Profili për Shqipërinë, i përgatitur nga ekspertë kombëtarë të Rrjetit Evropian të Informacionit dhe Vëzhgimit Mjedisor (Eionet) dhe bazuar në 20 tregues të vendosur nga EEA ose Eurostat, ofron një përmbledhje të tendencave kryesore në tri dimensione: mjedisi dhe klima, ndryshimet sociale-ekonomike, dhe ndryshimi i sistemit të energjisë, mobilitetit dhe ushqimit. Vlerësimi vë në dukje zhvillime pozitive, por edhe sfida serioze që kërkojnë veprim urgjent.
Shqipëria nënshkroi Deklaratën e Sofjes për Axhendën e Gjelbër për Ballkanin Perëndimor në vitin 2020, duke u angazhuar për të arritur neutralitetin e karbonit deri në vitin 2050. Ky angazhim ka filluar tashmë të japë rezultate konkrete, veçanërisht në sektorin e energjisë së rinovueshme.
Përmes zbatimit të masave të përfshira në strategji dhe plane të lidhura me burimet e rinovueshme të energjisë (BRE), Shqipëria tashmë ka arritur objektivat e BE-së për vitin 2030 për përdorimin e BRE-ve. Në vitin 2023, pjesa e energjisë së rinovueshme arriti në 46.6% të konsumit final, duke tejkaluar objektivin e BE-së prej 42%. Kjo arritje mbështetet kryesisht nga energjia hidrike, ndërsa qeveria po punon për diversifikimin e burimeve përmes biomasës, energjisë diellore dhe asaj të erës. Gjithashtu, vendi ka bërë përparim në reduktimin e konsumit të energjisë.
Në Shqipëri, produktet e naftës dhe drutë e zjarrit mbeten burimet më të rëndësishme të energjisë. Përdorimi i energjisë elektrike është i lartë si në sektorin rezidencial, ashtu edhe në atë të bizneseve, ndërkohë që humbjet në rrjet vazhdojnë të përbëjnë një problem serioz për sistemin energjetik të vendit.
Sektorët që kontribuojnë në konsumin e përgjithshëm të energjisë janë transporti, bujqësia, industria, familjet dhe shërbimet. Ndër ta, sektori i transportit rezulton të jetë konsumatori më i madh i energjisë, i ndjekur nga sektori rezidencial dhe ai industrial.
TĂ« dhĂ«nat historike tregojnĂ« se konsumi final i energjisĂ« nĂ« ShqipĂ«ri ka shĂ«nuar njĂ« rritje graduale gjatĂ« viteve 2009â2011, ndĂ«rsa nĂ« vitin 2014 u vu re njĂ« rritje e ndjeshme, e nxitur kryesisht nga industria e hekurit dhe çelikut. Aktualisht, sektori rezidencial Ă«shtĂ« pĂ«rgjegjĂ«s pĂ«r rreth 49% tĂ« konsumit total tĂ« energjisĂ« elektrike, duke e bĂ«rĂ« atĂ« sektorin me peshĂ«n mĂ« tĂ« lartĂ« nĂ« pĂ«rdorimin e energjisĂ« nĂ« vend.
Sipas StrategjisĂ« KombĂ«tare tĂ« EnergjisĂ« 2018â2030, konsumi final i energjisĂ« nĂ« ShqipĂ«ri pritet tĂ« arrijĂ« nĂ« 3 868 ktoe deri nĂ« vitin 2030. Dokumenti parashikon gjithashtu uljen e konsumit final tĂ« energjisĂ« me 15.5%, nĂ« pĂ«rputhje me objektivat e Bashkimit Evropian pĂ«r rritjen e efikasitetit energjetik.
NĂ« periudhĂ«n 2021â2023, nĂ« ShqipĂ«ri Ă«shtĂ« vĂ«rejtur njĂ« ulje e konsumit tĂ« energjisĂ« nga 106.7% nĂ« 102.1%, krahasuar me nivelin bazĂ« tĂ« vitit 2005  njĂ« tregues pozitiv, por ende i pamjaftueshĂ«m pĂ«r tĂ« pĂ«rmbushur objektivat afatgjata tĂ« vendit nĂ« fushĂ«n e energjisĂ« dhe klimĂ«s.
SĂ« fundi, strategjia e mbrojtjes sociale 2024â2030 synon tĂ« luftojĂ« varfĂ«rinĂ« energjetike duke konsoliduar skemat financiare dhe duke promovuar pĂ«rdorimin e paneleve diellore nĂ« zonat rurale, dhe politikat ekonomike tregojnĂ« se po bĂ«het pĂ«rparim drejt tranzicionit tĂ« gjelbĂ«r nĂ« inovacion dhe energji tĂ« rinovueshme.
Megjithatë, jo të gjitha lajmet janë inkurajuese. Pavarësisht nga ulja e shkarkimeve të gazeve serë nga sektori i përdorimit të tokës, rritjet e shkarkimeve nga sektorë të tjerë krijojnë një panoramë shqetësuese. Kjo do të thotë që përmbushja e objektivit të përcaktuar në Kontributet e Përcaktuara Kombëtare (NDC) 2021-2030 i cili synon një reduktim të përgjithshëm prej 20.9% të shkarkimeve të gazeve serë deri në vitin 2030 do të jetë e vështirë. Ky objektiv kërkon veprime urgjente dhe të koordinuara në të gjitha sektorët e ekonomisë.
Si njĂ« vend jo-Aneks I nĂ« kuadĂ«r tĂ« KonventĂ«s KornizĂ« tĂ« Kombeve tĂ« Bashkuara pĂ«r Ndryshimet Klimatike (UNFCCC), ShqipĂ«ria ka zhvilluar njĂ« inventar kombĂ«tar tĂ« shkarkimeve antropogjene tĂ« gazeve serĂ« (GHG), sipas burimeve dhe heqjeve pĂ«rmes depozitave natyrore. Ky inventar mbulon periudhĂ«n 1990â2019 dhe pĂ«rfshihet nĂ« komunikimet kombĂ«tare tĂ« ShqipĂ«risĂ« mbi ndryshimet klimatike.
Bazuar në të dhënat e fituara nga studime të ndryshme mbi ndryshimet klimatike në vend, reshjet vjetore kanë qenë në rënie. Shpërndarja e reshjeve gjatë vitit ka ndryshuar ndjeshëm, duke rezultuar në reshje të dendura gjatë muajve të dimrit dhe periudha të gjata në verë pa reshje. Si rezultat i këtyre ndryshimeve, në dekadën e fundit janë vërejtur shumë përmbytje. Dëmet më të mëdha janë shkaktuar në veri-perëndim (rajonet e Shkodrës dhe Lezhës). Bazuar në vlerësimet e bëra nga ekspertë të bujqësisë, dëmet e shkaktuara nga përmbytjet në prodhimin bujqësor në këto rajone arritën rreth 100 milionë dollarë amerikanë.
Të dhënat statistikore të Shqipërisë mbi prodhimtarinë dhe prodhimin bujqësor në dekadat e fundit sugjerojnë se niveli i inputeve (pleh kimik, fara cilësore, pesticide) dhe niveli i modernizimit (ujitje, teknologji korrjeje, etj.) janë rritur me ritme shumë të ulëta në krahasim me ato në shtetet anëtare të BE-së. Në këto kushte, duke marrë parasysh efektet e pritshme të ndryshimeve klimatike në bujqësi, prodhimi i brendshëm bruto i Shqipërisë do të humbasë potencialisht midis 800 milionë dhe 900 milionë dollarëve amerikanë të ardhurave nga prodhimi bimor deri në vitin 2050.
ShqipĂ«ria ndodhet ende nĂ« fazat fillestare tĂ« zhvillimit tĂ« ekonomisĂ« qarkulluese, njĂ« koncept qĂ« synon tĂ« minimizojĂ« mbetjet dhe tĂ« shfrytĂ«zojĂ« nĂ« mĂ«nyrĂ« tĂ« qĂ«ndrueshme burimet natyrore. Raporti âNjĂ« hartĂ« rrugĂ«sh drejt ekonomisĂ« qarkulluese nĂ« ShqipĂ«riâ vjen si njĂ« dokument orientues qĂ« synon tĂ« udhĂ«heqĂ« vendin nĂ« drejtim tĂ« politikave tĂ« reja, duke forcuar bashkĂ«punimin ndĂ«rmjet institucioneve publike, sektorit privat dhe shoqĂ«risĂ« civile.
QĂ«llimi kryesor i kĂ«tij tranzicioni Ă«shtĂ« krijimi i njĂ« ekonomie qĂ« riciklon, ripĂ«rdor dhe rigjeneron, duke u larguar nga modeli tradicional âmer-prodhon-hedhâ. MegjithatĂ«, rruga drejt kĂ«tij qĂ«llimi mbetet sfiduese. Zbatimi i plotĂ« i parimeve tĂ« ekonomisĂ« qarkulluese kĂ«rkon pĂ«rmirĂ«simin e kornizĂ«s ligjore nĂ« pĂ«rputhje me direktivat e Bashkimit Evropian, pĂ«rdorimin efektiv tĂ« instrumenteve fiskale e ekonomike, si dhe monitorimin e treguesve qarkullues pĂ«r tĂ« matur progresin.
Një tjetër sfidë madhore është miratimi dhe mbështetja e modeleve të ekonomisë qarkulluese, të cilat mund të luajnë një rol kyç në mbylljen e ciklit jetësor të plastikës, me fokus të veçantë në reduktimin e mbetjeve detare që prekin rëndë ekosistemet bregdetare shqiptare.
Të dhënat e fundit tregojnë se produktivititeti i burimeve në Shqipëri është përmirësuar ndjeshëm, duke u rritur nga 52 lekë për kilogram në vitin 2016 në 100 lekë për kilogram në vitin 2022. Po gjatë vitit 2022, përdorimi i brendshëm i materialeve mjedisore përfshirë biomasën, mineralet metalike e jometalike, materialet fosile të energjisë dhe mbetjet arriti në rreth 21.4 milionë tonë, një rritje prej 5.7% krahasuar me një vit më parë.
Nga këto, mineralet jometalike përbënin pjesën më të madhe, me 47.4% të totalit, duke reflektuar rëndësinë e sektorit të ndërtimit dhe infrastrukturës në strukturën ekonomike të vendit.
Ndërkohë, ndotja e ajrit mbetet një nga problemet më të mprehta mjedisore në Shqipëri, me ndikim të drejtpërdrejtë në shëndetin publik. Qeveria shqiptare ka hartuar disa plane dhe strategji për të reduktuar ndotjen e ajrit, ndër të cilat Strategjia e Cilësisë së Ajrit Mjedisor (2014) synon ta afrojë cilësinë e ajrit me standardet evropiane.
Bazuar nĂ« monitorimet e kryera nĂ« zonat urbane, transporti rrugor Ă«shtĂ« burimi kryesor i ndotjes, duke gjeneruar nivelet mĂ« tĂ« larta tĂ« dioksidit tĂ« azotit (NOâ) dhe grimcave tĂ« imta PMââ. Sipas inventarit tĂ« shkarkimeve pĂ«r vitin 2022, sasia e grimcave tĂ« imĂ«ta PMâ.â tĂ« shkarkuara arriti nĂ« 2.21 kilotonĂ«, nga tĂ« cilat 80% vinin nga prodhimi i mineraleve jometalike, ndĂ«rsa 10.3% nga proceset e djegies nĂ« industrinĂ« e ndĂ«rtimit.
MegjithatĂ«, vendi ka bĂ«rĂ« pĂ«rparime domethĂ«nĂ«se: midis viteve 2005 dhe 2022, shkalla e vdekjeve tĂ« parakohshme pĂ«r shkak tĂ« ekspozimit ndaj PMâ.â Ă«shtĂ« ulur me 53.7%, falĂ« pĂ«rmirĂ«simeve graduale nĂ« cilĂ«sinĂ« e ajrit dhe politikat e transportit. Paralelisht, janĂ« ndĂ«rmarrĂ« masa pĂ«r modernizimin e infrastrukturĂ«s rrugore, pĂ«r rritjen e pĂ«rdorimit tĂ« mjeteve me shkarkime tĂ« ulĂ«ta, si dhe pĂ«r nxitjen e automjeteve elektrike dhe hibride, numri i tĂ« cilave Ă«shtĂ« nĂ« rritje tĂ« vazhdueshme. Aktualisht, ShqipĂ«ria Ă«shtĂ« nĂ« proces tĂ« rishikimit tĂ« StrategjisĂ« KombĂ«tare pĂ«r CilĂ«sinĂ« e Ajrit Mjedisor dhe tĂ« Planit KombĂ«tar pĂ«r Menaxhimin e CilĂ«sisĂ« sĂ« Ajrit./ klimasot
© SYRI.net
'Na përket të gjithëve': Si po i formëson Traktati i Detit të Hapur ujërat globale
El Niño ka filluar zyrtarisht/ Si pritet të ndikojë, rritet rreziku i motit ekstrem deri në vitin 2027
âSpider-Manâ-i i Jemenit humb jetĂ«n pas rĂ«nies nĂ« kraterin vullkanik gjatĂ« njĂ« ngjitjeje tĂ« rrezikshme
Denonco
Merrni lajmet më të fundit nga SYRI.net në çdo moment dhe kudo që të jeni!
