Të rinjtë po zhvendosen djathtas dhe kjo po përmbys zgjedhjet në Perëndim

Nga Tom Rodriguez - The Hill

Që kur Donald Trump fitoi presidencën e SHBA-së tetë muaj më parë, disa zgjedhje kanë ripërshkruar hartën politike të botës perëndimore, nga Polonia muajin e kaluar, ku konservatori nacionalist Karol Nawrocki siguroi një fitore befasuese, te Gjermania dhe Kanadaja, të cilat arritën të zmbrapsin partitë e djathta në ngjitje.

Narrativa e zakonshme në media i paraqiti këto zgjedhje si beteja të tjera në luftën e vazhdueshme mes të majtës dhe të djathtës, liberalizmit dhe konservatorizmit, ose, në qarqet më partizane, mes “autoritarizmit fashist” dhe “globalizmit progresiv”.

Megjithatë, historia e vërtetë është shpërfillur gjerësisht në SHBA, ku shumica e zhvillimeve politike shihen përmes prizmit të “Trump-it”. Po ndodh një zhvendosje demografike monumentale për të cilën qeveritë dhe institucionet kombëtare perëndimore nuk janë aspak të përgatitura, një zhvendosje e fortë dhe ndoshta afatgjatë djathtas mes votuesve më të rinj.

Pasiguria ekonomike, e ushqyer nga pakënaqësia ndaj emigracionit masiv, po rritet ndjeshëm mes të rinjve, duke e bërë pothuajse të pamundur qeverisjen pa përfshirjen e partive të ekstremit të djathtë dhe, në disa raste, duke e bërë të parëndësishme ekzistencën e partive më të majta në Europë dhe Kanada.

Në pesë nga zgjedhjet kombëtare më të rëndësishme kohët e fundit, SHBA, Kanada, Gjermani, Poloni dhe Portugali, votuesit më të rinj janë zhvendosur në mënyrë dramatike në favor të partive të djathta, duke përmbysur lidhjen tradicionale të gjeneratës së re me partitë progresive të majta. Nëse kjo prirje e paprecedentë drejt të djathtës vazhdon, identiteti politik i Perëndimit do të transformohet për dekada me radhë.

Në SHBA, votuesit nën moshën 30 vjeç u zhvendosën me 15 deri në 21 pikë në drejtim të Trump-it, veçanërisht meshkujt e rinj, të cilët u zhvendosën pothuajse dyfish më shumë. Dhe nuk ishin të vetmit. Votuesit nga 30 deri në 44 vjeç gjithashtu lëvizën me 8 pikë në favor të Trump-it që nga viti 2020, sipas Associated Press. Ndërkohë, zakonet e votimit mes amerikanëve mbi 45 vjeç mbetën statistikisht të pandryshuara sipas AP-së, ndërsa sipas Washington Post, grupmosha më e vjetër, mbi 65 vjeç, u zhvendos me 4 pikë në favor të Kamalës Harrisit, brezi i vetëm që u zhvendos majtas.

Por a është Amerika një përjashtim? Zgjedhjet e fundit thonë jo.

Muajin e shkuar, kandidati i djathtë Karol Nawrocki fitoi zgjedhjet presidenciale në Poloni, duke pasuar populistin Andrzej Duda. Megjithatë, rrugët e tyre drejt fitores ishin shumë të ndryshme. Në vitin 2021, Duda fitoi me mbështetje dërrmuese nga votuesit mbi 50 vjeç dhe nuk siguroi shumicën te votuesit nën 50. Nawrocki, nga ana tjetër, fitoi shumicën mes votuesve 18–29 vjeç (53%), 30–44 (54%) dhe mbi 60 (51%), ndërsa kundërshtari i tij Rafał Trzaskowski fitoi shumicën mes grupmoshave 45–54 (52%) dhe 50–59 (51%).

Në Gjermani, partia e ekstremit të djathtë “Alternativa për Gjermaninë” dyfishoi përqindjen e votave në katër vitet e fundit, kryesisht falë një zhvendosjeje 14 pikëshe mes votuesve 18–24 vjeç. Tani ajo rivalizon me të majtën si partia më e popullarizuar te të rinjtë gjermanë.

Në Kanada, Liberalët përmbysën një epërsi fillestare 20-pikëshe të Konservatorëve në sondazhe dhe fituan duke vënë në plan të parë talljet për “shtetin e 51-të” dhe tarifat nga Trump. Por ky mesazh pati efekt vetëm te votuesit më të vjetër, të cilët e renditën marrëdhënien me SHBA-në si çështjen më të rëndësishme. Sondazhet tregojnë se shumica e votuesve të rinj përkrahën në fakt Konservatorët dhe i dhanë përparësi ekonomisë dhe përballueshmërisë. Kanadaja zhvillon edhe një “votim studentor” për ata që janë ende nën moshën për të votuar zyrtarisht, dhe Konservatorët e fituan atë me 4 pikë epërsi.

Prirja shkon edhe më thellë. Në zgjedhjet legjislative të Portugalisë në vitin 2025, partia e ekstremit të djathtë “Chega” (“Mjaft”), e themeluar në vitin 2018, rriti përqindjen e saj të votave më shumë se çdo parti tjetër dhe tani kontrollon 60 vende në parlamentin kombëtar. Chega është afërsisht e barabartë me Aleancën Demokratike të qendrës së djathtë si partia më e popullarizuar mes të rinjve, duke marrë një të katërtën e votës së tyre.

Dhe ku nuk është shfaqur kjo zhvendosje e të rinjve? Në Danimarkë.

Sipas një raporti të BBC-së, qeveria daneze me koalicion dypartiak ka hartuar disa nga ligjet më të rrepta të emigracionit në BE, dhe ndonëse zbatimi ka qenë i ndryshueshëm, retorika e saj ka qenë e fortë, sfiduese dhe e paanshme. Rezultati? E djathta ekstreme është neutralizuar, pa arritur të fitojë terren të rëndësishëm te votuesit e rinj dhe pa rritje domethënëse në sondazhet e vitit 2025.

Viti i ardhshëm do të sjellë më shumë mundësi për partitë e ekstremit të djathtë që të zgjerojnë ndikimin e tyre mes votuesve të rinj në Norvegji, Çeki, Slloveni, Hungari, Suedi dhe më tej, nëse partitë e tjera nuk nisin të merren seriozisht me shqetësimet ekonomike dhe ato mbi emigracionin të brezit të ri. Nëse kjo prirje vazhdon, atëherë një rindërtim gjeneratash i Perëndimit është vetëm çështje kohe.