Kontrolli i shëndetit planetar zbulon se oqeanet kanë shkelur kufirin kritik të acidifikimit

Një raport i ri alarmues tregon se njerëzit po shtyjnë planetin “përtej kufijve të një hapësire të sigurt operative”, ndërsa një tjetër kufi kritik i sistemit të Tokës është thyer. Për herë të parë, acidifikimi i oqeanit – ulja e pH-së e shkaktuar nga thithja e CO₂ – ka arritur në zonën e rrezikut.

Kontrolli i Shëndetit Planetar 2025, i botuar nga Laboratori i Shkencës së Kufijve Planetarë në Institutin e Potsdamit për Kërkime mbi Ndikimin e Klimës (PIK), tregon se shtatë nga nëntë kufijtë kritikë të planetit tashmë janë shkelur, një më shumë se vitin e kaluar. Institucioni fajëson djegien e lëndëve djegëse fosile, shpyllëzimin dhe ndryshimin e përdorimit të tokës, duke paralajmëruar se kjo trifectë po dobëson aftësinë e oqeanit për të stabilizuar planetin.

“Oqeani po bëhet më acid, nivelet e oksigjenit po bien dhe valët e nxehtësisë detare po rriten,” thotë Levke Caesar, bashkëdrejtuese e laboratorit dhe autore e raportit. “Kjo rrit presionin mbi sistemin jetësor të planetit. Acidifikimi, së bashku me ngrohjen dhe deoksigjenimin, ndikon në gjithçka, nga peshkimi bregdetar deri te oqeani i hapur.”

Sipas raportit, që nga fillimi i epokës industriale, pH-ja e sipërfaqes së oqeanit ka rënë me rreth 0,1 njësi – një rritje prej 30-40% të aciditetit. Kjo ka shkaktuar dëmtime në guaskat e pteropodëve, kërmij të vegjël deti, që janë një burim i rëndësishëm ushqimi për shumë specie. Ekspertët paralajmërojnë se rënia e tyre mund të ndikojë në zinxhirin ushqimor global.

“Oqeani është sistemi mbështetës i jetës së planetit tonë,” thotë Dr. Sylvia Earle, oqeanografe dhe Planetary Guardian. “Pa dete të shëndetshme, nuk ka planet të shëndetshëm. Acidifikimi është një dritë paralajmëruese e kuqe që nuk mund të injorohet. Mbrojeni oqeanin dhe ne mbrojmë veten.”

Raporti i fundit mbi kufijtë planetarë tregon se vetëm dy nga nëntë kufijtë kritikë mbeten brenda zonës së sigurt: ngarkesa e aerosoleve dhe shtresa e ozonit stratosferik. Të tjerët, duke përfshirë ndryshimin e klimës, integritetin e biosferës dhe përdorimin e ujit të ëmbël, janë tejkaluar.

“Po dëshmojmë një përkeqësim të shëndetit të planetit tonë, por kjo nuk është e pashmangshme,” thotë Johan Rockström, drejtor i Institutit të Potsdamit. “Rënia e ndotjes nga aerosolet dhe shërimi i shtresës së ozonit tregojnë se drejtimi i zhvillimit global mund të ndryshohet. Dështimi nuk është i pashmangshëm; ai është një zgjedhje që mund të shmanget.”