Palmat në Afrikë po pakësohen. Disa botanistë hartojnë një plan për të bërë diçka

Palmat lulëzojnë në peizazhet e ndryshme të Afrikës, nga shkretëtirat deri te pyjet tropikale. Afrika Qendrore ka larmishmërinë më të madhe me 52 lloje, ndërsa Afrika Perëndimore ka 38 dhe Afrika Lindore 18. Edhe pse Afrika ka më pak lloje palmash në krahasim me rajonet e tjera tropikale, ato luajnë një rol thelbësor në jetën shoqërore dhe ekonomike të kontinentit. Palmat sigurojnë ushqim, pije, produkte shëndetësore, materiale ndërtimi dhe kanë rëndësi shpirtërore e kulturore. Studimet botanike i rendisin palmat ndër familjet bimore më të rëndësishme ekonomikisht dhe kulturalisht në zonat rurale të Afrikës.

Ne jemi botanistë nga Benini, Bregu i Fildishtë dhe Zvicra, me dekada përvojë mbi diversitetin e palmave autoktone afrikane. Kërkimet tona zhvillojnë strategji për ruajtjen e palmave dhe promovimin e përdorimit të tyre të qëndrueshëm nga komunitetet lokale.

Në një konferencë të fundit për florën afrikane në Ganë, ne krijuam një rrjet panafrikan për specialistët e palmave, me synimin për t’i studiuar dhe mbrojtur ato. Studiues nga Guinea, Sierra Leone, Nigeria, Gabon, Kongo, Etiopia dhe Tanzania iu bashkuan projekteve për biologjinë, përdorimet dhe ruajtjen e palmave.

Ky rrjet është vendimtar sepse palmat afrikane po zhduken për shkak të shpyllëzimit, shfrytëzimit të tepërt dhe humbjes së habitateve. Disa lloje janë të rralla, dhe zhdukja e tyre do të dëmtonte si ekosistemet, ashtu edhe komunitetet që varen prej tyre. Rrjeti synon të bashkojë ekspertizën, të dokumentojë dijet tradicionale dhe të trajnojë brezin e ardhshëm të specialistëve të palmave.

Cikli i ngadaltë jetësor i një peme të kërcënuar

Edhe pse aktualisht pak lloje palmash afrikane janë në prag zhdukjeje, shumica po bien gradualisht në numër. Ndërsa palma e vajit, palma e hurmës dhe kokosi kultivohen, shumica e llojeve të tjera që mblidhen janë të egra.

Riprodhimi i palmave është natyrshëm i ngadaltë. Farërat mund të duan muaj apo vite për të mbirë, dhe bimët e reja rriten ngadalë, duke kërkuar kushte të veçanta si temperaturë e lartë dhe lagështi. Disa lloje, si palmat ratan, kanë nevojë për dekada para se të arrijnë madhësinë për t’u korrur. Kërkimet tona synojnë të përcaktojnë kohët e mbirjes dhe afatet e qëndrueshme të korrjes.

Pjesët që mungojnë në enigmën e palmave

Ndërsa palma e vajit afrikan është studiuar gjerësisht, shumë lloje të tjera mbeten pak të dokumentuara, pavarësisht përdorimit të tyre për niseshte, fibra, nxjerrje vere apo materiale ndërtimi. Shkencëtarët ende nuk e kuptojnë plotësisht larmishmërinë, shpërndarjen apo qëndrueshmërinë klimatike të palmave afrikane, gjë që e bën të vështirë menaxhimin e tyre të qëndrueshëm.

Çfarë duhet të ndodhë më pas

Rrjeti do të vlerësojë kërcënimet dhe do të propozojë masa lokale për ruajtje. Klasifikimi i plotë i të gjitha llojeve të palmave afrikane është thelbësor, të paktën 15% mbeten ende të padokumentuara plotësisht. Kërkime të reja janë të nevojshme për riprodhimin, kushtet e mbirjes dhe diversitetin gjenetik të tyre.

Studime shtesë duhet të eksplorojnë kontributin e palmave në sigurinë ushqimore, përshtatjen ndaj klimës dhe ruajtjen e biodiversitetit. Palmat mbështesin shumë bimë dhe kafshë barngrënëse që varen nga gjethet dhe frutat e tyre.

Së fundi, nevojitet një plan për kultivimin e palmave, duke i mbjellë në tokat bujqësore të kontrolluara dhe në kushte gjysmëpyjore të menaxhuara për të reduktuar presionin mbi popullatat e egra, për të forcuar jetesën rurale dhe për t’i integruar palmat në sistemet agropyjore.

Strategjitë e ruajtjes që po zhvillohen do të ndihmojnë edhe në mbrojtjen e bimëve të tjera, pasi mbrojtja e palmave afrikane është thelbësore si për njerëzit, ashtu edhe për botën e egër. /The Conversation - Syri.net