Cilat objekte të naftës dhe gazit në Gjirin Persik janë sulmuar?

Tregjet globale të energjisë mbeten në një gjendje alarmi të lartë, pasi disa shtete të Gjirit pezulluan prodhimin e naftës dhe gazit pas përshkallëzimit të tensioneve në rajon.

Që nga sulmet e së shtunës nga Shtetet e Bashkuara dhe Izraeli, Teherani ka synuar vende të ndryshme në Izrael dhe në disa vende të Gjirit.

Fillimisht, këto sulme iraniane u përqendruan kryesisht në asetet ushtarake amerikane, por shtetet e Gjirit kanë raportuar se Irani që atëherë e ka zgjeruar fushëveprimin e tij për të synuar infrastrukturën civile, duke përfshirë hotelet, aeroportet dhe objektet energjetike. Megjithatë, zyrtarët iranianë e kanë mohuar publikisht se kanë synuar objektet energjetike të Gjirit.

Lindja e Mesme mbetet burimi dominues në botë i rezervave të hidrokarbureve dhe një nxitës i madh i prodhimit të naftës bruto dhe gazit natyror.

Sa naftë dhe gaz ka Lindja e Mesme?

Pothuajse gjysma e rezervave dhe eksporteve të naftës në botë vijnë nga Lindja e Mesme, e cila përmban pesë nga shtatë rezervat më të mëdha të naftës në botë.

Pasi rafinohet, nafta e papërpunuar përdoret për të prodhuar produkte të ndryshme, duke përfshirë benzinë, naftë, karburant për avionë dhe një gamë të gjerë artikujsh shtëpiakë, siç janë produktet e pastrimit, plastikat dhe madje edhe locionet.

Pas Venezuelës, e cila ka 303 miliardë fuçi, Arabia Saudite mban rezervat e dyta më të mëdha të provuara të naftës bruto në botë, të vlerësuara në 267 miliardë fuçi.

Rezervat më të mëdha të naftës në Lindjen e Mesme:

Arabia Saudite: 267 miliardë fuçi

Irani: 209 miliardë fuçi

Iraku: 145 miliardë fuçi

Emiratet e Bashkuara Arabe: 113 miliardë fuçi

Kuvajti: 102 miliardë fuçi

Arabia Saudite është gjithashtu eksportuesi kryesor i naftës në botë me rreth 187 miliardë dollarë prodhim të papërpunuar në vitin 2024, sipas të dhënave nga Observatori i Kompleksitetit Ekonomik (OEC).

Eksportuesit kryesorë të naftës në Lindjen e Mesme:

Arabia Saudite: 187 miliardë dollarë

Emiratet e Bashkuara Arabe: 114 miliardë dollarë

Iraku: 98 miliardë dollarë

Irani: 47 miliardë dollarë – kryesisht të shitura me zbritje për shkak të sanksioneve të SHBA-së

Kuvajti: 29 miliardë

Vende të tjera të Lindjes së Mesme me eksporte të konsiderueshme nafte përfshijnë: Omanin (28.9 miliardë dollarë), Kuvajtin (28.8 miliardë dollarë) dhe Katarin (21 miliardë dollarë).

Përveç naftës bruto, Lindja e Mesme është një fuqi globale për gazin natyror, duke përbërë gati 18 përqind të prodhimit global dhe afërsisht 40 përqind të rezervave të provuara në botë.

Gazi natyror përdoret kryesisht për prodhimin e energjisë elektrike, ngrohjen industriale dhe në kimikate dhe plehra.

Zemra e gazit të Lindjes së Mesme është një rezervuar i vetëm masiv nënujor i quajtur fusha South Pars/North Dome. Është fusha më e madhe e gazit në botë dhe ndahet drejtpërdrejt midis Katarit dhe Iranit.

Gazi transportohet ose nëpërmjet tubacioneve ose me cisterna. Kur përdoren tubacione, gazi i nënshtrohet presionit dhe lëviz përmes rrjeteve të çelikut. Kur tubacionet nuk janë të realizueshme, si p.sh. përmes oqeaneve, përdoret Gaz Natyror i Lëngshëm (LNG).

Për të krijuar LNG, gazi ftohet në afërsisht -162°C (-260°F), duke zvogëluar vëllimin e tij dhe duke lejuar që ai të ngarkohet në mënyrë të sigurt në anije cisterna të specializuara për transport global.

Për të transportuar naftë dhe gaz, anijet cisternë nga shtete të ndryshme të Gjirit duhet të lundrojnë në kanalin e ngushtë ujor të njohur si Ngushtica e Hormuzit. Përafërsisht një e pesta e naftës dhe gazit global kalon nëpër këtë ngushticë, duke u drejtuar kryesisht në tregjet kryesore në Azi, duke përfshirë Kinën, Japoninë, Korenë e Jugut dhe Indinë, si dhe në Evropë.

Cilat objekte energjetike janë sulmuar?

Ja objektet që kanë regjistruar dëme deri të mërkurën:

Arabia Saudite – Rafineria e naftës Ras Tanura

Të hënën, një nga komplekset më të mëdha të rafinimit të naftës në botë, rafineria e naftës Ras Tanura në pronësi të Saudi Aramco, u detyrua të ndalonte operacionet pasi mbeturinat nga dronët iranianë të kapur shkaktuan një zjarr të vogël.

Saudi Aramco është një nga kompanitë më të mëdha në botë, me një kapitalizim tregu që tejkalon 1.7 trilion dollarë dhe të ardhura prej 480 miliardë dollarësh. Me seli në Dhahran, në Arabinë Saudite lindore, Aramco kontrollon 12 përqind të prodhimit global të naftës, me një kapacitet prej më shumë se 12 milionë fuçi në ditë (bpd).

Të mërkurën, zyrtarët sauditë të mbrojtjes raportuan një përpjekje të dytë me dron në objekt, por kjo u kap me sukses pa raportuar dëme ose ndërprerje të operacioneve.

Katar – Objektet e LNG-së së Qytetit Industrial Ras Laffan

Të hënën, Ministria e Mbrojtjes e Katarit raportoi se dronët iranianë kishin shënjestruar një strukturë energjetike në Ras Laffan që i përkiste QatarEnergy, prodhuesit më të madh të LNG-së në botë.

Ndërkohë që nuk u raportuan viktima, QatarEnergy pezulloi prodhimin e LNG-së dhe produkteve të tjera në vendet e prekura.

Eksportet e LNG-së prej 81 milionë tonësh të QatarEnergy janë kryesisht të destinuara për tregjet aziatike, duke përfshirë Kinën, Japoninë, Indinë, Korenë e Jugut, Pakistanin dhe vende të tjera në rajon. Ndërprerja e prodhimit i rriti çmimet globale të gazit në nivelin më të lartë në tre vjet këtë javë.

Katar – Qyteti Industrial Mesaieed

Ministria e Mbrojtjes e Katarit tha se vendi u sulmua nga një dron i dytë i nisur nga Irani të hënën, duke synuar një rezervuar uji që i përkiste një termocentrali në Mesaieed, pa raportuar ndonjë viktimë.

Të martën, QatarEnergy ndaloi gjithashtu prodhimin e disa produkteve të prodhimit të mëtejshëm si ureja, polimeret, metanoli, alumini dhe të tjera.

Emiratet e Bashkuara Arabe – terminalet e naftës në Fujairah dhe Mussafah

Të hënën, një zjarr shpërtheu në terminalin e karburantit Mussafah në jugperëndim të Abu Dhabit, pasi u godit nga një dron.

Të martën, mbeturinat që ranë nga një përgjues i një droni shkaktuan një zjarr në Terminalin e Naftës Fujairah përgjatë bregdetit lindor të Emirateve të Bashkuara Arabe. Nuk u raportuan të lënduar.

Omani – portet e Duqmit dhe Salalahut

Të martën, disa dronë iranianë goditën rezervuarët e karburantit dhe një anije cisternë në portin e Duqm-it, me të paktën një goditje të drejtpërdrejtë në një rezervuar karburanti, duke shkaktuar një shpërthim.

Po atë ditë, një sulm me dron u regjistrua në Portin e Salalahut, i cili merret me karburant dhe minerale industriale.

Athe Nova – cisternë nafte

Të hënën, Athe Nova, një tanker me flamur të Hondurasit i pozicionuar në brigjet e Khor Fakkan, Emiratet e Bashkuara Arabe, u godit nga dronë iranianë ndërsa po kalonte nëpër Ngushticën e Hormuzit, duke i vënë flakën. Pavarësisht zjarrit, anija arriti të dilte nga pika e mbytjes në Gjirin e Omanit dhe nuk u raportuan viktima.

Korpusi i Gardës Revolucionare Islamike (IRGC) e Iranit mori përgjegjësinë për sulmin, duke e identifikuar Athe Nova, si një “aleat të Shteteve të Bashkuara”.

Në të njëjtën ditë me sulmin, Irani e shpalli të mbyllur Ngushticën e Hormuzit, duke paralajmëruar se çdo anije që përpiqej të kalonte do të “digjej”.

Që atëherë, disa cisterna të tjera janë goditur.

Ndërprerje të tjera rajonale të energjisë

Edhe pse nuk janë shënjestruar drejtpërdrejt, centralet e mëposhtme të energjisë pezulluan operacionet në përgjigje të sulmeve hakmarrëse iraniane:

Fushat e gazit izraelit në det të hapur – Fushat e mëdha të prodhimit të gazit, të tilla si Leviathan dhe Tamar, u mbyllën si masë paraprake pas lëshimeve rajonale të dronëve dhe raketave të lidhura me Iranin.

Fushat e naftës në Kurdistanin gjysmëautonom të Irakut – Prodhuesit, përfshirë DNO, Gulf Keystone dhe Dana Gas, ndaluan prodhimin si masë sigurie për shkak të përshkallëzimit të situatës.

Fusha naftëmbajtëse Rumaila – Operacionet në fushën më të madhe të naftës në Irak – të operuar nga BP – në Irakun jugor u ndërprenë të martën si një masë paraprake sigurie për shkak të afërsisë së saj me zonën e përshkallëzimit./ Al Jazeera.