A mjaftojnë 1.2 trilion euro për të shpëtuar Evropën?

Mario Draghi, ish-kryeministri i Italisë, po shijonte daljen në pension kur ra telefoni. Ishte shtatori i vitit 2023 dhe zyra e Ursula von der Leyen donte të dinte nëse ai mund të bënte një punë të fundit për Brukselin: të gjente një mënyrë për ta bërë Evropën përsëri konkurruese. 

«Më është dashur të mendoj për disa ditë… përpara se të thoja vërtet po», kujtoi Draghi më vonë, ndërsa publikoi raportrin e tij përfundimtar mbi rigjallërimin e ekonomisë së Bashkimit Evropian. «Detyra dukej kaq e frikshme, kaq e vështirë». 

Të mërkurën, idetë e Draghi-t mbi konkurrueshmërinë do të jenë përsëri në fokus, ndërsa von der Leyen do të zbulojë planin e saj për buxhetin e ardhshëm shtatëvjeçar të BE-së, në atë që do të jetë një moment përcaktues në mandatin e saj si presidente e Komisionit Evropian. 

Korniza Financiare Shumëvjeçare (KFSH), siç njihet gjiganti i një plani shpenzimesh afatgjatë, do të zbatohet nga viti 2028 deri në vitin 2034. Fakti që dy vjet janë lënë mënjanë për negociata mbi përmbajtjen e buxhetit është një shenjë se - si zakonisht - von der Leyen pret një betejë të madhe me qeveritë kombëtare, të cilat duhet të bien dakord unanimisht për përmbajtjen e tij. 

Zyrtarët e Komisionit e kaluan fundjavën të përfshirë në takime maratonë për të finalizuar propozimin dhe ishin ende duke punuar deri vonë në mbrëmjen e së hënës, të mbingarkuar me pica, kola dhe ujë.

Rreziqet vështirë se mund të jenë më të larta. Propozimi i MFF-së do të duhet të financojë BE-në për t'u përballur me sfida të pashembullta, duke përfshirë një luftë tregtare me Amerikën e Donald Trump; një luftë të vërtetë me Rusinë e Vladimir Putin; konkurrencën e intensifikuar nga Kina; konfliktin në Lindjen e Mesme; ndryshimet klimatike; migrimin ndërkombëtar; dhe ngritjen e së djathtës ekstreme, me axhendën e saj politike anti-Bruksel. 

Sipas fjalëve të Draghi-t, urtakut të nderuar të ekonomisë evropiane: “Kemi arritur në pikën ku, pa veprime, do të na duhet ose të bëjmë kompromis me mirëqenien tonë, mjedisin tonë ose lirinë tonë.”

Buxheti aktual bazë i BE-së vlen rreth 1.2 trilion euro, që nuk është një shifër e vogël. 

Por kjo përfaqëson vetëm rreth 1 përqind të PBB-së totale të BE-së, krahasuar me 48 përqind për buxhetin e Gjermanisë dhe 57 përqind për Francën. Vëzhgues të respektuar - përfshirë Draghi-n - argumentojnë se investimet në sektorin publik të BE-së janë mjerisht të pamjaftueshme për të përballuar sfidat me të cilat përballet kontinenti. 

Pyetja është, sa e madhe duhet të jetë vlera e buxhetit të Brukselit? Përgjigja ndryshon shumë, varësisht nga kush e jep atë.

Disa vende duan zero rritje, ndërsa të tjera duan që buxheti i BE-së të dyfishohet, tha Jan Stráský, ekonomist i lartë në OECD. 

“Ky është diapazoni, nga zero në dyfish, dhe vlerësimi im do të ishte se duke e rritur atë me më pak se gjysmën, mund të arrish tashmë shumë nga ato që kanë kuptim të bëhen në nivelin e BE-së”, tha Stráský për POLITICO. “Ndoshta le të themi 20 ose 30 përqind” - që do ta çonte buxhetin total deri në rreth 1.3 përqind të PBB-së - “nëse shpenzohet mirë, mund të jetë një përmirësim i madh.” 

Buxheti

Përveç një fondi më të madh në përgjithësi, OECD rekomandoi, në një raport këtë muaj, ripërcaktimin e prioriteteve të fondeve ekzistuese të BE-së për t'u përqendruar në mbrojtje dhe në një treg më të integruar të energjisë elektrike, gjë që do të ulte kostot e energjisë dhe do të ndihmonte në nxitjen e rritjes. 

Një pjesë më e madhe e shpenzimeve publike duhet t’i kalohet Brukselit, sugjeroi grupi i ekspertëve, për të koordinuar projekte më efikase të infrastrukturës ndërkufitare, si ndërlidhësit e energjisë elektrike dhe prokurimin e mbrojtjes. 

Të mërkurën, idetë e Mario Draghi-t mbi konkurrueshmërinë do të jenë përsëri në fokus, ndërsa Ursula von der Leyen zbulon planin e saj për buxhetin e ardhshëm shtatëvjeçar të BE-së. | Daniel Dal Zennaro/EPA

“Gjithashtu nuk ka të bëjë me kërkimin e zgjidhjes perfekte, por me korrjen e përfitimeve të rendit të parë si fruti që varet më pak”, tha Stráský. 

Analistë të tjerë thonë se Brukseli duhet të jetë edhe më ambicioz nëse BE-ja do të përmbushë momentet e duhura. Sipas Zsolt Darvas, një nga autorët e një studimi të ri nga grupi i ekspertëve Bruegel, zarfi i shpenzimeve të MFF-së duhet të dyfishohet, pak a shumë, për të marrë parasysh nevojën për financimin e tranzicionit klimatik dhe shlyerjen e borxheve të Covid-19. 

“Bashkimi Evropian përballet me një presion në rritje për të përmbushur prioritetet që janë gjithnjë e më shumë evropiane në natyrë”, përfundoi studimi i Bruegel. “Sfidat, duke përfshirë tranzicionet klimatike dhe digjitale, konkurrueshmërinë, qëndrueshmërinë ekonomike, mbrojtjen, menaxhimin e migracionit dhe politikën e jashtme, shkojnë përtej kufijve kombëtarë dhe kërkojnë përgjigje të koordinuara dhe të pajisura mirë me burime. Por instrumenti kryesor financiar i BE-së, buxheti i saj - ose Korniza Financiare Shumëvjeçare (KFSH) - mbetet i bllokuar në të kaluarën.” 

Darvas propozoi rritjen e buxhetit në rreth 2 përqind të PBB-së. Një rritje e tillë do ta vinte buxhetin e BE-së në rrugën e duhur për të përmbushur pjesën e tij të 800 miliardë eurove shtesë në vit që Draghi tha se do të kërkoheshin nga sektori privat dhe publik për të ringjallur konkurrueshmërinë ekonomike të Evropës. 

Disa vende, përfshirë Francën, pajtohen se buxheti i BE-së duhet të rritet.

Të tjerë, si Gjermania dhe Holanda, nuk duan që buxheti të rritet fare. “Suedia është e vetëdijshme që të mos e besojë thjesht narrativën se tani na duhet një buxhet më i madh sepse kemi probleme të reja për të trajtuar”, tha për POLITICO Ministrja Suedeze e Çështjeve të BE-së, Jessica Rosencrantz. “Do të duhet të bëjmë prioritete brenda buxhetit.” 

Suedia është veçanërisht e prirur që Programi i Financave të Mëdha të trajtojë mbrojtjen dhe sigurinë, megjithëse disa analistë thonë se ligji i BE-së e pengon bllokun të bëjë shpenzime të drejtpërdrejta ushtarake përmes buxhetit të tij afatgjatë. "Se si duhet të formulohet ose portretizohet saktësisht kjo në buxhet, do të na duhet të kthehemi te kjo," tha Rosencrantz. "Por mendoj se mbrojtja, siguria, mbështetja për Ukrainën gjithashtu, si dhe konkurrueshmëria - këto do të jenë temat që duhet të trajtojë një buxhet i ri." 

Draghi propozoi gjithashtu thjeshtimin rrënjësor të buxhetit, një ide që von der Leyen e ka marrë përsipër me propozimin e saj për të kombinuar Politikën e Përbashkët Bujqësore dhe Fondin e Kohezionit - shpenzimet më të mëdha të BE-së - në një megafond të vetëm. 

Një shtyllë e dytë e MFF-së, sipas skicave të shpallura tashmë nga Komisioni, do të krijonte një Fond të ri Evropian të Konkurrueshmërisë, duke siguruar kapacitet investimi për sektorët kryesorë dhe mbështetje për kërkimin. Shtylla e tretë e buxhetit do të ishte një fond i ri veprimi i jashtëm, që kombinon ndihmën për zhvillim dhe diplomacinë, sipas planit fillestar të von der Leyen. 

Tashmë, disa vende të BE-së dhe politikanë janë të zemëruar për këto reforma, veçanërisht për paratë e gatshme për fermerët evropianë dhe rajonet në vështirësi ekonomike .

Taksat e BE-së?

Kaq për shpenzimet. Pjesa më e vështirë — të paktën potencialisht — është të vendosësh se nga duhet të vijnë paratë që në fillim. 

Një debat i ashpër është duke u zhvilluar tashmë nëse format e reja të këtyre “burimeve të veta”, siç quhen të ardhurat e BE-së, duhet të miratohen si pjesë e buxhetit të ri, potencialisht duke zgjeruar pjesën e të ardhurave që Brukseli mund të marrë nga taksat ose marrëveshjet financiare ekzistuese. 

Komisioneri i Buxhetit të BE-së, Piotr Serafin, ka premtuar “një paketë ambicioze të burimeve vetanake” e cila “nga njëra anë do të forcojë kapacitetin financiar të asaj që kemi këtu në nivel evropian, por nga ana tjetër do të jetë gjithashtu e pranueshme politikisht dhe shoqërisht për shtetet anëtare, por edhe për qytetarët e Evropës.” | Guillaume Horcajuelo/EPA

Një arsye që përmendet shpesh në favor të formave të reja të burimeve të veta është për të zbutur debatin mbi kontributet e vendeve të ndryshme në buxhet, fiksimin politik me të ashtuquajturat "bilance neto". 

Vendet që janë kontribues neto — si Gjermania, Holanda dhe Suedia — paguajnë më shumë në fond sesa marrin mbrapsht. Kjo shpesh e bën politikisht më të vështirë për këto qeveri që t’i justifikojnë audiencave të tyre të brendshme pse buxheti i përgjithshëm i BE-së duhet të rritet. 

Komisioneri i Buxhetit të BE-së, Piotr Serafin, ka premtuar “një paketë ambicioze të burimeve vetanake” e cila “nga njëra anë do të forcojë kapacitetin financiar të asaj që kemi këtu në nivel evropian, por nga ana tjetër do të jetë gjithashtu e pranueshme politikisht dhe shoqërisht për shtetet anëtare, por edhe për qytetarët e Evropës”.

Ai do të ketë nevojë për fat në anën e tij. “Ne nuk shohim nevojë për burime të reja vetanake dhe padyshim jo për taksa evropiane”, tha Rosencrantz i Suedisë. “E dimë që ka një diskutim të gjerë për gjithçka, nga përdorimi i të ardhurave nga Skema e Tregtimit të Emetimeve të BE-së dhe Mekanizmi i Rregullimit të Kufijve të Karbonit deri te lloje të ndryshme të formave të tjera të burimeve të reja vetanake. Kjo nuk është diçka për të cilën Suedia e sheh të nevojshme. Ne do të preferonim të shihnim një fokus në ripërcaktimin e prioriteteve brenda buxhetit, gjë që është gjithmonë e vështirë, por kjo është ajo që duhet të bësh në një buxhet kombëtar, edhe kur ke sfida të reja për të adresuar.” 

Sundimi i ligjit

Një mënyrë për të bërë kursime është të parandalohet që “asnjë euro e vetme” të shkojë në çdo vend që shkel në mënyrë flagrante standardet demokratike të BE-së për “sundimin e ligjit”, shtoi Rosencrantz. Është një pikëpamje që përputhet me qëllimet e Komisionit për MFF-në e ardhshme. 

Ekipi i Von der Leyen po punon për një regjim të ri “kushtëzimi”, i cili do të forconte dënimet financiare për vende si Hungaria (dhe, në të kaluarën, Polonia) që Brukseli i ka gjetur se nuk po i mbështesin liritë demokratike që, sipas tij, janë thelbësore për vlerat e BE-së. 

Por kur çdo vend i BE-së duhet të bjerë dakord për paketën e plotë të buxhetit - përfshirë Hungarinë e Viktor Orbán - nuk ka asnjë garanci se ndonjë rregull kushtëzimi do të kalojë në planin përfundimtar të buxhetit, çfarëdo që duan von der Leyen dhe komisionerët e saj. 

Në të vërtetë, pyetja mbi ndëshkimin e vendeve për mosrespektimin e “sundimit të ligjit” kthehet në të njëjtën pyetje thelbësore që mbështet të gjithë buxhetin: Për çfarë shërben realisht BE-ja? Sa shumë, në këtë epokë sfidash të shumëfishta globale, duhet të bëjnë së bashku 27 vendet e bllokut, nëpërmjet veprimeve të koordinuara brenda zyrave gjigante prej qelqi dhe çeliku në Bruksel, dhe sa shumë duhet të vendosin ato në shtëpi? 

Në fund të fundit, shkalla dhe fushëveprimi i buxhetit përfundimtar të BE-së do të jetë një shprehje e përgjigjes kolektive të bllokut ndaj kësaj pyetjeje. 

“Nëse shikoni prapa në historinë e marrëveshjeve për MFF-në e ardhshme, kemi parë ndryshime shumë të kufizuara nga një kornizë në tjetrën”, tha Darvas, një nga autorët e raportit Bruegel. Sipas tij, rreziku më i madh për BE-në që përballet me sfidat me të cilat përballet tani është se kërkesa për marrëveshje unanime midis 27 vendeve do të “kufizojë rëndë” çdo hapësirë për reforma.

«Ka një ngurtësi të madhe», tha ai. «Jam pak skeptik se do të ketë ndryshime të mëdha edhe këtë herë»./ Politico.