Marrëzia e përhershme e krijimit të një partie të re 'të tretë'

Opinion nga Philip Bump | The Washington Post/

Para se të analizojmë ëndrrën e përhershme dhe të parealizuar për një parti të tretë të fuqishme në politikën amerikane, le të ndalemi te një ëndërr më e re dhe më specifike, ajo e një njeriu të veçantë: Elon Musk.

Po, po, ai bëri një sondazh në rrjetin e tij social dhe ndjekësit i thanë se donin që ai të formonte një parti të tretë, ndaj ai krijoi “Partinë Amerika.” Bukur. Por… pse?

Përgjigjja që ai do t’ju jepte (nëse më lejohet të përkthej postimet e tij në rrjete sociale) është se amerikanët e moderuar nuk përfaqësohen nga asnjë nga partitë ekzistuese të mëdha dhe se këto parti janë shumë të ngjashme me njëra-tjetrën. Qëllimi i tij është të fitojë disa zgjedhje federale që qëndrimet e partisë së tij (dmth të tijat) të kenë zë në sallë.

Por për këtë nuk të duhet një parti politike. Shumë njerëz të pasur me agjenda të caktuara kanë arritur të zgjedhin politikanë që i përkrahin. Vetë Musk ishte aq i bindur për rolin e tij në zgjedhjen e Donald Trump-it president, sa u përpoq ta përsëriste këtë sukses në Uiskonsin, në mënyrë shumë të pasuksesshme.

Ti krijon një parti politike për të ndërtuar pushtet institucional, për të krijuar një strukturë që mbledh para dhe energji në emër të kandidatëve. Dhe kjo është pyetja e vërtetë për Musk-un: Kush do ta ndihmojë të ndërtojë këtë institucion? Ish-këshilltari i Trump, Hogan Gidley, nuk e kishte gabim kur tha se Musk nuk ka një bazë natyrore politike, gjë që do ta diskutoj më poshtë. Por kush do të dhurojë para për një parti politike të krijuar nga njeriu më i pasur në botë? Kush do të ofrohet vullnetar? Trump arriti të bënte njerëzit të dhuronin për një miliarder, por pjesërisht sepse mori kontrollin e një institucioni të themeluar me dhjetëra miliona anëtarë ekzistues.

Këtë pyetje mund ta zgjerojmë duke pyetur: për kë po përpiqet Musk të ndërtojë pushtet? Trump arriti të bindë shumë amerikanë të bardhë të zhgënjyer se ishte kampioni i tyre. Musk e paraqet “Partinë Amerika” si zërin e një qendre politike ku ai beson se bën pjesë, që në praktikë do të thotë se do të jetë zëri i njerëzve të djathtë të shqetësuar për deficitin buxhetor dhe energjinë e pastër. Ai mori një shije për pushtet ndërsa punonte në Shtëpinë e Bardhë dhe duket se do ta vazhdojë këtë, duke harruar pjesën ku u bë gjithashtu tmerrësisht i papëlqyer.

(Dhe gjithashtu? Të dhënat paraprake nga sondazhi American National Election Studies për vitin 2024 tregojnë se vetëm një e treta e votuesve të regjistruar mendonin se si klima ashtu edhe reduktimi i deficitit ishin çështje shumë të rëndësishme. Por pothuajse dy të tretat e tyre tashmë kanë një parti: Partinë Demokratike.)

Por le të largohemi për një moment nga Musk për të vënë re sa e pakuptimtë është të flasësh për krijimin e një partie të tretë, sikur aktualisht të ekzistonin vetëm dy parti. Realiteti është se ka dhjetëra parti, të paktën 55 prej tyre kanë akses në fletën e votimit në të paktën një shtet. Të thuash se do të krijosh një parti të tretë në këtë pikë është pak a shumë si të thuash se do të prezantosh një markë të katërt makinash.

Ka rreth 65 milionë votues të regjistruar që nuk janë as demokratë, as republikanë, sipas analizës së të dhënave nga kompania L2. Në shumë shtete, megjithatë, votuesit nuk kanë nevojë të regjistrohen sipas partie. Mund të kuptojmë ku priren politikisht nga fletët e votimit që kërkojnë për zgjedhjet paraprake ose nga të dhëna të tjera, por shpesh ndodh që njerëzit nuk janë fare anëtarë zyrtarë të ndonjë partie.

Të dhënat që kemi për anëtarësinë në parti të treta vijnë zakonisht nga shtetet ku regjistrohesh me parti, siç pritej.

Në cilat parti të treta bëjnë pjesë votuesit? Shumë prej tyre janë libertarë.

Harta e anëtarëve të Partisë së Gjelbër duket e ngjashme, megjithëse me më pak anëtarë në shtetet e fushave të mëdha.

Një nga partitë e treta me më shumë anëtarë është Partia e Pavarur Amerikane, një organizatë që ka mijëra anëtarë në Kaliforni, kryesisht sepse njerëzit bashkohen gabimisht kur përpiqen të regjistrohen si të pavarur.

Ka gjithashtu parti të ndryshme socialiste, të cilat (në mënyrë të papritur ndoshta) janë të përqendruara fort në New Jersey.

Ka edhe një Parti Anarkiste, për ata që janë rehat me kontradiktën logjike.

Qëllimi është se ekzistojnë parti politike për thuajse çdo shije politike, madje edhe për ata që nuk duan aspak qeveri. Ajo që mungon është nevoja që njerëzit në shumë shtete të regjistrohen zyrtarisht me to. Dhe, lidhur me këtë, mungon edhe pushteti institucional brenda vetë partive.

Aksesimi i fletës së votimit është pjesë e problemit. Rregullat për të futur kandidatë në fletën e votimit janë krijuar qëllimisht për ta bërë të vështirë për partitë jashtë sistemit dypartiak, dhe partitë e mëdha (për arsye të kuptueshme) nuk kanë interes për t’i ndryshuar ato rregulla. Ky model përsëritet edhe në dimensione të tjera të pushtetit politik: Partitë Demokratike dhe Republikane kanë ndërtuar pushtet të jashtëzakonshëm institucional dhe nuk janë aspak të nxituara për ta ndarë me të tjerët.

Le të shohim herën e fundit kur një parti jashtë sistemit dypartiak arriti të kapte një vend në politikën kombëtare. Kjo ndodhi me Partinë Reformiste të drejtuar nga H. Ross Perot, e cila u krijua pasi Perot përdori pasurinë e tij për të hyrë në fletën presidenciale në vitin 1992, duke marrë dhjetëra miliona vota në gjithë vendin, por asnjë votë elektorale, falë avantazheve sistemike të partive të mëdha.

Ka ende mijëra anëtarë të Partisë Reformiste në SHBA, kryesisht në shtetet me popullsi të madhe.

Nuk është për t’u habitur që shumica dërrmuese e tyre ishin në moshë votimi kur u formua Partia Reformiste.

Partia u formua, e futi Perotin sërish në garë në vitin 1996 (me shumë më pak sukses) dhe në vitin 2000 flirtoi me idenë e kandidimit të njëfarë Donald Trump-i. (Partia zgjodhi në vend të tij Pat Buchanan-in, politikat reaksionare të të cilit Trump i përçmoi në vitin 2000 dhe i tejkaloi në 2024.) Deri në vitin 2004, partia ishte në thelb e vdekur. Në përmbledhje: një parti politike e lindur nga pakënaqësia me partitë e mëdha dhe e themeluar nga një politikan i suksesshëm e i pasur arriti të ekzistojë vetëm disa vite përpara se të shuhej.

Është e vërtetë që sot partitë e mëdha janë më pak të pëlqyera sesa atëherë. Analiza e të dhënave të ANES tregon se si perceptimi për partitë ka rënë ndjeshëm, edhe pse kjo është kryesisht pasojë e rënies së popullaritetit mes anëtarëve të partisë kundërshtare.

Por kjo punon kundër planit të Musk-ut: nëse republikanët i shohin demokratët në mënyrë jashtëzakonisht negative, sa prej tyre do të nxitohen të përkrahin një parti të tretë që mund të rrisë mundësinë që të fitojë një demokrat?

Ndërkohë, të pavarurit i shohin të dy partitë me skepticizëm. Megjithatë, priren të votojnë për njërën apo tjetrën, për shkak se e urrejnë më shumë partinë tjetër. Me fjalë të tjera, edhe ata votojnë shpesh në mënyrë strategjike.

Kjo nuk do të thotë që janë “gati për t’u kapur,” siç mendon Musk. Para disa vitesh, unë dhe një koleg studiuam sa të qëndrueshme ishin pikëpamjet ideologjike të anëtarëve të partive. Në gjashtë çështje politike, vetëm pakica të demokratëve dhe republikanëve mbështesnin plotësisht qëndrimet e partisë së tyre në çdo rast. Kishte një mbivendosje të habitshme mes qëndrimeve të partizanëve.

Megjithatë, ata mbeten partizanë, shpesh sepse renditja e rëndësisë së çështjeve është ndryshe për secilin. Merrni si shembull të dhënat e ANES për sa e rëndësishme është reduktimi i deficitit për ata që janë apo nuk janë anëtarë të partive të mëdha.

Edhe shumica e demokratëve thonë se është të paktën shumë e rëndësishme, por e shohin si më pak të rëndësishme sesa gjëra të tjera. Pothuajse gjysma e demokratëve thonë si që është shumë e rëndësishme të reduktohet deficiti dhe se qeveria duhet të ofrojë shumë më tepër shërbime. Një e treta e të pavarurve dhe anëtarëve të partive të treta thonë të njëjtën gjë.

Përgjigja më e dukshme ndaj pyetjes se kujt i shërben Partia Amerika e Musk-ut është: Elon Musk-ut. Ndoshta ai mund të bindë njerëz të tjerë të bashkohen, të kandidojë kandidatë dhe ndoshta madje t’i bëjë të zgjidhen. Siç mësoi Perot, kjo është në fakt pjesa e lehtë. Të ndërtosh një parti të fuqishme kërkon shumë më tepër, dhe për arsye si ideologjike ashtu edhe strukturore, kjo është dëshmuar si një sfidë jashtëzakonisht e vështirë.

Mjafton të pyesësh milionerin Andrew Yang, i cili themeloi Partinë Forward pas kandidaturës së tij të pasuksesshme për president në vitin 2020. Thuhet se tani po i ofron këshillat e tij Musk-ut, çfarëdo vlere që mund të ketë kjo për secilin prej tyre.