Kanë kaluar më shumë se katër vjet që kur talebanët morën përsëri pushtetin në Afganistan dhe vazhdimisht i kanë zhdukur gratë nga jeta e përditshme. Me dhjetëra direktiva, ata u kanë mohuar vajzave dhe grave të drejtën për arsim, të drejtën për të mbajtur shumicën e vendeve të punës dhe madje edhe pjesëmarrjen në jetën publike. Me një ndërprerje të internetit në të gjithë vendin në fund të shtatorit, ata madje i kanë prerë përkohësisht mjetet e tyre të komunikimit me botën e jashtme.

Qasja në kujdesin mjekësor për vajzat dhe gratë në vend, është përkeqësuar gjithashtu vazhdimisht. Sipas Kombeve të Bashkuara, nëse ato kërkojnë ndihmë në spitale, ato mund të refuzohen, thjesht sepse janë gra. Në disa provinca, ato nuk lejohen të trajtohen nga mjekë meshkuj. Që nga dhjetori i vitit 2024, grave u është ndaluar gjithashtu të studiojnë mjekësi dhe të trajnohen si mami. Fakti që Presidenti i SHBA-së Donald Trump në thelb mbylli ndihmën e huaj me fundin e USAID-it, rezultoi në mbylljen e rreth 400 objekteve mjekësore në vend.

Punët më të fundit për gratë

Organizata e ndihmës Mjekët pa Kufij (MSF) ka mbetur në vend dhe drejton një klinikë materniteti në rajonin Khost në kufi me Pakistanin. Rreth 2,000 lindje ndodhin atje çdo muaj. Për krahasim, në Vjenë, e gjithë zona e qytetit pa afërsisht 1,600 lindje në muaj në vitin 2024. Shumica dërrmuese e profesionistëve janë femra, gjë që pjesërisht për shkak të zakoneve kulturore, por edhe sepse është një nga vendet e fundit të punës ligjore për gratë në vend.

Flukset e punës janë mjaft të ngjashme me ato në një spital austriak, thotë Valerie vom Hofe për STANDARD. Gjinekologia në Klinikën Ottakring u vendos në Khost për nëntë javë për MSF-në. Megjithatë, ajo që është padyshim e ndryshme është aftësia për të marrë vendime e gruas në lindje: "Gratë shtatzëna vijnë në spital me një kujdestare femër dhe një mashkull", thotë Vom Hofe. "Vetë gruaja nuk merr asnjë vendim dhe kujdestari mashkull ka fjalën e fundit."

Burri e ka fjalën e fundit

Kujdestarja femër është zakonisht vjehrra, kujdestari mashkull është bashkëshorti ose një i afërm i ngushtë mashkull, për shembull, nëse bashkëshorti është aktualisht jashtë vendit. Gjatë lindjes, gratë janë vetëm me stafin mjekësor. "Vëreni se shumica e grave duan të shkojnë në shtëpi mjaft shpejt pas lindjes", thotë vom Hofe. "Zakonisht ato kanë shumë fëmijë për t'u kujdesur në shtëpi." Puna e kujdesit në Afganistan, varet ekskluzivisht nga nënat. Edhe stafi vendas që punon me kohë të plotë në spitalin e MSF-së duhet të vazhdojë të punojë në shtëpi pas ndërrimeve të tyre.

Qendra e MSF-së është shumë e njohur në rajon, i cili konsiderohej si një nga zonat më konservatore në Afganistan edhe para se talebanët të merrnin pushtetin. Kjo pjesërisht për shkak të disponueshmërisë së ilaçeve të mjaftueshme dhe trajtimit falas. Në një spital publik aty pranë, familjet duhet të paguajnë për ilaçet ose ndonjëherë t'i sjellin vetë. Prandaj, për të lindur në klinikën e MSF-së, gratë duhet të jenë në rrezik. Për shembull, ato duhet të kenë lindur tashmë katër ose më shumë fëmijë. Nga fëmija i pestë e tutje, rreziku i gjakderdhjes së rrezikshme ose këputjes së mitrës, ndër të tjera, rritet.

Vlera e grave

Sterilizimet kryhen edhe në spital. Megjithatë, gruaja ka nevojë për pëlqimin e burrit të saj për këtë. Firma e një kujdestari mashkull, nuk është e mjaftueshme. Lindja e fëmijëve është detyra më e rëndësishme dhe pothuajse e vetmja detyrë e një gruaje nën regjimin taleban. Vom Hofe tregon për një grua që i ishte nënshtruar tashmë dhjetë vjet trajtimi për fertilitetin në Pakistan - kjo nuk është e mundur në Afganistan - më në fund lindi një vajzë, por më pas kishte ende një pjesë shumë të madhe të placentës në mitrën e saj. Një placentë inkrete, së bashku me sepsë. "Në raste të tilla, mitra hiqet", thotë gjinekologia. Por gruaja, e cila është në fillim të të 30-ave, rezistoi, duke pasur frikë për pozicionin e saj në shoqëri: "Nuk ka asnjë studim që sugjeron se një rast i tillë do të përfundojë mirë me trajtim thjesht mjekësor, por duket se doza e lartë e antibiotikëve me një qasje "prit dhe shiko", me sa duket po e ndihmon vërtet", thotë vom Hofe. Kjo, nga ana tjetër, tregon se sa e rëndësishme është disponueshmëria e antibiotikëve.

Shkalla e vdekshmërisë së nënave në Afganistan, me 638 vdekje për 100,000 lindje, është një nga më të lartat në botë, sipas Fondit të OKB-së për Fëmijë (UNICEF). Dhe nevojiten shumë më tepër klinika materniteti si ajo në Khost. / Der Standard.