Ligjvënësit në Algjeri kanë filluar të debatojnë rreth një projektligj që do të kriminalizonte kolonizimin francez të vendit të Afrikës së Veriut, në një periudhë marrëdhëniesh të tensionuara midis dy vendeve, sipas Asamblesë Kombëtare Popullore.

Sundimi kolonial francez në Algjeri zgjati për më shumë se 130 vjet, i cili u shënua nga tortura, zhdukje me forcë, masakra, shfrytëzim ekonomik dhe margjinalizim të popullsisë indigjene myslimane.

Algjeria fitoi pavarësinë nga Franca në vitin 1962, por kjo erdhi me një kosto të lartë njerëzore: besohet se deri në 1.5 milion njerëz janë vrarë, mijëra janë zhdukur dhe miliona janë zhvendosur.

Ja çfarë dimë për projektligjin.

Çfarë dimë për projektligjin?

Projektligji, i cili synon të kriminalizojë sundimin kolonial të Francës në Algjeri midis viteve 1830 dhe 1962, u paraqit në Asamblenë Kombëtare Popullore, dhomën e ulët të parlamentit të Algjerisë, të shtunën.

Sipas njoftimeve, projektligji do të votohet të mërkurën.

Transmetuesi publik AL24 News raportoi se drafti, i cili përmban pesë kapituj që përfshijnë 27 nene, bazohet në “parimet e së drejtës ndërkombëtare, që pohojnë të drejtën e popujve për dëmshpërblim ligjor” dhe “arritjen e drejtësisë historike”.

“Synon të vendosë përgjegjësi, të sigurojë njohje dhe një kërkim-falje për krimet e kolonializmit, si bazë për pajtimin me historinë dhe mbrojtjen e kujtesës kombëtare”, raportoi kanali.

Çfarë ka thënë Boughali?

Duke prezantuar projektligjin, Kryetari i Parlamentit Ibrahim Boughali tha se nuk ishte thjesht një tekst ligjor, por një “moment përcaktues në rrjedhën e Algjerisë moderne”.

“Është një akt suprem sovraniteti, një qëndrim i qartë moral dhe një mesazh politik i qartë, që shpreh angazhimin e Algjerisë ndaj të drejtave të saj të patjetërsueshme dhe besnikërinë e saj ndaj sakrificave të popullit të saj”, tha Boughali, sipas agjencisë së lajmeve Anadolu.

Ai vuri në dukje se kolonizimi i vendit nga Franca, “nuk ishte i kufizuar vetëm në plaçkitjen e pasurisë”.

“Kjo u shtri edhe në politikat e varfërimit sistematik, urisë dhe përjashtimit që synonin thyerjen e vullnetit të popullit algjerian, fshirjen e identitetit të tyre dhe ndërprerjen e lidhjeve të tyre me… rrënjët e tyre”, tha ai.

Si ka reaguar Franca?

Qeveria franceze ende nuk i është përgjigjur debatit.

Por presidenti francez, Emmanuel Macron ka thënë më parë se nuk do të kërkonte falje për kolonizimin e vendit.

Ai i tha revistës Le Point në vitin 2023 se nuk do t’i kërkonte falje Algjerisë, por kishte ndërmend të punonte për pajtimin me Presidentin algjerian Abdelmadjid Tebboune.

“Nuk më takon mua të kërkoj falje”, tha ai në intervistë, raportoi agjencia e lajmeve AFP.

«Gjëja më e keqe do të ishte të vendosnim: ‘kërkojmë falje dhe secili të shkojë në rrugën e vet’», tha Macron. «Puna mbi kujtesën dhe historinë, nuk është një larje llogarish».

Çfarë dimë për historinë koloniale të Francës në Algjeri?

Franca sundoi Algjerinë nga viti 1830 deri në momentin kur u dëbua si fuqi koloniale, në një luftë brutale për pavarësi që zgjati nga viti 1954 deri në vitin 1962.

Rreth 1.5 milion algjerianë u vranë në luftë, me forcat franceze të akuzuara për shkelje të rënda të të drejtave të njeriut dhe krime lufte, duke përfshirë tortura sistematike, ekzekutime të shpejta dhe zhdukje me forcë. Forcat koloniale franceze shkatërruan gjithashtu mijëra fshatra, duke zhvendosur me forcë rreth dy milion algjerianë.

Në vitin 2018, Franca pranoi se ishte përgjegjëse për torturat sistematike gjatë luftës.

Si janë marrëdhëniet midis Francës dhe Algjerisë?

Algjeria dhe Franca ruajnë lidhje të qëndrueshme, veçanërisht nëpërmjet imigracionit, por debati parlamentar vjen në mes fërkimit të marrëdhënieve.

Tensionet kanë qenë të larta për muaj të tërë, që kur Parisi njohu planin e autonomisë së Marokut për zgjidhjen e konfliktit të Saharasë Perëndimore në korrik 2024. Saharaja Perëndimore ka përjetuar rebelim të armatosur që kur u aneksua nga Maroku, pasi fuqia koloniale, Spanja, u largua nga territori në vitin 1975.

Algjeria mbështet të drejtën e popullit Sahrawi për vetëvendosje në Saharanë Perëndimore dhe mbështet Frontin Polisario, i cili hedh poshtë propozimin e Marokut për autonomi.

Në prill, tensionet u përshkallëzuan në një krizë pasi një diplomat algjerian u arrestua së bashku me dy shtetas algjerianë në Paris. Kriza diplomatike erdhi vetëm një javë, pasi Macron dhe Tebboune shprehën angazhimin e tyre për të ringjallur dialogun./ Al Jazeera.