Si e shtyu Trump - Netanyahun të nënshkruante planin e paqes

Dy javë para se të shkonte në SHBA për të negociuar një plan për t'i dhënë fund luftës në Gaza, kryeministri Benjamin Netanyahu doli përpara mbështetësve të tij të ekstremit të djathtë në një vendbanim izraelit në Bregun Perëndimor të pushtuar dhe bëri një zotim.

«Nuk do të ketë shtet palestinez», tha ai. «Ky vend është i yni».

Tani, i ulur në një dhomë hoteli në Nju Jork me këshilltarët e tij më të ngushtë dhe bashkëbiseduesit amerikanë, ai po shikonte një draft dokument për një plan paqeje të mbështetur nga Donald Trump që përfundonte me të kundërtën: një “rrugë të besueshme”, sado e paqartë, drejt një shteti të ardhshëm palestinez.

«Gjembi ishte në bisht», tha një person i informuar për takimin. «Ndihej si një tradhti e fundit».

Nuk ishte e vetmja goditje. Dokumenti i draftit të Trump ishte rezultat i një raundi të furishëm lobimi nga Katari, Arabia Saudite dhe vende të tjera arabe dhe myslimane me ndikim, që gjithashtu shfrytëzoi zemërimin e presidentit për sulmin e Izraelit më 9 shtator, që synonte negociatorët politikë të Hamasit në Doha.

Shtytja diplomatike u ndihmua gjithashtu nga ndikimi i ripërtërirë i dhëndrit të Trump, dhe ish-i dërguarit të Lindjes së Mesme, Jared Kushner.

Qëllimi i tyre, thanë njerëzit e përfshirë në proces, ishte t’i përmbushnin presidentit amerikan ambiciet e dyfishta politike dhe personale.

Trump donte të siguronte lirimin e 48 pengjeve izraelite të mbajtura nga Hamasi, t'i jepte fund luftës në Gaza dhe gjithashtu të mbante gjallë ëndrrën e tij për të ndërmjetësuar një afrim të madh midis Izraelit dhe Arabisë Saudite.

Koha nuk ishte arbitrare, thanë dy zyrtarë izraelitë të përfshirë në bisedime.

Trump e bëri të qartë se donte që lufta të mbaronte deri në përvjetorin e dytë të sulmit të Hamasit ndaj Izraelit më 7 tetor 2023, i cili shkaktoi konfliktin. Çmimi Nobel për Paqen, të cilin Trump e lakmon, do të shpallet gjithashtu këtë muaj.

“Që në fillim, Trump e kuptoi se pengjet janë çelësat që hapin të gjitha dyert në Lindjen e Mesme”, tha një ish-diplomat izraelit, i cili bashkëpunoi me Uashingtonin në emër të familjeve të pengjeve.

Trump ishte takuar me pengjet e liruara, i njihte disa me emër dhe kishte ndjekur procesin e rikuperimit të tyre nga muajt e kaluar në robëri - një lidhje personale që e tejkalonte shumë atë të Netanyahut. I dërguari i Trump, Steve Witkoff, u dërgon mesazhe rregullisht familjeve që presin të dashurit e tyre.

Por, për t’i nxjerrë të gjithë pengjet menjëherë dhe për të vënë në lëvizje planin e tij të madh për Lindjen e Mesme, Trump kishte nevojë që Netanyahu të bënte lëshime dhe një plan pas luftës.

Kjo ishte e nevojshme jo vetëm për të bindur Hamasin - për të cilin pengjet janë i vetmi burim i vërtetë ndikimi - por edhe për të qetësuar aleatët e Uashingtonit në Gjirin Persik, të cilët Netanyahu i kishte armiqësuar me agresivitetin e Izraelit në të gjithë Lindjen e Mesme.

Ndër më me ndikim ishte Katari, i cili strehon zyrën politike të Hamasit dhe ka qenë qendror në dy vjet përpjekjesh ndërmjetësimi, thanë njerëz të përfshirë në negociata. Sulmi i Izraelit ndaj Dohas, një aleat i SHBA-së, pikërisht kur Hamasi po studionte një propozim për armëpushim nga Witkoff, e zemëroi Trumpin.

Në fakt, kur Netanyahu më në fund arriti në Shtëpinë e Bardhë më 29 shtator — disa ditë pasi Trump ua kishte prezantuar tashmë planin e tij të paqes udhëheqësve arabë — presidenti i dha një receptor telefoni dhe e dëgjoi Netanyahun, teksa i kërkonte falje me përulësi kryeministrit të Katarit.

Sulmi ndaj Katarit "në fakt hapi derën për të gjitha këto", tha një ish-zyrtar amerikan i cili mban kontakte me udhëheqësit në Lindjen e Mesme.

Sulmi ishte poshtërues për Trumpin, por “i lejoi atij të thoshte, ‘ju djema e keni bërë gabim, dhe unë po ju liroj me kusht që këtu, dhe kam mbaruar’”, tha zyrtari, duke e karakterizuar në mënyrë satirike faljen e mëvonshme të Netanyahut drejtuar Katarit në Zyrën Ovale si “një video pengjesh”.

Ndërsa Netanyahu dhe ekipi i tij u përpoqën të zbehnin disa elementë të atij që u bë plani 20-pikësh i paqes i Trump - veçanërisht referenca për një shtet palestinez - një ekip teknik i Katarit ishte ulur jo shumë larg në Shtëpinë e Bardhë, tha një person i njohur me ngjarjet.

«Ishte e pamundur të ndryshoja më shumë se disa fjalë këtu e atje», tha një person i dytë që lexoi draftet e planit.

Për shembull, Netanyahu dhe negociatorët e tij kishin kërkuar një lëshim të madh - një mundësi për t'u rikthyer në luftime nëse Izraeli do të vendoste se Hamasi kishte shkelur ndonjë klauzolë të marrëveshjes.

Ekipit iu tha, me terma të qarta, "të ndalonte së kërkuari për boshllëqe ligjore". Vetë Trumpi u kishte garantuar [arabëve] se Izraeli nuk do ta fillonte përsëri luftën", tha personi. Ky premtim u verifikua nga një person i dytë i njohur me bisedat midis Shtëpisë së Bardhë dhe zyrtarëve arabë.

Dhe kështu të vendosura midis legalizmit të thatë të planit të paqes ishin propozime që do të ishin anatemë për partitë e ekstremit të djathtë dhe mesianike që mbështesin koalicionin e Netanyahut dhe të cilat janë zotuar të dëbojnë palestinezët nga Gaza dhe ta rivendosin atë me hebrenj.

Tani, dokumenti përjashtonte zhvendosjen me forcë dhe thoshte se banorët e Gazës do të ishin të lirë të largoheshin nga enklava e rrethuar dhe të ktheheshin kur të donin. Luftëtarëve të Hamasit mund t'u jepej amnisti nëse do të dorëzonin armët dhe do të pranonin "bashkëjetesë paqësore", në vend që të ndiqeshin deri në vdekje.

Izraeli jo vetëm që nuk do të lejohej të pushtonte ose aneksonte Gazën, por nuk do të mund të ndërtonte vendbanime atje. OKB-ja, e urryer nga Netanyahu, do të lejohej të kthehej për të ushqyer palestinezët e uritur nga bllokada e Izraelit.

Megjithatë, dokumenti i Netanyahut kishte mjaftueshëm për të shpëtuar fytyrën. Hamasit do t’i ndalohej të hynte në qeverisjen palestineze. Luftëtarët e tij do të çarmatoseshin dhe Rripi do të demilitarizohej.

Një komitet teknokratësh palestinezë dhe një organ mbikëqyrës ndërkombëtar i kryesuar nga Trump do të drejtonin përkohësisht Gazën, jo Autoriteti Palestinez, i cili administron pjesë të Bregut Perëndimor. Një forcë ndërkombëtare do të ofronte siguri.

Por më e rëndësishmja, thanë dy zyrtarë izraelitë, ishte gjuha që përdori Trump kur e njoftoi atë - nëse Hamasi e refuzonte marrëveshjen, tha ai, "Izraeli do të kishte mbështetjen time të plotë për të përfunduar punën e shkatërrimit të kërcënimit të Hamasit".

Duke qëndruar pranë tij, Netanyahu dukej i përmbajtur. Ai ishte përballur dhe i kishte tejkaluar tre presidentë amerikanë - Bill Clinton, Barack Obama dhe Joe Biden.

Tani ai përballej me një presion të madh nga presidenti, të cilin me besim e kishte deklaruar si “mikun më të madh që Izraeli ka pasur ndonjëherë në Shtëpinë e Bardhë”.

Edhe pse Trump i ka shqetësuar prej kohësh aleatët e SHBA-së me qasjen e tij transaksionale ndaj politikës dhe vendimmarrjen e paqëndrueshme, Netanyahu e kishte parë udhëheqësin amerikan dhe bazën e tij politike pro-Izraelit si burime të besueshme mbështetjeje.

Por në fillim të këtij viti, Trump e habiti me njoftimin se SHBA-të kishin zhvilluar bisedime indirekte me Iranin, dhe më pas e turpëroi duke i kujtuar se Izraeli mbështetej nga miliarda dollarë ndihmë amerikane.

“Rregulli i përgjithshëm është që interesat e Donald Trump vijnë të parat”, tha Michael Oren, një ish-ambasador izraelit në SHBA.

Përpara Trump, Netanyahu zgjeroi marrëveshjet pavarësisht kundërshtimeve të Obamës dhe ngadalësoi bisedimet e paqes nën Clinton. Duke iu referuar kërkesave të Bidenit për zhvillimin e luftës në Gaza, Oren shtoi: “Dhe me presidentin Biden i cili tha në mënyrë të famshme mos, mos, mos - dhe Izraeli e bëri.”

«Por me Donald Trumpin, kur ai thotë jo, atëherë ti nuk e bën», tha Oren. «Dhe tani ky është rregulli [edhe për] Izraelin».

Ai vuri në dukje publikun e mbushur me fjalë të ashpra që qortoi presidentin kur Izraeli bombardoi Iranin lindor pasi Trump shpalli një armëpushim që i dha fund një lufte 12-ditore midis armiqve rajonalë në qershor.

Disa ditë pas vizitës së tij në Shtëpinë e Bardhë, ku Netanyahu qëndroi përkrah Trump dhe tha se e mbështeste planin, atmosfera u përkeqësua përsëri për kryeministrin izraelit.

Në vendin e tij, ai i kishte shitur propozimet e Trump si një fitore për Izraelin - një opsion "merre ose lëre" për Hamasin, me bekimin e SHBA-së për Izraelin për të shkatërruar grupin militant si koston e refuzimit.

Por të premten, kur Hamasi zgjodhi me kujdes pjesën e marrëveshjes që i pëlqente më shumë Trumpit - lirimin brenda 72 orëve të të gjithë robërve të mbetur, të gjallë dhe të vdekur - ndërsa anashkaloi elementët më të diskutueshëm, Netanyahu e gjeti veten në qoshe.

“Papritmas, ndodhi një ndryshim themelor në situatë. Më parë, Hamasi kishte tre zgjedhje - mund të dorëzohej, mund të hiqte dorë nga terrori ose mund të vdiste”, tha Oren. “Tani, ka një zgjedhje të katërt - të negociojë. Dhe ndërsa ata negociojnë, Izraeli ka dritë të kuqe.”

Menjëherë pas deklaratës së Hamasit, Trump urdhëroi Izraelin që të ndërpresë “menjëherë” operacionet ushtarake në Gaza, ndërsa bisedimet vazhdojnë.

Në një telefonatë me Trumpin, e raportuar fillimisht nga Axios dhe e konfirmuar nga një zyrtar izraelit, Netanyahu u përpoq ta bindte Trumpin se pranimi i kushtëzuar i Hamasit ishte një taktikë vonuese.

Trump u përgjigj ashpër: “Pse je kaq negativ?” raportoi Axios.

Disa ditë më vonë, Trump e theksoi publikisht këtë pikë, duke i thënë një gazetari izraelit se nuk duhej shumë për ta bindur Netanyahun që ta pranonte situatën.

“Ai ishte dakord me këtë. Duhet ta pranojë. Nuk ka zgjidhje tjetër”, tha Trump për lajmet e Channel 12 të Izraelit. “Me mua, duhet të jesh mirë.”/ Financial Times.