Kush po e fiton Luftën Botërore?

Nga Ross Douthat – NYT/

Kur historianët e së ardhmes të studiojnë trajektoren e politikës së jashtme amerikane, me shumë gjasë do të përfshijnë të gjitha ngjarjet madhore që nga viti 2020, tërheqjen e rrëmujshme nga Afganistani, pushtimin e Ukrainës nga Rusia dhe konfliktet e Izraelit në Gaza, Liban dhe Iran, brenda një narrative të unifikuar të një konflikti global.

Nëse jemi me fat, kjo do të sjellë vepra akademike me tituj si Perandoria në Provë: Amerika dhe Bota, 2021–2030. Nëse jemi pa fat, domethënë, nëse Shtetet e Bashkuara dhe Kina përfundojnë në një luftë shkatërrimtare, atëherë luftërat në Ukrainë dhe Lindjen e Mesme do të përfshihen, me retrospektivë, në historitë e Luftës së Tretë Botërore.

Nuk jemi ende në atë lloj përplasjeje. Por është e dobishme që amerikanët ta mendojnë situatën tonë në terma globalë, me Rusinë, Iranin dhe Kinën si një aleancë revizioniste që po vë në provë fuqinë tonë perandorake. Gjithashtu është e rëndësishme të kuptohet se ky lloj konflikti është një test që kërkon durim, një rrugë e gjatë dhe dredha-dredha, ku është e lehtë të biesh pre e luhatjeve emocionale dhe të gjykosh përfundimin shumë herët.

Kemi përjetuar shumë nga këto luhatje vitet e fundit. Në vitet 2021 dhe në fillim të 2022, humbja në Afganistan dhe premtimet tona të tepërta ndaj një Ukraine të pambrojtur bënë që Amerika të dukej e pafuqishme... derisa Vladimir Putini pushtoi fqinjët e tij. Pastaj, dështimet ushtarake të tij dhe suksesi ynë në mbështetjen ndërkombëtare për Ukrainën nxitën shumë krenari për demokracinë liberale dhe për "hegjemoni të përhershme" amerikane.

Ky optimizëm zgjati deri në dështimin e kundërofensivës së fundit të Ukrainës dhe sulmet e Hamasit më 7 tetor 2023 kundër Izraelit, moment kur u kthye përsëri ndjenja e pesimizmit. Fuqia amerikane po shpërndahej shumë hollë; aleatët tanë izraelitë u zunë në befasi nga armiqtë e tyre; rusët po rifitonin terren; arsenali ynë ndoshta nuk ishte i mjaftueshëm për të mbrojtur njëkohësisht Ukrainën, Izraelin dhe Tajvanin, dhe e gjitha kjo nën një president të moshuar dhe të pafuqishëm, simbol i një perandorie që po shembet.

Ky perceptim i krizës në shumë fronte ndihmoi në rikthimin e Donald Trump-it në pushtet. Pastaj muajt e parë të mandatit të tij nxitën frikën se ai do ta mbyllte konfliktin global duke kapitulluar në mënyrë efektive, duke braktisur aleatët dhe duke bërë marrëveshje me diktatorët, ndërkohë që tërhiqej drejt një “Kështjelle e Amerikës së Veriut”.

Por aktualisht, situata nuk duket kështu. Vendimi i Trump-it për të bombarduar programin bërthamor të Iranit dhe përgjigjja e zbehtë e Teheranit shënuan kulmin e një periudhe kur fuqia rajonale e Iranit u përmbys nga sulmet e vazhdueshme të Izraelit. Ndërkohë, aleatët tanë në NATO po rrisin shpenzimet për mbrojtjen dhe Trump po lavdëron papritur aleancën, ndërsa përfitimet e Rusisë në Ukrainë mbeten të vështira dhe të përgjakshme, me mundësinë që Putini të ketë hedhur poshtë marrëveshjen më të mirë që mund të kishte arritur. Duke shtuar këtu edhe forcën e ekonomisë amerikane, pavarësisht luftës tregtare në stilin Trump, duket se ndoshta po e fitojmë përsëri këtë konflikt global. “Urra! Pax Americana përgjithmonë!”

Mirë, jo tamam. Dëmtimi i programit bërthamor të Iranit nuk do të thotë se kemi eliminuar rrezikun, dhe lufta e Izraelit në Gaza mbetet një krizë humanitare pa një fund të qartë politik. Tërheqja e Trump-it nga përpjekja e Departamentit të Mbrojtjes për të rishpërndarë burimet, duke bllokuar furnizimet me armë për Ukrainën, nuk e ndryshon realitetin që arsenali ynë është i kufizuar dhe kërkon prioritizim. Dështimi i Putinit për të përfituar nga afrimi diplomatik i Trump-it nuk ndryshon faktin që Rusia po fiton tokë, ngadalë por sigurt.

Por si ngërçi në Ukrainë, ashtu edhe tërheqja e Iranit janë kujtesa ndriçuese se rezultati përfundimtar i këtij konflikti varet nga fuqia revizioniste, Republika Popullore e Kinës, e cila nuk është përfshirë drejtpërdrejt në luftimet. Kina është njëherësh një rivale shumë më serioze për Amerikën sesa Rusia apo Irani dhe një aktor jashtëzakonisht i kujdesshëm, i kënaqur të vëzhgojë aleatët e saj të heshtur të lëvizin pa ndërhyrë drejtpërdrejt, pa i dhënë, për shembull, Iranit një armë bërthamore apo pa dërguar Ushtrinë Çlirimtare Popullore për ta ndihmuar Rusinë të pushtojë Kievin.

Ky qëndrim i kujdesshëm mund të pasqyrojë një dobësi themelore të bllokut revizionist, fakti që është thjesht një aleancë interesash midis regjimesh që nuk i besojnë njëri-tjetrit, që nuk kanë aq shumë të përbashkëta sa ne kemi me aleatët tanë europianë dhe aziatikë, dhe që e kanë të vështirë të veprojnë në harmoni.

Por mund të pasqyrojë edhe një vetëbesim nga ana e Kinës, që koha është në anën e saj, se investimet e saj në teknologji dhe energji do të na tejkalojnë së shpejti, dhe se të gjitha përpjekjet tona aktuale nuk janë gjë tjetër veçse një shpërdorim fatal burimesh, përballë asaj që Pekini ka planifikuar për fundin e viteve 2020.

Pa një njohje të sigurt të këtyre planeve, politika e jashtme amerikane ka nevojë si për një strategji më të mirë afatgjatë për të qëndruar përpara Kinës, ashtu edhe për një fleksibilitet të madh afatshkurtër në stilin e Trump-it. Jo vetëm përmbajtje apo agresivitet, por njëkohësisht një hapje ndaj paqes dhe një aftësi për të bërë luftë, të përshtatur me valëzimet e një konflikti global që nuk do të ketë një fund të thjeshtë.