Luftërat teknologjike midis perëndimit dhe lindjes nuk janë asgjë e re. Gjatë Luftës së Ftohtë, SHBA-të dhe aleatët e saj konkurruan ashpër me Bashkimin Sovjetik në eksplorimin e hapësirës dhe sistemet e armëve. Kohët e fundit, konkurrenca midis SHBA-së dhe Kinës është nxehur. Ironikisht, këtë herë Evropa duket se është humbësja më e madhe.

SHBA-të dhe aleatët e tyre themeluan Komitetin Koordinues për Kontrollet Shumëpalëshe të Eksportit në vitin 1949 për të parandaluar që blloku lindor të fitonte akses në teknologjinë perëndimore që mund të rriste aftësinë e tij ushtarake dhe ekonomike. Ndikimi i komitetit u rrit ndjeshëm nën Presidentin Ronald Reagan me një ndalim të shitjes së mikroprocesorëve, kompjuterëve dhe teknologjisë së nxjerrjes së naftës në vendet e Paktit të Varshavës. Nga fundi i viteve 1970, përparimet teknologjike perëndimore krijuan një hendek strategjik të pakapërcyeshëm, duke ndihmuar në përshpejtimin e rënies së Bashkimit Sovjetik.

Tre administratat e fundit amerikane kanë ndjekur një strategji të ngjashme kundër Kinës, duke frenuar eksportin e mikroçipave të nivelit të lartë dhe makinerive që i prodhojnë ato. Por ndryshe nga Bashkimi Sovjetik, Kina mund të kundërveprojë duke vendosur kontrolle mbi metalet e rralla dhe teknologjinë e përpunimit të mineraleve. Javën e kaluar, Pekini zgjeroi kontrollet në 12 nga 17 metalet e rralla, duke pretenduar se kjo ishte "për të mbrojtur interesat e sigurisë kombëtare".

Deri në inaugurimin e Presidentit Donald Trump, si Evropa ashtu edhe SHBA-ja theksonin rëndësinë e mineraleve kritike për promovimin e tranzicionit drejt energjisë së gjelbër. Tani, një sektor tjetër po shpreh shqetësim për lëvizjen kineze; industritë e mbrojtjes në perëndim janë të shqetësuara. Qoftë në teknologjinë e dronëve, tankeve, nëndetëseve apo raketave, Kina ka një kontroll të fortë mbi furnizimin e shumë komponentëve kryesorë të nevojshëm për prodhimin e tyre.

Në javën e parë të konfliktit Iran-Izrael në qershor të këtij viti, u shkëmbyen afërsisht 800 raketa. Secila përmbante diku midis dy dhe 20 kilogramë elementë të rrallë të tokës, duke përfshirë dy, disprosium dhe terbium, të cilët tani i nënshtrohen kontrolleve kineze të eksportit. Bazuar në vlerësime konservative nga të dhënat e kufizuara, kjo do të thotë se diku midis 1.6 dhe 16 tonë metrikë elementë të rrallë të tokës u avulluan në atë konflikt në shtatë ditë.

Performanca e jashtëzakonshme e Ukrainës së fundmi në luftën e saj me dronë kundër pushtimit rus varet pothuajse tërësisht nga elektronika dhe magnetet e importuara nga Kina. Ukraina tani është më pak e shqetësuar nëse dërgesat e armëve evropiane do të mbërrijnë në kohë dhe më shumë e shqetësuar për rrjedhën e importeve të teknologjisë nga Kina.

Në 30 vitet e fundit, Kina është bërë lider botëror në përpunimin e shumicës së 54 mineraleve të papërpunuara që Shërbimi Gjeologjik i SHBA-së i klasifikon si kritike për industrinë amerikane, përfshirë sektorin e mbrojtjes. Aktualisht, kinezët mund të përpunojnë praktikisht çdo mineral 30 për qind më lirë se konkurrentët e tyre. Për të konkurruar me këtë, qeveritë perëndimore do të duhet të ofrojnë subvencione për industrinë e tyre. Ndërsa Kina shfrytëzon monopolin e saj të metaleve të rralla, Uashingtoni po përdor ndikimin e tij për të kufizuar aksesin e Kinës në mikroprocesorët më të fuqishëm (megjithëse shumica dërrmuese prodhohen fizikisht nga TSMC në Tajvan).

Kufizimet e fundit të Kinës mbi eksportin e metaleve të rralla dhe produkteve që i përmbajnë ato bien në një kuadër më të gjerë të luftës teknologjike SHBA-Kinë. Të dyja qeveritë besojnë se kushdo që fiton garën në industritë kryesore - veçanërisht inteligjencën artificiale, teknologjinë e raketave, informatikën kuantike, robotikën dhe dronët - do të gëzojë një avantazh vendimtar në konkurrencën ekonomike dhe ushtarake gjatë 30 viteve të ardhshme.

Megjithatë, një grup ekspertësh të industrisë dhe akademikëve, të takuar në një konferencë mbi lëndët e para kritike në fillim të kësaj jave në Vjenë, arritën në përfundimin se humbësi më i madh në të gjithë këtë nuk është as Kina dhe as SHBA-ja. Është Evropa.

Amerika e Trump mund t’i kthejë shpinën energjisë diellore dhe të erës, por këto teknologji të energjisë së rinovueshme janë thelbësore për identitetin e Evropës së shekullit të 21-të. Kompanitë evropiane ishin pioniere në energjinë diellore dhe të erës, ndërsa automjetet elektrike po e rrisin gradualisht pjesën e tyre në industrinë e automobilave. Por tani Kina dominon të tre industritë, së bashku me prodhimin e baterive litium-jon.

Ndërsa SHBA-të po rindërtojnë ngadalë industrinë e tyre të mineraleve të rralla dhe ushtrojnë ndikim mbi prodhuesit e mineraleve të tjera kritike, siç janë rezervat e mëdha të litiumit në Amerikën e Jugut, Evropa mezi është në garë. Është e vërtetë që Brukseli ka zhvilluar një strategji të rëndësishme për lëndët e para, por përpjekjet për të shfrytëzuar burimet e veta kryesore minerale kanë hasur rezistencë të fortë politike nga grupet mjedisore.

Varësia e dyfishtë e Evropës nga shërbimet dixhitale të Amerikës dhe industria kritike e përpunimit të mineraleve të Kinës e lë atë shumë të ndjeshme ndaj presioneve të jashtme. Investimet e BE-së në industritë kryesore të teknologjisë së lartë janë qesharake, krahasuar me trilionët që Kina dhe SHBA-të po derdhin në këtë sektor. Nëse Brukseli nuk është në gjendje të mobilizojë shtetet anëtare së shpejti, BE-ja do të përfundojë si një lutëse e përhershme e Kinës, SHBA-së ose të dyjave./ FT.