Ukraina po përjeton një nga dimrat më të vështirë të viteve të fundit. Me temperaturat e janarit që kanë zbritur nën –15 gradë Celsius, Rusia ka intensifikuar sulmet ndaj infrastrukturës energjetike, duke lënë rreth një milion ukrainas pa ngrohje.

Kryeqyteti, Kievi, është një nga objektivat kryesore të këtyre sulmeve. Pas bombardimeve ruse gjatë natës së 24 janarit, pothuajse 6,000 blloqe apartamentesh mbetën pa ngrohje, sipas kryebashkiakut Vitali Kliçko.

Ky ishte sulmi i tretë i tillë në pak më shumë se dy javë ndaj infrastrukturës së ngrohjes së Kievit, pasi goditjet e 9 dhe 20 janarit lanë gjithashtu qindra mijëra banorë duke u përballur me të ftohtin në apartamentet e tyre.

“Të jetosh në Kiev këto ditë është si të jetosh me rrezik,” tha për BBC-në Rita, një banore e kryeqytetit.

“Nëse ke ngrohje dhe gaz, nuk ke energji elektrike dhe ujë. Nëse ke energji elektrike dhe ujë, nuk ka ngrohje.”

“Të kthehesh në shtëpi është si të luash çdo ditë një lojë hamendjeje: a do të mund të bëj dush, të përgatis një çaj të nxehtë, apo asnjërën? Dhe, mbi të gjitha këto, janë raketat dhe dronët.”

Ajo thotë se shpesh detyrohet të flejë me kapelë dhe me disa shtresa rrobash.

Situata po përkeqësohet për Ukrainën – dhe po lehtësohet për Rusinë – për shkak të përhapjes së gjerë të blloqeve të apartamenteve që varen nga sistemi i përbashkët i ngrohjes qendrore, ku uji ngrohet në një vend të vetëm dhe më pas shpërndahet në radiatorët e banesave.

Centralet e ngrohjes në Ukrainë janë gjigante dhe, kur ato sulmohen, preken mijëra njerëz njëherësh. Ukraina thotë se të gjitha termocentralet e këtij lloji janë goditur tashmë.

Këto sulme ndërpresin edhe furnizimin me energji elektrike. Ndërsa një gjenerator ose bateri rezervë mund të ndihmojë për energjinë, ngrohja është shumë më e vështirë për t’u zëvendësuar – sidomos kur mungon edhe energjia elektrike për të furnizuar ngrohëset.

Kyivteploenergo, monopoli i furnizimit me ngrohje dhe ujë të ngrohtë në Kiev, i tha BBC-së se “pothuajse të gjitha” banesat në kryeqytet varen nga shërbimet e tij, por nuk mund të japë shifra të sakta për arsye sigurie.

Në Zaporizhzhia, një qytet pranë vijës së frontit me rreth 750,000 banorë, pothuajse tre të katërtat e popullsisë varen nga ngrohja qendrore, sipas Maksym Rohalskyt, kreut të shoqatës lokale të banorëve të blloqeve të apartamenteve.

Para pushtimit rus në shkallë të plotë në vitin 2022, rreth 11 milionë familje në Ukrainë përdornin ngrohjen qendrore, krahasuar me shtatë milionë familje që kishin ngrohje autonome, sipas ekspertit ukrainas të energjisë, Yuriy Korolchuk.

Qytetet në të gjithë Bashkimin Sovjetik, përfshirë Ukrainën, ishin në qendër të programeve masive të ndërtimit që nisën në vitet 1950, me synimin për të prodhuar banesa të lira në masë.

Peizazhet urbane të ish-BRSS-së dominohen nga ndërtesa banimi nëntëkatëshe të ndërtuara me panele betoni të parafabrikuara, të njohura si panelki, ose nga blloqe pesëkatëshe të quajtura hrushovka, sipas udhëheqësit sovjetik Nikita Hrushov, i cili mbikëqyri ndërtimin e tyre në vitet 1950 dhe 1960.

Ngrohja e këtyre banesave furnizohet nga termocentrale të mëdha të njohura si TET – akronim që në gjuhën ukrainase do të thotë “centrale të ngrohjes dhe energjisë elektrike”, pasi ato prodhojnë si energji elektrike, ashtu edhe nxehtësi.

Shtëpitë individuale për një familje, të njohura në Ukrainë si “shtëpi private”, gjenden kryesisht në zonat rurale dhe janë të rralla në qytete.

“Ukraina trashëgoi sistemin sovjetik të ngrohjes dhe ai ka mbetur kryesisht i pandryshuar, shumë i centralizuar,” tha Korolchuk për BBC-në.
“Këto termocentrale nuk janë projektuar për t’u sulmuar me raketa apo dronë, dhe pikërisht këto dobësi dolën në pah gjatë luftës.”

Sipas tij, kjo është një taktikë relativisht e re e përdorur nga Rusia.
“Gjatë dimrave të mëparshëm nuk kishte sulme të tilla sistematike ndaj ngrohjes. Ato ndodhnin rrallë dhe nuk kishin në shënjestër drejtpërdrejt impiantet e ngrohjes,” shtoi ai.

Duke iu referuar bisedimeve për t’i dhënë fund luftës, Korolchuk thotë se “faktori i negociatave ndoshta po luan një rol – është një formë presioni”.

Instalimet e mëdha të centralizuara ofrojnë efikasitet në shkallë të gjerë, por kur ato bëhen objektiv i bombave apo dronëve, pasojat mund të jenë shkatërruese për qindra mijëra njerëz.

Qeveria ukrainase është e vetëdijshme për këtë dobësi dhe po planifikon ta reduktojë atë duke e bërë të detyrueshme instalimin e pikave individuale të ngrohjes në blloqet e apartamenteve.

Megjithatë, zhbërja e dekadave të planifikimit urban sovjetik nuk do të jetë as e shpejtë dhe as e lehtë.