Paris, 22 gusht 1911. Një ditë që do të hynte në histori si momenti kur arti humbi një nga veprat e tij më të çmuara dhe si dita kur “Mona Lisa” u kthye në një legjendë.

Në zemër të Luvrit, muzeut më të madh dhe më të famshëm në botë, zhdukja e befasishme e portretit enigmatik të Leonardo da Vinçit tronditi Francën dhe gjithë opinionin publik ndërkombëtar.

Askush nuk mund ta besonte, “Gioconda” – siç e quajnë italianët – ishte zhdukur pa lënë gjurmë.

Dhe më befasuese ishte e vërteta që doli në dritë më vonë. Vjedhjen nuk e kishte kryer ndonjë gjeni i krimit apo milioner i fiksuar pas artit, por një burrë i thjeshtë – një dekorator italian me një ndjenjë të çuditshme patriotike dhe një plan sa të guximshëm, aq edhe naiv.

Vjedhja e shekullit. Plani i pabesueshëm i një njeriu të zakonshëm

Vincenzo Peruggia, i lindur më 8 tetor 1881 në Dumenza të Italisë veriore, kishte emigruar në Paris për të punuar.

Ishte dekorator, specialist në punimin e kornizave dhe qelqeve mbrojtëse për piktura, dhe për një kohë punoi edhe në Luvër.

Ndërsa punonte aty, ai u magjeps nga Mona Lisa. Nuk ishte tabloja më e madhe apo më e ndritshme e muzeut, por kishte diçka hipnotizuese.

Në sytë e tij, ajo ishte më shumë sesa një vepër arti, ishte pjesë e shpirtit italian, e rrëmbyer padrejtësisht nga Franca. Edhe pse gabimisht besonte se piktura ishte vjedhur nga Napoleoni, ai ishte i bindur se vendi i vërtetë i pikturës ishte Italia.

Kështu lindi ideja për një vjedhje, që do të mahniste botën.

Si ndodhi vjedhja?

Më 20 gusht 1911, një të diel, Peruggia hyri në muze dhe u fsheh gjithë natën. Të hënën, kur Luvri ishte i mbyllur për publikun, ai veshi një përparëse të bardhë, si uniformat e punëtorëve të muzeut dhe shkoi drejt “Salles Carré”, salla ku ekspozohej Mona Lisa.

Me qetësi e hoqi tablonë nga muri, e nxori nga korniza dhe xhami mbrojtës, e mbështolli me kujdes dhe e fshehu nën pallto.

Pastaj, me një thikë të vogël hapi një derë anësore dhe doli pa u ndaluar nga askush. Asnjë roje, asnjë dëshmitar.

Për ironi, ngatërroi edhe autobusin dhe përfundoi duke marrë një taksi për në shtëpi, me Mona Lisën nën krah.

Zhdukja që tronditi Francën dhe botën

Mëngjesin e 22 gushtit, dy artistë që kishin ardhur për të kopjuar tablonë, zbuluan se ajo kishte zhdukur.

Aty ku dikur qëndronte buzëqeshja më e famshme në histori, tani kishte vetëm një mur bosh.

Alarmi u dha menjëherë. Policia nisi hetime të gjera. U gjetën korniza dhe xhami i hedhur në një shkallë të brendshme, si dhe një derë e thyer.

U dyshua menjëherë për ndonjë punëtor të muzeut. Edhe Peruggia u mor në pyetje, por nuk ra në sy. Ai tashmë e kishte fshehur tablonë në një kuti druri, poshtë tavolinës së punës në apartamentin e tij.

Media raportoi menjëherë. U hodhën teori nga më të çuditshmet, nga vjedhje nga amerikanët, deri tek komplotet ndërkombëtare. U arrestuan madje gabimisht edhe figura të njohura si poeti Guillaume Apollinaire dhe Pablo Picasso, por u liruan.

Ndërkohë, Mona Lisa ndodhej vetëm pak lagje më tej, e mbështjellë dhe e fshehur si një thesar në errësirë.

Përpjekja për ta “kthyer” në Itali dhe fundi i aventurës

Pas dy vitesh, Peruggia e solli tablonë në Itali. Me identitetin e rremë “Léonard V.” kontaktoi një koleksionist në Firence, Alfredo Geri, dhe i ofroi Mona Lisën, me kusht që të mbetej në Itali.

Më 11 dhjetor 1913, u organizua një takim në Hotel Tripoli-Itali. Kur Peruggia e hapi valixhen dhe tregoi veprën, Geri dhe drejtori i Uffizit, Giovanni Poggi, e njohën menjëherë se ishte origjinali.

E bindën ta linte për verifikim dhe njoftuan karabinierët. Të nesërmen ai u arrestua.

Gjykimi, fama dhe harresa

Gjyqi u mbajt në qershor 1914 në Firence. Publiku italian e pa si patriot, jo si hajdut.

Ekspertët e shpallën pjesërisht të paqëndrueshëm mendërisht. Ai u dënua me një vit e 15 ditë burg, por meqë e kishte kryer kohën në paraburgim, u lirua menjëherë.

Mona Lisa u ekspozua për pak ditë në Itali, më pas iu kthye zyrtarisht Francës më 4 janar 1914, në një ceremoni madhështore në Luvër. Aty e priste presidenti i Republikës dhe i gjithë kabineti qeveritar.

Që nga ajo ditë, Mona Lisa nuk ishte më thjesht një picture, ishte kthyer në ikonë.

Vincenzo Peruggia, njeriu pas ngjarjes legjendare

Pas gjithë bujës, Peruggia u zhduk nga vëmendja mediatike. Mori pjesë në Luftën e Parë Botërore, u martua më 1921 dhe u kthye në Francë, ku ndryshoi emrin në “Pietro Peruggia”.

Vdiq më 8 tetor 1925, pikërisht në ditëlindjen e tij të 44-t, nga një infarkt.

Vajza e tij, Celestina, e lindur një vit më parë, tregonte vite më vonë sesi, në lagje, të gjithë e quanin me përkëdheli “Giocondina”, vajza e njeriut që “vodhi buzëqeshjen më të famshme në botë”.