Autoritetet bjelloruse liruan të shtunën laureatin e Çmimit Nobel për Paqen, Ales Bialiatski, figurën kryesore të opozitës Maria Kolesnikova dhe të burgosur të tjerë të shquar politikë, konfirmoi një grup i të drejtave të njeriut.

Lirimi i tyre vjen ndërsa presidenti autoritar, Alexander Lukashenko kërkon të përmirësojë marrëdhëniet me Uashingtonin. SHBA-të më herët të shtunën, njoftuan heqjen e sanksioneve ndaj sektorit të potasit të vendit. Në këmbim, Lukashenko fali gjithsej 123 të burgosur, raportoi agjencia shtetërore e lajmeve Belta.

Një aleat i ngushtë i Rusisë, Minsk është përballur me izolimin dhe sanksionet perëndimore për vite me radhë. Lukashenko ka sunduar kombin prej 9.5 milionë banorësh me grusht të hekurt për më shumë se tre dekada, dhe vendi është sanksionuar vazhdimisht nga vendet perëndimore, si për shkeljen e të drejtave të njeriut ashtu edhe për lejimin e Moskës të përdorë territorin e saj në pushtimin e Ukrainës në vitin 2022. Bjellorusia ka liruar qindra të burgosur që nga korriku i vitit 2024.

John Coale, i dërguari special i SHBA-së për Bjellorusinë, njoftoi heqjen e sanksioneve mbi potasin pas takimit me Lukashenkon në Minsk të premten dhe të shtunën.

Duke folur me gazetarët, Coale i përshkroi bisedimet dy-ditore si “shumë produktive”, raportoi të shtunën agjencia shtetërore e lajmeve Belta e Bjellorusisë. Ai tha se normalizimi i marrëdhënieve midis Uashingtonit dhe Minskut ishte “qëllimi ynë”.

“Po heqim sanksionet, po lirojmë të burgosurit. Po flasim vazhdimisht me njëri-tjetrin”, tha ai, sipas Belta-s. Ai tha gjithashtu se marrëdhënia midis vendeve po kalonte nga “hapa të vegjël në hapa më të sigurt”, ndërsa ata rritën dialogun.

Bialiatski dhe Kolesnikova midis të liruarve

Pavel Sapelka, një avokat me grupin e të drejtave të njeriut Viastan, konfirmoi për Associated Press se Bialiatski dhe Kolesnikova u liruan nga burgu.

Mbrojtësi i të drejtave të njeriut, Bialiatski, fitoi Çmimin Nobel për Paqen në vitin 2022, së bashku me grupin e shquar rus të të drejtave Memorial dhe Qendrën për Liritë Civile të Ukrainës.

Bialiatski, të cilit iu dha çmimi ndërsa ishte në burg në pritje të gjyqit, u dënua më vonë për kontrabandë, si dhe për financim të veprimeve që shkelin rendin publik — akuza të denoncuara gjerësisht si të motivuara politikisht — dhe u dënua me 10 vjet burg në vitin 2023.

Kolesnikova ishte një figurë kyçe në protestat masive që tronditën Bjellorusinë në vitin 2020 dhe është një aleate e ngushtë e një udhëheqëseje të opozitës në mërgim, Sviatlana Tsikhanouskaya.

Kolesnikova, e njohur për flokët e saj të shkurtra dhe gjestin karakteristik të formimit të një zemre me duart e saj, u bë një simbol edhe më i madh i rezistencës, kur autoritetet bjelloruse u përpoqën ta deportonin atë në shtator 2020. E dërguar me makinë në kufirin ukrainas, ajo u shkëput për pak kohë nga forcat e sigurisë në kufi, grisi pasaportën dhe u kthye në këmbë në Bjellorusi.

Flautisti profesionist 43-vjeçar u dënua në vitin 2021, për akuza që përfshinin komplot për të marrë pushtetin dhe u dënua me 11 vjet burg.

Të tjerë që u liruan

Të tjerë që u liruan, sipas Viasnës, përfshijnë Viktar Babaryka - një figurë e opozitës që kishte kërkuar të sfidonte Lukashenkon në zgjedhjet presidenciale të vitit 2020, të cilat u konsideruan gjerësisht si të manipuluara, përpara se të dënohej me 14 vjet burg për akuza që ai i hodhi poshtë si politike.

Viasna tha se avokatët e burgosur të grupit, Valiantsin Stefanovic dhe Uladzimir Labkovich, si dhe figura e shquar e opozitës Maxim Znak, u liruan gjithashtu.

Shumica e tyre u sollën në Ukrainë, tha për AP Franak Viachorka, këshilltari i lartë i Tsikhanouskaya-s.

«Mendoj se Lukashenko vendosi të deportojë njerëz në Ukrainë, për të treguar se ai e ka situatën nën kontroll», tha Viachorka.

Tetë ose nëntë të tjerë, përfshirë Bialiatskin, do të sillen në Lituani të shtunën, dhe më shumë të burgosur do të çohen në Lituani në ditët në vijim, tha Viachorka.

Autoritetet ukrainase konfirmuan se Bjellorusia dorëzoi 114 civilë. Presidenti ukrainas Volodymyr Zelenskyy tha se pesë prej tyre ishin shtetas ukrainas.

Lukashenko dëshiron një afrim me Perëndimin

Herën e fundit që zyrtarët amerikanë u takuan me Lukashenkon në shtator 2025, Uashingtoni njoftoi lehtësimin e disa sanksioneve kundër Bjellorusisë, ndërsa Mink liroi më shumë se 50 të burgosur politikë në Lituani. Me atë lirim në shtator, numri i të burgosurve të liruar nga Bjellorusia që nga korriku 2024 tejkaloi 430, në atë që u pa gjerësisht si një përpjekje për një afrim me Perëndimin.

“Lirimi i të burgosurve politikë, do të thotë që Lukashenko e kupton dhimbjen e sanksioneve perëndimore dhe po kërkon t’i lehtësojë ato”, tha Tsikhanouskaya për AP të shtunën.

Ajo shtoi: “Por le të mos jemi naivë: Lukashenko nuk i ka ndryshuar politikat e tij, shtypja e tij vazhdon dhe ai vazhdon të mbështesë luftën e Rusisë kundër Ukrainës. Kjo është arsyeja pse ne duhet të jemi jashtëzakonisht të kujdesshëm me çdo bisedë për lehtësimin e sanksioneve, në mënyrë që të mos përforcojmë makinën e luftës së Rusisë dhe të inkurajojmë shtypjet e vazhdueshme.”

Tsikhnouskaya i përshkroi gjithashtu sanksionet e Bashkimit Evropian kundër potasit bjellorust, si shumë më të dhimbshme për Minskun sesa ato të vendosura nga SHBA-të, duke thënë se ndërsa lehtësimi i sanksioneve të SHBA-së mund të çojë në lirimin e të burgosurve politikë, sanksionet evropiane duhet të nxisin ndryshime afatgjata dhe sistemike në Bjellorusi dhe fundin e luftës së Rusisë në Ukrainë.

Sanksionet kanë goditur rëndë eksportin kryesor të Bjellorusisë

Bjellorusia, e cila më parë përbënte rreth 20% të eksporteve globale të potasit, është përballur me dërgesa të reduktuara ndjeshëm, që kur sanksionet perëndimore shënjestruan prodhuesin shtetëror Belaruskali dhe ndërprenë tranzitin përmes portit Klaipeda të Lituanisë, rrugës kryesore të eksportit të vendit.

“Sanksionet nga SHBA-të, BE-ja dhe aleatët e tyre e kanë dobësuar ndjeshëm industrinë e potasës në Bjellorusi, duke e privuar vendin nga një burim kyç i të ardhurave nga valuta e huaj dhe nga qasja në tregjet kryesore”, tha për AP Anastasiya Luzgina, një analiste në Qendrën Bjelloruse të Kërkimeve Ekonomike BEROC.

“Minsku shpreson që heqja e sanksioneve të SHBA-së mbi potasin do të hapë rrugën për lehtësimin e sanksioneve më të dhimbshme evropiane; të paktën, veprimet e SHBA-së do të lejojnë fillimin e diskutimeve”, tha ajo.

Raundi i fundit i bisedimeve SHBA-Bjellorusi preku gjithashtu Venezuelën, si dhe pushtimin e vazhdueshëm të Ukrainës nga Rusia, raportoi Belta.

Coale u tha gazetarëve se Lukashenko kishte dhënë “këshilla të mira” se si të adresohej lufta në Ukrainë, duke thënë se Lukashenko dhe Presidenti rus Vladimir Putin ishin “miq të hershëm” me “nivelin e nevojshëm të marrëdhënieve për të diskutuar çështje të tilla”.

«Natyrisht, Presidenti Putin mund të pranojë disa këshilla dhe të tjerat jo», tha Coale./ AP.