Serbia i beson Kinës armët dhe sigurinë, pavarësisht tragjedisë me 16 viktima

Krahas avionëve rusë “MiG” dhe francezë “Rafale”, Serbia është orientuar gjithnjë e më shumë edhe drejt dronëve dhe sistemeve kineze të mbrojtjes kundërajrore (PVO), duke treguar një nivel të lartë besimi politik dhe ushtarak ndaj Pekinit.

Sipas të dhënave doganore që Radio Evropa e Lirë ka siguruar, industria ushtarake serbe ka importuar nga Kina pajisje me vlerë rreth 240 milionë euro gjatë dy viteve të fundit, konkretisht në vitin 2024 dhe në gjysmën e parë të vitit 2025.

Megjithatë, Ministria e Mbrojtjes e Serbisë nuk ka dhënë përgjigje se për çfarë konkretisht janë shpenzuar këto mjete, ndërsa autoritetet serbe nuk kanë bërë publike asnjë njoftim për blerje të reja madhore nga Kina gjatë kësaj periudhe. Nuk dihet nëse bëhet fjalë për armatim të ri apo për pagesa të vonuara për porosi të mëhershme.

Sipas Institutit Ndërkombëtar për Kërkime të Paqes (SIPRI) në Stokholm, gjatë vitit 2024 nuk janë raportuar zyrtarisht blerje të reja armësh nga Kina, por në periudhën 2020–2024 Kina mbetet furnizuesi kryesor i armëve për Serbinë, me 57% të totalit, e ndjekur nga Rusia (20%) dhe Franca (7.4%).

Studiuesja e SIPRI-t, Katarina Gjokiq, shpjegon se Kina figuron si eksportuesi kryesor për shkak të dorëzimit të sistemeve kundërajrore me rreze të mesme FK-3, të cilat kanë vlerë të lartë ushtarake dhe financiare.

Edhe pse Serbia është kandidate për anëtarësim në Bashkimin Evropian dhe zyrtarisht shpallet ushtarakisht neutrale, ajo në praktikë po e forcon gjithnjë e më shumë të ashtuquajturën “miqësi të çeliktë” me Kinën, përfshirë edhe bashkëpunimin ushtarak.

Serbia është vendi i parë evropian që ka blerë dronë kinezë CH-92 dhe CH-95, si dhe sisteme PVO FK-3 dhe HQ-17. Megjithatë, autoritetet serbe nuk kanë publikuar kurrë shifra të sakta për numrin e këtyre sistemeve, ndonëse ligji i detyron të publikojnë raporte vjetore për importin dhe eksportin e armëve. Raporti i fundit zyrtar është publikuar vetëm për vitin 2022.

Ky besim i vazhdueshëm i Serbisë ndaj Kinës bie në sy pavarësisht tragjedive të rënda të lidhura me kompani kineze në Serbi, përfshirë rastin kur 16 persona humbën jetën si pasojë e shembjes së një tende të ndërtuar nga një kompani kineze. Edhe pas kësaj ngjarjeje tragjike, bashkëpunimi politik, ekonomik dhe ushtarak mes Beogradit dhe Pekinit nuk është vënë në pikëpyetje nga autoritetet serbe.

Në SHBA, bashkëpunimi ushtarak i Serbisë me Kinën është parë me shqetësim. Në një seancë të Komitetit për Politikë të Jashtme të Dhomës së Përfaqësuesve, është theksuar se Kina dhe Rusia po kontribuojnë në destabilizimin e Ballkanit Perëndimor, përmes shitjes së armëve dhe stërvitjeve të përbashkëta ushtarake me Serbinë.

Sipas analistëve, çmimet më të ulëta të armëve kineze, mungesa e kushteve politike dhe gatishmëria për transferim teknologjie janë faktorët kryesorë që e bëjnë Kinën një partner tërheqës për Serbinë – ndryshe nga SHBA-të, të cilat shesin armatim të rëndë vetëm për aleatët e tyre.