak i fshehtë, është projektuar për të shmangur zbulimin nga radari dhe teknologjitë e tjera. Më pas mund të përdorë aftësitë e tij të sulmit për të sulmuar mbrojtjen dhe avionët luftarakë të armikut përpara se ata të jenë nisur, duke vendosur kështu epërsi ajrore në çdo konflikt të caktuar nëse ka sukses.

Disa vende janë partnere me SHBA-në kur bëhet fjalë për prodhimin e F-35, duke përfshirë Australinë, Kanadanë, Italinë, Danimarkën, Holandën, Norvegjinë dhe Mbretërinë e Bashkuar. Ato ose prodhojnë pjesë të caktuara të avionëve luftarakë ose kanë objekte ku montojnë avionët që do të përdorin qeveritë e tyre.

Cilat janë llojet e ndryshme të avionëve F-35?

F-35A është varianti më i zakonshëm, në pronësi të numrit më të madh të vendeve. Mund të ngrihet dhe të ulet në një pistë të rregullt. Armët dhe karburanti i F-35A janë të brendshme, brenda trupit të avionit, për të ruajtur aftësitë e tij të fshehtësisë.

F-35I “Adir” është një F-35A i personalizuar në pronësi të Izraelit. Ai përfshin teknologji të zhvilluara nga Izraeli për të përmirësuar aftësitë e tij të fshehtësisë, duke përfshirë sistemet e bllokimit dhe të mashtrimit. Është modifikuar gjithashtu me rezervuarë të jashtëm karburanti për ta mundësuar atë të fluturojë në misione më të gjata pa pasur nevojë të furnizohet me karburant. Izraeli ka siguruar lejen e SHBA-së për të modifikuar sistemin kryesor operativ të avionit për të lejuar instalimin e armëve lokale izraelite.

F35-B përdoret nga Italia, Japonia, Singapori, Mbretëria e Bashkuar dhe SHBA-ja. Është i aftë të ulet si një helikopter dhe të ngrihet në ajër me një kohë shumë të shkurtër fluturimi, duke e bërë atë një mundësi të mirë për të operuar nga pista shumë të shkurtra fluturimi. Edhe pse është pak më i vogël se F35-A, është më i rëndë dhe ka kapacitet të reduktuar të karburantit dhe armëve.

F35-C është një avion supersonik i Marinës Amerikane, që përdoret për operacione të fshehta me rreze të gjatë veprimi. Është përshtatur për përdorim në transportuesit e avionëve.

Pse janë të veçantë këta luftëtarë?

Prodhuesi i F-35, Lockheed Martin, e përshkruan avionin luftarak si “avionin luftarak më vdekjeprurës, më të mbijetueshëm dhe më të lidhur në botë”.

Pjesa më e madhe e reputacionit të aeroplanit për superioritet në ajër, vjen nga kombinimi i tij i fshehtësisë, sensorëve të përparuar dhe informatikës me shpejtësi të lartë në një platformë të vetme.

Është projektuar për të zvogëluar zbulimin dhe për të mbledhur më shumë informacion mbi mjedisin përreth sesa gjeneratat e mëparshme të avionëve luftarakë, duke i furnizuar të dhënat nga një suitë kamerash 360 gradë dhe sensorë të tjerë direkt pilotit.

Për ushtritë që investojnë në avionë luftarakë, kjo përfaqëson një ndryshim të rëndësishëm në mënyrën se si përdoret fuqia ajrore - duke i kushtuar më pak rëndësi shpejtësisë dhe më shumë identifikimit të kërcënimeve së pari, ndarjes së këtij informacioni në të gjithë forcën dhe koordinimit të sulmeve me asete të tjera.

Kush i ka F-35-at?

Pse i do Arabia Saudite ata?

Arabia Saudite është tashmë një blerës kryesor i armëve amerikane, dhe ka qenë i tillë për dekada të tëra. Por nuk ka qenë në gjendje të hyjë në programin F-35.

Ndryshimi i kësaj do t’i lejonte Arabisë Saudite të përmirësonte forcën e saj ajrore dhe të forconte pozicionin e saj në Lindjen e Mesme. Ndërsa marrëdhëniet aktualisht janë pozitive me Iranin, Riadi dhe Teherani më parë i kanë ndërprerë lidhjet dhe e kanë konsideruar njëri-tjetrin si kërcënime.

Arabia Saudite ka luftuar edhe më parë kundër rebelëve Huthi në Jemen. Ky konflikt që ende nuk është zgjidhur dhe, ndonëse aktualisht i ftohtë, mund të nxehet përsëri në vitet e ardhshme.

A do t’i shesë SHBA-ja avionë F-35 Arabisë Saudite?

Kongresi Amerikan ka fuqinë të refuzojë shitjet e armëve, edhe nëse ato autorizohen nga presidenti, dhe mund të zgjedhë ta bëjë këtë.

Por Trump e ka bërë të qartë qëndrimin e tij dhe e ka përsëritur në paraqitjen e tij me Princin Mohammed para shtypit në Shtëpinë e Bardhë të martën, se donte të vazhdonte me shitjen.

Ai i hodhi poshtë kritikat ndaj Arabisë Saudite dhe princit të kurorës, veçanërisht për vrasjen e gazetarit saudit Jamal Khashoggi në vitin 2018, e cila kishte qenë një burim i madh tensioni midis dy vendeve për vite me radhë, veçanërisht nën administrimin e ish-presidentit amerikan Joe Biden.

Dhe ai gjithashtu nuk tregoi respekt ndaj politikës së sigurisë amerikane të “avantazhit ushtarak cilësor”, e cila thotë se Izraeli duhet të ketë gjithmonë armë më superiore sesa fqinjët e tij në Lindjen e Mesme.

Trump tha të martën se Arabia Saudite do të kishte të njëjtat avionë F-35 që ka Izraeli, duke shkuar kundër politikave dekada të tëra - edhe pse Riadi vazhdon të refuzojë të nënshkruajë Marrëveshjet e Abrahamit dhe të krijojë zyrtarisht lidhje me Izraelin./ Al Jazeera.