Raporti i SIPRI-t: Rriten të ardhurat e prodhuesve kryesorë globalë të armëve, ndërsa shpërthejnë luftërat e mëdha

Të ardhurat nga shitja e armëve dhe shërbimeve ushtarake nga 100 kompanitë më të mëdha globale të prodhimit të armëve arritën një rekord prej 679 miliardë dollarësh në vitin 2024, sipas të dhënave të reja të publikuara nga Instituti Ndërkombëtar i Kërkimeve për Paqen në Stokholm (SIPRI).

Luftërat në Gaza dhe Ukrainë, si dhe tensionet gjeopolitike globale dhe rajonale dhe shpenzimet ushtarake gjithnjë e më të larta, rritën të ardhurat e gjeneruara nga kompanitë nga shitjet e mallrave dhe shërbimeve ushtarake për klientët brenda dhe jashtë vendit me 5.9 përqind krahasuar me një vit më parë, tha organizata në një raport të publikuar të hënën.

Pjesa më e madhe e rritjes globale i atribuohet kompanive me seli në Evropë dhe Shtetet e Bashkuara, por pati rritje nga viti në vit në të gjitha rajonet, përveç Azisë dhe Oqeanisë, ku problemet brenda industrisë kineze të armëve uli totalin rajonal.

Lockheed Martin, Northrop Grumman dhe General Dynamics kryesuan grupin në SHBA, ku të ardhurat e kombinuara nga armët e kompanive të armëve në 100 vendet e para u rritën me 3.8 përqind në vitin 2024 duke arritur në 334 miliardë dollarë, me 30 nga 39 kompanitë amerikane në renditje që rritën të ardhurat e tyre.

Megjithatë, SIPRI tha se vonesat e përhapura dhe tejkalimet e buxhetit vazhdojnë të dëmtojnë projekte kyçe si avioni luftarak F-35, nëndetëset e klasit Columbia dhe Virginia, si dhe raketa balistike ndërkontinentale Sentinel.

SpaceX i Elon Musk u shfaq në listën e prodhuesve kryesorë ushtarakë globalë për herë të parë, pasi të ardhurat e saj nga armët u dyfishuan krahasuar me vitin 2023, duke arritur në 1.8 miliardë dollarë.

Duke përjashtuar Rusinë, në 100 kompanitë kryesore të armëve kishte 26 kompani armësh me seli në Evropë, dhe 23 prej tyre regjistruan rritje të të ardhurave nga shitja e armëve dhe pajisjeve. Të ardhurat e tyre të përgjithshme nga armët u rritën me 13 përqind në 151 miliardë dollarë.

Pasi rriti të ardhurat me 193 për qind në 3.6 miliardë dollarë përmes prodhimit të predhave artilerie për Ukrainën, kompania çeke Czechoslovak Group regjistroi rritjen më të ndjeshme në përqindje të të ardhurave nga armët nga çdo kompani tjetër, në 100 kompanitë më të mira në vitin 2024.

Ndërsa Ukraina përballet me një ofensivë të pamëshirshme ruse në rajonet e saj lindore, JSC Ukrainas Defense Industry e vendit rriti të ardhurat e saj nga armët me 41 përqind në 3 miliardë dollarë.

Kompanitë evropiane të armëve kanë investuar në kapacitete të reja prodhimi për t'iu kundërvënë Rusisë, tha raporti i SIPRI-t, por paralajmëroi se furnizimi me materiale - veçanërisht në rastin e varësisë nga mineralet kritike - mund të paraqesë një "sfidë në rritje", pasi Kina gjithashtu shtrëngon kontrollet e eksportit.

Rostec dhe United Shipbuilding Corporation janë të vetmet dy kompani ruse të armëve në renditje, dhe ato gjithashtu rritën të ardhurat e tyre të kombinuara nga armët me 23 përqind në 31.2 miliardë dollarë, pavarësisht se u goditën nga sanksionet e udhëhequra nga Perëndimi për shkak të luftës në Ukrainë.

Vitin e kaluar, prodhuesit e armëve në Azi dhe Oqeani regjistruan 130 miliardë dollarë të ardhura, pas një rënieje prej 1.2% krahasuar me vitin 2023.

Rënia rajonale ishte për shkak të një rënieje të kombinuar prej 10 përqind të të ardhurave nga armët midis tetë kompanive kineze të armëve në renditje, më e spikatura është rënia prej 31 përqind e të ardhurave nga armët e NORINCO, prodhuesit kryesor të sistemeve tokësore në Kinë.

“Një mori akuzash për korrupsion në prokurimin e armëve kineze, çuan në shtyrjen ose anulimin e kontratave të mëdha të armëve në vitin 2024”, tha Nan Tian, ​​Drejtore e Programit të Shpenzimeve Ushtarake dhe Prodhimit të Armëve të SIPRI-t. “Kjo thellon pasigurinë rreth statusit të përpjekjeve të modernizimit ushtarak të Kinës dhe se kur do të materializohen aftësitë e reja.”

Por shitjet e prodhuesve japonezë dhe koreano-jugorë të armëve u rritën për shkak të kërkesës së fortë nga klientët evropianë, si dhe ata vendas, mes tensioneve në rritje mbi Tajvanin dhe Korenë e Veriut.

Pesë kompani japoneze në renditje rritën të ardhurat e tyre të kombinuara nga armët me 40 përqind në 13.3 miliardë dollarë, ndërsa katër prodhues të Koresë së Jugut panë një rritje prej 31 përqind në 14.1 miliardë dollarë të ardhura. Kompania më e madhe e armëve në Korenë e Jugut, Hanwha Group, regjistroi një rritje prej 42 përqind në vitin 2024, me më shumë se gjysmën që vjen nga eksportet e armëve.

Izraeli përfiton nga gjenocidi në Gaza

Për herë të parë, nëntë nga 100 kompanitë kryesore të armëve kishin selinë në Lindjen e Mesme, sipas SIPRI-t. Nëntë kompanitë grumbulluan një total prej 31 miliardë dollarësh të ardhurash në vitin 2024, duke treguar një rritje rajonale prej 14 përqind.

Ndërsa Emiratet e Bashkuara Arabe vazhdojnë të përballen me akuza ndërkombëtare për armatosje në luftën shkatërruese në Sudan, instituti vuri në dukje se shifra e tij rajonale përjashton Grupin EDGE me seli në Emiratet e Bashkuara Arabe për shkak të mungesës së të dhënave të të ardhurave për vitin 2023. Emiratet e Bashkuara Arabe i hedhin poshtë akuzat.

Tre kompanitë izraelite të armëve në renditje rritën të ardhurat e tyre të kombinuara nga armët me 16 përqind në 16.2 miliardë dollarë mes luftës së vazhdueshme gjenocidale në Gaza, e cila ka vrarë gati 70,000 palestinezë dhe ka shkatërruar pjesën më të madhe të enklavës së rrethuar.

Elbit Systems regjistroi 6.28 miliardë dollarë fitime, e ndjekur nga Israel Aerospace Industries me 5.19 miliardë dollarë dhe Rafael Advanced Defense Systems me 4.7 miliardë dollarë.

SIPRI tha se kishte një rritje ndërkombëtare të interesit për mjetet ajrore pa pilot izraelite dhe sistemet kundër dronëve. Rritja e interesit të Rafael lidhej me Iranin, pasi kërkesa për sistemet e mbrojtjes ajrore të kompanisë u rrit në "nivele të papara" pas sulmeve hakmarrëse në shkallë të gjerë të Iranit kundër Izraelit në prill dhe tetor 2024 që përdorën raketa balistike dhe dronë.

Pesë kompani turke ishin në 100 kompanitë më të mira – gjithashtu një rekord. Të ardhurat e tyre të kombinuara nga armët arritën në 10.1 miliardë dollarë, duke treguar një rritje prej 11 përqind.

Baykar, e cila prodhon, ndër të tjera, dronë të përparuar që i shitën së fundmi Ukrainës, pa që 95 përqind e të ardhurave të saj prej 1.9 miliardë dollarësh nga armët në vitin 2024 të vinin nga eksportet në vende të tjera.

Kompani ushtarake nga Mbretëria e Bashkuar, Franca, Gjermania, Italia, India, Tajvani, Norvegjia, Kanadaja, Spanja, Polonia dhe Indonezia ishin gjithashtu në renditje./ Al Jazeera.