Artistët europianë ngrenë alarmin: Akti i Inteligjencës Artificiale nuk i mbron të drejtat e autorit

Ndërsa pjesë të Aktit Evropian për Inteligjencën Artificiale (IA) hynë në fuqi këtë fundjavë, grupet e industrisë krijuese paralajmërojnë se ligji lë boshllëqe të rrezikshme për mbrojtjen e të drejtave të autorit. Përfaqësues të artistëve, kompozitorëve dhe shkrimtarëve në BE akuzojnë legjislacionin se nuk mbron mjaftueshëm veprat e tyre nga përdorimi i paautorizuar për trajnimin e modeleve të IA-së.

Organizatat si Aleanca Evropiane e Kompozitorëve dhe Shkrimtarëve të Kantautorëve (ECSA) dhe Grupi Evropian i Shoqërive të Autorëve dhe Kompozitorëve (GESAC) kërkojnë që krijuesit të kenë të drejtë të refuzojnë përdorimin e punës së tyre nga kompanitë teknologjike – diçka që aktualisht mungon në praktikë. “Puna e anëtarëve tanë nuk duhet të përdoret pa transparencë, pëlqim dhe shpërblim”, tha për Euronews Next Marc du Moulin, sekretari i përgjithshëm i ECSA-s.

Akti i IA-së kategorizon sistemet sipas rrezikut – nga minimal në të papranueshëm – por shumica e inteligjencës artificiale gjeneruese, përfshirë ato që përdorin përmbajtje autoriale për trajnime, klasifikohen si me rrezik të ulët. Kjo nënkupton pak detyrime ligjore për kompanitë, përveç kërkesës për të publikuar një përmbledhje të burimeve të përdorura.

Sipas ligjeve ekzistuese të BE-së, artistët mund të “rezervojnë të drejtat e tyre”, por mënyra se si kjo bëhet mbetet e paqartë dhe e paefektshme. “Nuk di si të çregjistrohesh, por puna jote tashmë po përdoret”, tha Du Moulin.

Pavarësisht një “Kodi Praktikash” vullnetar për kompanitë e inteligjencës artificiale, përfaqësuesit e sektorit krijues thonë se nuk ka asnjë garanci që të drejtat e autorit do të respektohen. GESAC raportoi se përpjekjet për të komunikuar me kompanitë e IA-së për licencim kanë dështuar. “Nuk kishte përgjigje… kishte një mohim të plotë të respektimit të ligjit”, deklaroi Adriana Moscono, drejtoreshë e GESAC.

Ndërkohë, Shoqata Gjermane GEMA ka paditur OpenAI dhe Suno AI për shkelje të të drejtave të autorit – një rast që mund të përcaktojë drejtësinë për të gjithë industrinë.

Komisioni Evropian këmbëngul se Akti i IA-së nuk cenon ligjet ekzistuese për të drejtat e autorit dhe se çdo shkelje mund të ndiqet në mënyrë private. Megjithatë, artistët kërkojnë që BE të detyrojë kompanitë teknologjike të negociojnë licenca kolektive dhe të krijojë një sistem funksional të mospjesëmarrjes.

Me afatin e zbatimit të plotë të ligjit që zgjatet deri në vitin 2026 – ose 2027 për kompanitë ekzistuese – krijuesit kërkojnë veprim të menjëhershëm për të mbrojtur të drejtat e tyre në epokën e inteligjencës artificiale.