'Fshati Viagra' i Irlandës, në syrin e stuhisë së tarifave të Trump

Kur Pfizer filloi prodhimin e ilaçit të saj kundër impotencës, Viagra, në Irlandën jugperëndimore, vendasit përjetuan një rritje të ngacmimit seksual, lepujt me pesë këmbë u shtuan dhe vizitorët u kthyen te bashkëshortët e tyre, pasi tymi nga fabrika lokale u depërtonte nga dritaret e makinave.  

Kështu thuhet të paktën sipas legjendës lokale. 

Këto histori “kaluan nga lokali në lokal”, tha Pat Hennessy, një banor i vjetër i Shanbally-t, pak më lart rrugës nga fshati bregdetar i Ringaskiddy-t. “Ishte një vajzë atje dhe ajo tha: 'Një erë dhe ata janë të ngurtë.'”  

Ndikimi i Big Pharma në zonë, megjithatë, shkon përtej anekdotave qesharake: Mbërritja e saj në vitet 1970 e shndërroi një fshat të qetë peshkimi, në një fuqi industriale dhe nxiti rritjen ekonomike në Qarkun e Korkut. Por sot, industria - dhe rajoni që varet prej saj - janë në syrin e stuhisë së tarifave të Presidentit të SHBA-së, Donald Trump. 

Ndërsa përpiqet të ulë deficitin masiv tregtar të SHBA-së, Trump thotë se është i vendosur të rigjallërojë prodhimin e barnave për humbje peshe, trajtimeve për kancerin dhe produkteve të tjera farmaceutike. Ai ka kërcënuar se përfundimisht do të ulë tarifat deri në 250 përqind në këtë sektor. 

Irlanda, thotë Trump, "na i mori kompanitë farmaceutike" me politikat e saj tatimore: Nga 213 miliardë dollarë ilaçe që importon SHBA-ja, pjesa më e madhe vjen nga Irlanda, një lider global në prodhimin e ilaçeve të shtrenjta të markave të njohura. Regjimi liberal i taksave i Dublinit ka ushtruar një tërheqje të papërmbajtshme mbi kompanitë e mëdha farmaceutike amerikane për dekada të tëra. 

Vendasit gjejnë vetëm ngushëllim të kufizuar në një marrëveshje të arritur në korrik midis Bashkimit Evropian dhe Shtëpisë së Bardhë, e cila - të paktën në letër - kufizon tarifat amerikane për importet farmaceutike nga BE-ja në 15 përqind dhe përjashton ilaçet gjenerike. Irlanda, si një nga ekonomitë më të hapura të BE-së, është veçanërisht e ndjeshme ndaj tarifave, dhe pasiguria vazhdon mbi lëvizjet e ardhshme të Trump dhe dëmin që ato mund të shkaktojnë. 

«Është ende si një sëpatë që na varet mbi kokë», tha David Collins, pronari i gjeneratës së pestë i një dyqani familjar në Carrigaline, një qytet për udhëtarë 20 minuta me biçikletë nga Ringaskiddy. «Është një kërcënim i vazhdueshëm». 

Zona është shtëpia e shtatë prej 10 kompanive më të mëdha farmaceutike në botë. Më shumë se 11,000 njerëz në Qarkun e Korkut punojnë në industri - me dhjetëra mijëra të tjerë në punë ndihmëse.

Vetëm Ringaskiddy pret Pfizer dhe Johnson & Johnson, Sterling Pharma Solutions që prodhojnë për Novartis, si dhe firma më të vogla si Recordati, BioMarin dhe Hovione. Përveç përbërësit aktiv të Viagrës, këtu prodhohen edhe përbërës të rëndësishëm të barnave të kardiologjisë, imunologjisë dhe onkologjisë.  

Pitch and putt 

Kur Pfizer mbërriti në vitin 1969, punëtorët e saj i kalonin pushimet e drekës duke ndërtuar një fushë për të luajtur pitch and putt — një version i zvogëluar i golfit — për komunitetin vendas, kujtoi Michael Goably, një pensionist, ndërsa shijonte kafenë e mëngjesit në klubin e golfit Raffeen Creek, të vendosur në brigjet e harlisura të portit të Cork. 

Siç sugjeron edhe vetë emri, një fushë golfi me nëntë vrima, e ndërtuar gjithashtu në tokë në pronësi të Pfizer, tani plotëson fushën e golfit “pitch and putt”. Është vetëm një shembull se si zona ka përfituar nga kompanitë e mëdha farmaceutike: Pyetni vendasit dhe ata do t'ju thonë se kontributi i industrisë i tejkalon shumë efektet anësore, siç janë trafiku i udhëtarëve dhe ndotja e mjedisit. 

«Nuk mund të thoja asnjë fjalë të keqe», tha Ray Keohane, një tjetër lojtar golfi që bënte pushim në stol midis raundeve. 

Qyteti i Carrigaline, dikur një fshat bujqësor, tani numëron 20,000 banorë, si dhe një hotel, disa supermarkete dhe një rrugë të gjallë tregtare. 

“Kur isha fëmijë dhe po rritesha në Carrigaline, kishte një industri kryesore dhe quhej Qeramika Carrigaline... nuk kishte familje në zonën e Carrigaline që të mos kishte të paktën një person që punonte në qeramikë”, tha Collins, pronari i supermarketit. 

"Vazhdoni 50 vjet më vonë, kjo është zëvendësuar nga industritë farmaceutike." 

Tigri Keltik 

Ardhja e korporatave shumëkombëshe zbuti ndikimin e mbylljes së vendeve të prodhimit nga prodhuesi i makinave Ford dhe Dunlop, një kompani gomash, në vitet 1980.

“Irlanda si vend nuk po shkonte mirë, por Cork ishte një pikë veçanërisht e zezë atëherë”, tha John O'Brien, një lektor i financës në University College Cork. “Kombinimi i farmaceutikës dhe IT-së... së bashku e kanë rritur vërtet qytetin”, shtoi ai, duke iu referuar qytetit të dytë më të madh të Irlandës, Cork, i cili pret selinë e BE-së të gjigantit të teknologjisë Apple.  

Në nivel kombëtar, suksesi në sektorin farmaceutik ndihmoi në nxitjen e rritjes ekonomike në epokën e “Tigrit Keltik” të Irlandës nga vitet 1990 deri në fund të viteve 2000. Kjo falë investimeve të huaja në shkallë të gjerë - veçanërisht nga SHBA-ja - taksave të ulëta të korporatave, një fuqie punëtore të kualifikuar anglishtfolëse dhe anëtarësimit në BE. 

Sipas Louis Brennan, një profesor emeritus në Trinity College Dublin, kontributi i farmaceutikës ishte i trefishtë: Krijoi vende pune me vlerë të lartë dhe me paga të larta, çoi në zhvillimin e një ekosistemi furnizuesish dhe nënkontraktorësh dhe gjeneroi të ardhura qeveritare.  

Korku është vendosur gjithashtu si një qendër për arsimin e lartë, në fushat që lidhen me farmaceutikën.  

Lojëra me tarifa 

Që nga rikthimi i Trump në Shtëpinë e Bardhë, motori i ekonomisë irlandeze e gjen veten nën sulm (verbal), duke ekspozuar se sa shumë varet suksesi irlandez nga aftësia e vendit për të mbetur vendi i synuar për firmat amerikane, të cilat, përtej mirëpritjes së përfitimeve tatimore, kanë zhvendosur prej kohësh edhe fitimet dhe patentat e tyre atje. 

“Ne duam që produktet farmaceutike të prodhohen në vendin tonë”, tha Trump për CNBC në gusht. 

Si pjesë e premtimit të tij për të ulur çmimet e barnave dhe për të rikthyer prodhimin në SHBA, Trump në prill hapi një hetim të ashtuquajtur Seksioni 232 në sektorin farmaceutik për të hetuar ndikimin e importeve në sigurinë kombëtare dhe për të vendosur tarifa nëse është e nevojshme.  

Analistët vlerësojnë se Trump nuk ka gjasa të vendosë një tarifë aq të lartë sa 200 ose 250 përqind e kërcënuar. Megjithatë, një “tarifë më e ulët” e parë - jo më e lartë se 15 përqind, me kusht që Trump t’i përmbahet vërtet kushteve të marrëveshjes BE-SHBA - mund të pasohet nga një tarifë shumë shkatërruese prej rreth 50 përqind pas një ose dy vitesh.

Mesazhi nuk u ka shpëtuar kompanive të mëdha farmaceutike: Gjigandët si Eli Lilly dhe Johnson –Johnson kanë njoftuar këtë vit investime të reja në SHBA. Megjithatë, ekspertët paralajmërojnë se politika tarifore e Trump rrezikon të rrisë çmimet e barnave dhe të çojë në mungesa, në vend që të nxisë zhvendosje në shkallë të gjerë. 

Ndërsa kufiri tarifor prej 15 për qind i parashikuar nga marrëveshja BE-SHBA i ofron industrisë një lehtësim, kompanitë duhet të bëjnë llogaritje të ndërlikuara, paralajmëroi Dan O'Brien, kryeekonomist në Institutin e Çështjeve Ndërkombëtare dhe Evropiane, një organizatë irlandeze kërkimore. 

 “Për ato produkte që prodhohen në mënyrë unike në Irlandë, ekziston të paktën një element i një amortizimi: Do të duhen disa vite që prodhimi të zhvendoset jashtë Irlandës, në skenarin më të keq”, tha ai. Për produktet që prodhohen edhe diku tjetër, do të jetë më e lehtë të zhvendoset prodhimi dhe “mund të ndodhë më shpejt”, shtoi ai. 

Biznes i rrezikshëm  

Për momentin, këto skenarë mbeten hipotetikë - por paparashikueshmëria tashmë po lë gjurmë.  

Ndërsa kompanitë nxituan të eksportonin mallrat e tyre, eksportet farmaceutike irlandeze në SHBA u rritën me gati 50% në pesë muajt e parë të këtij viti. "Shqetësimet gjeopolitike" tani renditen midis tre kërcënimeve kryesore për biznesin në anketën e fundit të Dhomës së Tregtisë së Korkut mbi anëtarët e saj. 

Kompanitë kryesisht po heshtin. Pfizer dhe Johnson & Johnson refuzuan të komentojnë për këtë histori, ndërsa Sterling Pharma Solutions, BioMarin, Recordati dhe Hovione nuk iu përgjigjën kërkesave për koment. Novartis, e cila furnizohet nga Sterling Pharma Solutions, paralajmëroi se "futja e tarifave rrezikon të krijojë pengesa shtesë që mund të vonojnë më tej aksesin në trajtime që shpëtojnë jetë". 

Duke reaguar ndaj marrëveshjes BE-SHBA, Shoqata Irlandeze e Kujdesit Shëndetësor Farmacuetik paralajmëroi se “tarifat për ilaçet do të ishin një kosto e re e konsiderueshme aty ku nuk kishte më parë dhe një pengesë për investimet, vendet e punës dhe inovacionin”. 

Një punëtor në një fabrikë farmaceutike në zonë, të cilit iu dha anonimiteti për të mbrojtur sigurinë e punës, i tha POLITICO-s se prodhimi ishte ngadalësuar në dy muajt e fundit, ndërsa kompania priste të rifitonte sigurinë e planifikimit.

Në mënyrë të ngjashme, Dan Boyle, një këshilltar i Partisë së Gjelbër për Cork dhe ish-kryetar bashkie i qytetit, tha se kompanitë i thanë atij se "shpresa jonë ishte që ne të kishim njoftuar investimet e ardhshme për vitin 2030, dhe kjo është pezulluar, derisa të dimë se si do të jetë situata". 

Nën presion 

Politikanët lokalë, kombëtarë dhe evropianë janë shumë të vetëdijshëm për sa shumë është në lojë. 

Séamus McGrath, një deputet i Dáil për zonën zgjedhore Jug-Qendrore të Corkut, bëri thirrje për një "proces të vazhdueshëm rinegociimi dhe angazhimi" me Uashingtonin.  

«Ne duhet ta ripërtërijmë prezantimin tonë dhe të ripërtërijmë tërheqjen tonë si vend për investimet e huaja direkte», tha McGrath, i ulur në hollin e hotelit Carrigaline Court, hotelit të vetëm të qytetit. «Nuk mund të rrish duarkryq».  

Politikani me partinë bashkëqeverisëse të qendrës Fianna Fáil ka lidhje të forta me Brukselin, jo vetëm falë vëllait të tij, Komisionerit të Drejtësisë të BE-së, Michael McGrath. 

Në kryeqytetin e BE-së, ligjvënësit nga rajoni po i kërkojnë BE-së të rrisë konkurrueshmërinë e bllokut. Cynthia Ní Mhurchú, e grupit liberal Reneë Europe, bëri thirrje për shkurtimin e "burokratizmit të tepërt" për bizneset. Dhe Seán Kelly, një eurodeputet me Partinë Popullore Evropiane të qendrës së djathtë, përshëndeti planet e Komisionit Evropian për të siguruar akses në tregje të reja përmes marrëveshjeve tregtare. 

Në fund të fundit, për vendasit në bregdetin irlandez, politika e pushtetit përcakton jo më pak se e ardhmja e tyre personale. 

«Ata thonë se [kompanitë e mëdha] do të zhduken», tha Amy Lyons, një bariste në të vetmin pub të Ringaskiddy-t, The Ferry Boat Inn.   

«Po ndjek një kurs biofarmakologjik në kolegj. Pra, imagjino që marr diplomën dhe ato kanë mbaruar», shtoi ajo ndërsa mblidhte birra për klientët e rregullt, të cilët po diskutonin një rrugë të re që po ndërtohej për të lehtësuar mbingarkesën rrugore — të shkaktuar nga trafiku i udhëtarëve që të çonte në fabrikat farmaceutike./ Politico.