Turqia dhe Arabia Saudite thellojnë bashkëpunimin në mbrojtje, investime në avionët luftarakë KAAN

Turqia dhe Arabia Saudite do të rrisin bashkëpunimin e tyre në industrinë e mbrojtjes, tha presidenti turk, Recep Tayyip Erdogan, gjatë fluturimit të tij të kthimit nga Egjipti, duke vënë në dukje lëvdatat për avionin luftarak turk të prodhuar në vend, KAAN, prototipet e të cilit do të nisin fluturimin këtë verë.

"Kemi marrë shumë reagime pozitive për KAAN. Ekziston një investim i përbashkët me Arabinë Saudite në këtë fushë dhe ne mund ta zbatojmë këtë partneritet në çdo moment", u tha Erdogan gazetarëve pas vizitave të tij në Riad dhe Kajro.

Ai e përshkroi KAAN-in si më shumë sesa një platformë ushtarake, duke e quajtur atë “një simbol të aftësisë inxhinierike dhe vullnetit të pavarur mbrojtës të Turqisë”.

Ankaraja dhe Riadi nënshkruan atë që Erdogan e përshkroi si marrëveshje bashkëpunimi “të mëdha” në industrinë e mbrojtjes gjatë vizitës, duke reflektuar vrullin në rritje në projektet e përbashkëta. Ai shtoi se Turqia vazhdon t’i japë përparësi përmbushjes së nevojave të veta të mbrojtjes, ndërkohë që mbështet edhe vendet aleate.

Erdogan i përshkroi gjithashtu takimet e tij me Arabinë Saudite dhe Egjiptin si shumë produktive, duke theksuar bashkëpunimin më të gjerë në mbrojtje, energji, tregti dhe diplomaci rajonale.

Lidhje ekonomike dhe marrëveshje strategjike me Arabinë Saudite

Gjatë bisedimeve në Riad me Princin e Kurorës Mohammed bin Salman, delegacionet nënshkruan katër marrëveshje dhe miratuan një deklaratë të përbashkët që mbulon sektorë të shumtë.

Erdogan vuri në dukje se Arabia Saudite mban një "pozicion të veçantë" për Turqinë në bashkëpunimin në industrinë e mbrojtjes, transportin, shëndetësinë, investimet dhe shërbimet kontraktuese.

Vëllimi i tregtisë dypalëshe arriti në afërsisht 8 miliardë dollarë në vitin 2025, tha ai, ndërsa kontraktorët turq kanë ndërmarrë më shumë se 400 projekte në Arabinë Saudite me vlerë gati 30 miliardë dollarë.

Ai gjithashtu vuri në dukje mundësitë e ardhshme të lidhura me ngjarje të mëdha ndërkombëtare si Expo 2030 dhe Kupa e Botës FIFA 2034, si dhe numrin në rritje të turistëve sauditë në Turqi.

Partneritet për energjinë e rinovueshme

Bashkëpunimi në fushën e energjisë ishte një tjetër rezultat kyç i vizitës. Ministria e Energjisë dhe Burimeve Natyrore e Turqisë nënshkroi një marrëveshje me Ministrinë e Energjisë së Arabisë Saudite, e fokusuar në investimet në burimet e rinovueshme të energjisë.

Sipas marrëveshjes, kompanitë saudite do të ndërtojnë centrale diellore dhe të erës në Turqi me një kapacitet të kombinuar prej 5,000 megavatësh. Projektet fillestare përfshijnë dy centrale diellore prej 1,000 megavatësh në qytetet Sivas dhe Karaman, të cilat pritet të sigurojnë energji elektrike për afërsisht 2.1 milionë familje turke.

Projektet do të financohen përmes financimit të jashtëm dhe mekanizmave ndërkombëtarë të kreditimit, me ndërtimin që pritet të fillojë në vitin 2027 dhe përmbajtjen lokale të synuar në rreth 50%.

Dialogu strategjik me Egjiptin dhe bashkëpunimi rajonal

Pas vizitës në Riad, Erdogan udhëtoi për në Kajro me ftesë të Presidentit egjiptian Abdel Fattah el-Sisi për takimin e dytë të Këshillit të Bashkëpunimit Strategjik të Nivelit të Lartë Turqi-Egjipt, pas seancës së parë në Ankara në shtator 2024.

Gjatë takimeve të Kajros u nënshkruan tetë dokumente, përfshirë një deklaratë të përbashkët. Forume biznesi që përfshinin përfaqësues të sektorit privat u mbajtën si në Riad ashtu edhe në Kajro.

Erdogan tha se zhvillimet rajonale, veçanërisht në Palestinë dhe Siri, u diskutuan brenda një kuadri të "pronësisë rajonale", duke theksuar bashkëpunimin midis shteteve kryesore rajonale.

Tensionet SHBA-Iran dhe stabiliteti rajonal

Lidhur me tensionin e vazhdueshëm midis Iranit dhe SHBA-së, Erdogan shprehu shpresën se tensionet midis dy vendeve do të zgjidhen nëpërmjet dialogut, duke theksuar rëndësinë e vendosjes së negociatave.

Ai tha se ka zhvilluar diskutime me Presidentin e SHBA-së Donald Trump dhe Presidentin iranian Masoud Pezeshkian, si dhe bisedime trepalëshe në Stamboll me Ministrin e Jashtëm iranian Abbas Araghchi dhe Ministrin e Jashtëm turk Hakan Fidan.

Presidenti tha se Turqia po bën gjithçka që është e mundur për të ulur tensionet pa lejuar që rajoni të përfshihet në një konflikt ose kaos të ri.

“Ne jemi qartësisht kundër ndërhyrjes ushtarake kundër Iranit”, tha Erdogan, duke theksuar dialogun si e vetmja rrugë e qëndrueshme përpara. “Zgjidhja e problemeve nuk është konflikti, por takimi mbi terren të përbashkët dhe negocimi.”

Ai shtoi se po vazhdojnë përpjekjet për të forcuar kanalet diplomatike dhe potencialisht për të çuar përpara bisedimet nga diskutimet e nivelit më të ulët në negociata në nivel udhëheqësish.

“Procesi është i gjallë dhe nuk është ndërprerë. Terreni mbetet i hapur për dialog dhe diplomaci”, tha Erdogan.

Gaza: Plani i paqes dhe përpjekjet humanitare

Lidhur me situatën në Gaza, presidenti tha se “Turqia do të luajë një rol aktiv për të siguruar zbatimin e duhur të planit të paqes në Gaza dhe për të rivendosur paqen dhe stabilitetin në Gaza”, duke shtuar se Ankaraja kërkon të vendosë paqen “jo në letër, por në terren”.

Presidenti tha se hapat drejt një armëpushimi, aksesit në ndihmë humanitare dhe mbrojtjes së civilëve duhet të zbatohen urgjentisht, duke theksuar se Turqia po bën përpjekje të konsiderueshme për të arritur këto qëllime.

Erdogan tha se qëndrimi i Turqisë është i rrënjosur në parime humanitare përtej konsideratave fetare ose politike, duke shtuar se nëse abuzime të ngjashme do të ndodhnin diku tjetër, edhe nëse do të kryheshin nga myslimanët, Ankaraja do t'i kundërshtonte ato po aq fuqishëm.

Pavarësisht shkeljeve të vazhdueshme të armëpushimit, ai tha se faza e parë e planit të paqes kishte përfunduar, ndërsa shprehu shqetësim për sulmet e vazhdueshme izraelite dhe kufizimet për ndihmën humanitare që hynte në Gaza.

“Sulmet dhe shkeljet e pafundme të armëpushimit nga ana e Izraelit janë të papranueshme”, tha Erdogan, duke i bërë thirrje bashkësisë ndërkombëtare të ushtrojë presion mbi Izraelin që të përmbushë plotësisht kushtet e armëpushimit.

Ai theksoi koordinimin me Arabinë Saudite dhe Egjiptin gjatë negociatave të armëpushimit dhe dialogut të vazhdueshëm për të lehtësuar rindërtimin e Gazës. Erdogan vuri në dukje rolin vendimtar të Egjiptit në koordinimin e shpërndarjes së ndihmës humanitare nëpërmjet pikës kufitare Rafah në Gaza.

Presidenti shtoi se përpjekjet e përbashkëta synojnë të rivendosin qetësinë dhe të çojnë përpara rindërtimin.

Vizioni i paqes rajonale dhe Siria

Erdogan përsëriti kundërshtimin e Turqisë ndaj konflikteve të reja në rajon, duke thënë se si Ankaraja ashtu edhe Riadi kanë një interes të përbashkët për stabilitetin.

«Ne nuk duam një luftë të re në rajonin tonë», tha ai, duke argumentuar se diplomacia dhe bashkëpunimi ofrojnë të vetmen rrugë të qëndrueshme drejt paqes.

Lidhur me Sirinë, ai theksoi mbështetjen e Turqisë për një shtet të unifikuar sirian të bazuar në “një shtet, një ushtri, një Siri”, ndërsa u bëri thirrje grupeve të armatosura të respektojnë marrëveshjet që mund të forcojnë stabilitetin në Sirinë veriore.

Ai i kërkoi grupit të njohur si SDF që të zbatojë marrëveshjet, duke thënë se kjo do të forconte klimën e paqes dhe do të lehtësonte stabilitetin e qëndrueshëm.

Presidenti theksoi se Turqia mbështet një Siri të bashkuar dhe paqësore që përfshin të gjitha komunitetet, kurde, arabe, turkmene dhe alevite, ndërsa theksoi se lufta e Ankarasë është kundër terrorizmit dhe atyre që e përdorin atë për të ndjekur qëllime separatiste.

Erdogan tha gjithashtu se Turqia, Arabia Saudite dhe Egjipti synojnë të mbeten aktivisht të angazhuar në proceset diplomatike rajonale, veçanërisht në Gaza dhe në stabilitetin e Lindjes së Mesme në përgjithësi.

“Ne duam të flasim për paqen dhe bashkëpunimin”, tha ai, duke shtuar se zgjerimi i diplomacisë dhe partneriteteve ekonomike mbetet jetik si për interesat e Turqisë ashtu edhe për sigurinë rajonale./ AA.