Martesa po rikthehet

Nga James Freeman - Wall Street Journal/

Kjo rubrikë ka kohë që ka ngritur pyetjen nëse rënia e gjatë dhe e dhimbshme e familjes po shkon drejt fundit. Përgjigjja duket se është po, dhe pikërisht në kohën e duhur, duke marrë parasysh përfitimet që sjell martesa për burrat, gratë, fëmijët dhe vetë qytetërimin.

Brad Wilcox nga Universiteti i Virxhinias ndan lajmin e mirë në The Atlantic:

Pa shumë bujë, revolucioni familjar pas viteve ’60 duket se ka përfunduar. Numri i divorceve është ulur dhe përqindja e fëmijëve që jetojnë me dy prindër është rritur. Martesa si institucion shoqëror po shfaq shenja të reja force… Që nga fillimi i viteve 1980, shkalla e divorceve ka rënë me gati 40%, dhe rreth gjysma e kësaj rënieje ka ndodhur vetëm në 15 vitet e fundit… Ideja që gjysma e martesave përfundojnë në divorc, aq e rrënjosur në mendjet amerikane, tani është e vjetruar. Sot, vetëm rreth 40% e martesave të para pritet të përfundojnë me divorc.

…lindshmëria jashtëmartesore, pas gati gjysmë shekulli rritjeje, ndaloi në vitin 2009 në nivelin 41%, duke rënë pak më vonë në rreth 40%, ku ka mbetur që prej asaj kohe. Për fëmijët, më pak divorce dhe një rënie e lehtë e lindjeve jashtëmartesore nënkuptojnë më shumë stabilitet. Pas një rënieje mbi 40-vjeçare që nisi në fund të viteve 1960, përqindja e fëmijëve që jetonin në familje të martuara arriti pikën më të ulët prej 64% në vitin 2012, për të arritur 66% në vitin 2024, sipas sondazhit të Popullsisë Aktuale të Byrosë së Statistikave. Ndërkohë, përqindja e fëmijëve të rritur nga një familje e martuar dhe e pandarë gjatë gjithë fëmijërisë u rrit nga 52% në vitin 2014 në 54% në vitin 2024.

Ndryshimi i tretë duket se është në zhvillim, ndonëse më pak i konsoliduar. Shkalla e martesave të reja mes të rriturve në moshën kulmore, që kishte rënë gjatë pandemisë, është rritur gjatë tre viteve të fundit. Në vitin 2023, ajo ishte më e larta që nga viti 2008. Një pjesë e kësaj rritjeje mund të jetë reagim pas pandemisë, por fakti që përqindja e të rriturve në moshë martese që janë të martuar është stabilizuar tregon se rënia disa-dekadëshe e martesave mund të ketë arritur fundin.

"Disa nga këto ndryshime janë të moderuara," paralajmëron z. Wilcox, prandaj të shpresojmë që kjo është vetëm fillimi i një kthimi të madh kulturor drejt familjeve të qëndrueshme. Lexuesit e rregullt e njohin z. Wilcox si një mbrojtës të entuziast të martesës. Ai e ka mbrojtur vazhdimisht idenë se fëmijët përfitojnë nga prindërit e martuar dhe se edhe prindërit vetë përfitojnë duke qëndruar të martuar. Ai thekson në The Atlantic:

Sipas Anketës së Përgjithshme Shoqërore 2024, burrat dhe gratë e martuara të moshës 25 deri në 55 vjeç kanë më shumë se dy herë gjasa të ndihen "shumë të lumtur" me jetën e tyre krahasuar me bashkëmoshatarët e pamartuar. Të martuarit, si burrat ashtu edhe gratë, jetojnë më gjatë, janë më të sigurt financiarisht dhe krijojnë më shumë pasuri se amerikanët beqarë.

Në një epokë me lindshmëri historikisht të ulët, të rinjtë me prirje politike të majta kanë qenë rezistentë ndaj idesë së martesës dhe fëmijëve, por edhe këtu ka shenja pozitive. Greg Ip nga The Wall Street Journal ka identifikuar disa ekonomistë liberalë që po ngrenë zërin. Ai përmend punën e Dean Spears-it dhe Michael Geruso-s nga Universiteti i Teksasit në Austin, të cilët paralajmërojnë për trendin global të rënies së popullsisë. Ip shkruan:

Ata nuk e mbështesin argumentin në nevojën për punëtorë që të nxisin rritjen ekonomike apo për të shpëtuar Sigurimet Shoqërore, por në një parim më themelor: Më shumë njerëz është një gjë e mirë në vetvete.

Fertiliteti global, numri i foshnjave që një grua pritet të ketë gjatë jetës, ishte mesatarisht 2.25 në vitin e kaluar, sipas OKB-së, më e ulëta e regjistruar ndonjëherë dhe vetëm pak mbi nivelin 2.1 që mban popullsinë të qëndrueshme.

Ip vëren ndikimin e qëndrueshëm dhe ironik të një parashikimi të gabuar:

Në librin bestseller të vitit 1968, Bomba e Popullsisë, Paul Ehrlich parashikoi se mbipopullimi do të sillte uri masive dhe varfëri ekstreme. Asnjë demograf serioz nuk shqetësohet më për mbipopullimin, por hija e Ehrlich-ut vazhdon të jetë e gjatë. Sot, shumë njerëz, veçanërisht në të majtën progresive, e lidhin rritjen e popullsisë me degradimin mjedisor dhe ndryshimet klimatike...

Ishte një ekonomist i tregut të lirë, Julian Simon, që rrëzoi tezën e Ehrlich-ut duke vënë bast me të në vitin 1980 se një shportë çmimesh të lëndëve të para do të binte gjatë dekadës së ardhshme. Dhe ai e fitoi bastin.

Në këtë frymë, Spears dhe Geruso tregojnë se njerëzit, përmes zgjuarsisë dhe ndryshimeve në sjellje, kanë ulur ndotjen dhe kanë zgjeruar burimet e disponueshme ndërsa numri i tyre është rritur. Për shembull, në vitin 2013, smogu në Kinë ishte ndër më të këqijtë në botë. Por gjatë dekadës së ardhshme, popullsia e saj u rrit me 50 milionë, ndërsa ndotja e ajrit nga grimcat u përgjysmua. Në Indi, ndërsa popullsia është rritur, është rritur edhe gjatësia mesatare e fëmijëve falë përmirësimit të ushqimit dhe higjienës.

Simon e kuptonte se qenia njerëzore, me aftësinë për të zgjidhur probleme dhe për të krijuar risi dhe efikasitet, është burimi më i madh natyror i botës. Dukshëm, Spears dhe Geruso e kuptojnë këtë po ashtu.

Historia e qytetërimit tregon se më shumë njerëz do të thotë më shumë zhvillim, dhe pa breza të rinj nuk ka qytetërim të ardhshëm. Në vitin 1984, Julian Simon shkroi në The Wall Street Journal:

…çmimet e ushqimeve, metaleve dhe lëndëve të tjera të para kanë qenë në rënie sipas çdo treguesi që nga fillimi i shekullit XIX dhe për aq sa kemi të dhëna. Kjo do të thotë që burimet janë bërë më të bollshme, jo më të pakta, pavarësisht mendimit të zakonshëm që nëse përdor diçka, do të ketë më pak prej saj. Në mënyrë më të përgjithshme, jetëgjatësia dhe të ardhurat e njerëzve në botë janë rritur krahas rritjes së popullsisë, pavarësisht përdorimit në rritje të burimeve.

Faktet tregojnë se, me pak kohë për t’u përshtatur përmes metodave të njohura dhe shpikjeve të reja, njerëzit e lirë krijojnë burime të reja, duke përgënjeshtruar logjikën maltusiane. Ajo që është e jashtëzakonshme në këtë proces që nis me mungesën reale ose të perceptuar për shkak të rritjes së popullsisë apo të ardhurave, është se përfundimisht na lë më mirë sesa po të mos kishte pasur fare mungesë, falë teknikave të reja që dalin prej saj…

As dendësia e lartë e popullsisë nuk është pengesë për zhvillim ekonomik. Të dhënat ndërkombëtare tregojnë se densiteti më i lartë shoqërohet me rritje më të shpejtë ekonomike.

Lënda djegëse kryesore për përparimin e botës është fondi ynë i njohurive njerëzore. Burimi ynë i fundit është vetë njeriu, i aftë, me shpirt dhe shpresë, që përdor vullnetin dhe imagjinatën për të siguruar jetesën për veten dhe familjen, dhe kështu, në mënyrë të pashmangshme, për të mirën e të gjithëve.