Çfarë dimë deri më tani për avionin luftarak amerikan të rrëzuar mbi Iran

Mediat amerikane kanë raportuar se po kryhen kërkime për një anëtar të zhdukur të ekuipazhit, pasi një avion luftarak amerikan F-15E, që po fluturonte mbi Iranin jugor, u rrëzua të premten.

Një pilot që ndodhej në bord u shpëtua nga forcat amerikane, por kërkimet për anëtarin e dytë të ekuipazhit, një oficer të sistemeve të armëve vazhdojnë ende.

Nga ana tjetër, një avion amerikan A-10 Warthog, i cili ishte pjesë e misionit të kërkim-shpëtimit për avionin e rrëzuar, thuhet se u qëllua dhe u dëmtua. Megjithatë, piloti i tij u shpëtua në mënyrë të sigurt.

Zyrtarët iranianë thanë se avioni luftarak u rrëzua nga sistemi i tyre i mbrojtjes ajrore, sipas mediave shtetërore. Komanda Qendrore e SHBA-së ende nuk ka komentuar.

Ku dhe kur u rrëzua avioni?

Media shtetërore iraniane pretendoi për herë të parë të premten se forcat e vendit rrëzuan një avion luftarak amerikan mbi rajonin jugor të Iranit.

Sekretarja e Shtypit e Shtëpisë së Bardhë, Karoline Leavitt, tha më pas se Presidenti i SHBA-së, Donald Trump, ishte informuar për incidentin.

Një mision kërkim-shpëtimi arriti të shpëtonte pilotin e avionit, por mbetet e paqartë se çfarë ka ndodhur me anëtarin e dytë të ekuipazhit, një oficer i sistemeve të armëve, raportoi partneri amerikan i BBC-së, CBS News

Operacioni i shpëtimit thuhet se përfshinte një avion A-10 Warthog, i cili u godit mbi Gjirin Persik, ndërsa piloti i tij u u hodh në kohë nga avioni. Një helikopter që transportonte pilotin e shpëtuar nga avioni F-15E u qëllua me armë të lehta, duke plagosur disa anëtarë të ekuipazhit në bord, por ai arriti të ulej në mënyrë të sigurt, raporton CBS.

Korpusi i Gardës Revolucionare Islamike (IRGC) i Iranit ka deklaruar se fise nomade që jetojnë në zonat malore të vendit qëlluan dy helikopterë Black Hawk, të cilët ishin pjesë e misionit amerikan të shpëtimit.

BBC ka kërkuar koment nga ushtria amerikane në lidhje me këtë pretendim. BBC Verify ka konfirmuar një video të së premtes, e cila tregon atë që duket të jenë tre persona të armatosur duke qëlluar drejt të paktën dy helikopterëve Black Hawk.

Komanda e lartë e përbashkët ushtarake e Iranit ia ka atribuar rrëzimin e dy avionëve luftarakë amerikanë sistemeve të reja të mbrojtjes ajrore iraniane, sipas agjencisë shtetërore të lajmeve IRNA.

Vendndodhja e saktë e rrëzimit mbetet e pakonfirmuar, por dy provinca të mundshme janë përmendur nga media shtetërore iraniane: Kohgiluyeh dhe Boyer-Ahmad, si dhe Khuzestan.

Kohgiluyeh dhe Boyer-Ahmad, një zonë malore në jugperëndim, është një nga 31 provincat e Iranit dhe ka më shumë se 700,000 banorë, përfshirë edhe komunitete nomade. Këta nomadë njihen tradicionalisht si popuj fisnorë dhe janë të njohur për mbajtjen e armëve, shpesh të trashëguara brez pas brezi, për të mbrojtur bagëtitë dhe kampet e tyre nga kafshët e egra dhe vjedhjet në zonat e thella malore.

Provinca e Khuzestanit është një nga qendrat kryesore ekonomike të Iranit dhe një zonë e rëndësishme për industrinë e naftës dhe sektorë të tjerë. Ajo ka mbi 4.7 milionë banorë dhe një popullsi të larmishme, përfshirë arabë, persianë, lorë dhe grupe të tjera etnike.

Çfarë dimë për qëllimin e avionit?

F-15E është një avion luftarak me dy role, i projektuar për misione ajër-tokë dhe ajër-ajër. Në Iran, ka shumë gjasa që ai të ketë qenë i përfshirë në role mbrojtëse kundërajrore, për të rrëzuar dronë dhe raketa kruz iraniane.

Në rolin e tij ajër-tokë, avioni është një platformë e fuqishme armësh, e aftë të lëshojë municione të drejtuara me precizion përmes lazerit dhe GPS-it, si dhe bomba të tjera.

Avioni ka dy anëtarë ekuipazhi: pilotin në pjesën e përparme dhe një oficer të sistemeve të armëve në pjesën e pasme. Ky i fundit, i njohur si ‘Wizzo’, ka përpara katër ekrane dhe është përgjegjës për përzgjedhjen e objektivave dhe për sigurimin që armët janë programuar siç duhet për sulmin.

Ky sistem me dy anëtarë ekuipazhi lejon ndarjen e ngarkesës së punës, sidomos në një mjedis ajror të ngarkuar, ku piloti duhet të shmangë kërcënimet. Nuk dihet ende saktësisht çfarë e rrëzoi këtë avion amerikan, por nëse është rrëzuar nga forcat iraniane, arsyeja më e mundshme është një raketë tokë-ajër (SAM).

Çfarë po ndodh me përpjekjet e shpëtimit?

Shpëtimi i ekuipazhit të një avioni të rrëzuar është një nga operacionet më komplekse dhe më urgjente, të njohura si misione kërkim-shpëtimi luftarake (CSAR), për të cilat trajnohen ushtria amerikane dhe aleatët e saj.

Njësitë elitare që kryejnë këto misione përfshijnë disa nga ushtarakët më të trajnuar dhe më të specializuar. ‘Është misioni ushtarak më i rrezikshëm që njoh’, tha për BBC-në James Jeffrey, strateg ushtarak dhe diplomat i lartë amerikan për Lindjen e Mesme.

‘Këta janë pjesëtarë të operacioneve speciale të Forcave Ajrore, të trajnuar pothuajse në nivelin e Delta Force dhe Navy SEAL Team Six, dhe gjithashtu kanë aftësi mjekësore’, tha ai. ‘Ata nuk do të dorëzohen derisa të gjejnë pilotin, nëse ekziston qoftë edhe një mundësi e vogël.’

Misionet CSAR zakonisht kryhen me helikopterë që fluturojnë në lartësi të ulët mbi territor armik, të mbështetur nga avionë të tjerë që kryejnë sulme dhe patrullime.

Një ish-komandant i një skuadriljeje parashutistësh shpëtimi i tha CBS News se një operacion i tillë do të përfshinte të paktën 24 parashutistë shpëtimi që kërkojnë zonën me helikopterë Black Hawk.

Ata shtuan se ekipi do të ishte i gatshëm të hidhej nga ajri nëse do të ishte e nevojshme, dhe sapo të mbërrinte në tokë, prioriteti do të ishte vendosja e kontaktit me anëtarin e zhdukur të ekuipazhit.

Ekuipazhi i avionit të rrëzuar është gjithashtu shumë i trajnuar për situata të tilla. ‘Prioriteti i tyre kryesor është të qëndrojnë gjallë dhe të shmangin kapjen’, tha për BBC-në Jennifer Kavanagh, drejtoreshë e analizave ushtarake në institutin Defense Priorities.

‘Ata janë të trajnuar që, nëse janë fizikisht në gjendje, të largohen sa më shpejt nga vendi i rrëzimit dhe të fshihen për të qenë të sigurt.’

Ata janë gjithashtu të trajnuar për teknika mbijetese, që të mund të qëndrojnë pa ushqim ose ujë, ose të gjejnë burime në terren, për aq kohë sa të jetë e mundur, shtoi ajo.

Irani ka ofruar shpërblime rreth 50,000 paund (66,100 dollarë) për qytetarët që ndihmojnë në kapjen e anëtarit të zhdukur të ekuipazhit, raportoi media shtetërore.

Sipas Sina Azodi, profesor i politikave të Lindjes së Mesme në Universitetin George Washington, ky shpërblim mund të ketë nxitur disa persona të fillojnë kërkimet për ushtarakun amerikan.

‘Kur bombardon njerëz që janë të zemëruar dhe kanë humbur familjarë, ata kanë çdo arsye të të sulmojnë ose të të kapin, dhe paratë janë një shtysë shtesë’, tha ai për BBC-në.

‘Tani është e qartë se bëhet fjalë për një luftë kundër vendit; nuk është më thjesht një sulm kundër Republikës Islamike.’